Journalismlab –

Waarom mensen nieuws mijden — en wat de journalistiek daarvan kan leren

Kiki de Bruin — Thu, 11 Dec 2025 08:03:10 +0000

Op 11 december 2025 verdedigt Kiki de Bruin haar proefschrift “Seeking Nuance in News Avoidance; Implications for Individuals, Journalism & Society” aan Wageningen University & Research. Het volledige proefschrift is te lezen via:

https://doi.org/10.18174/682405

Steeds meer mensen geven aan dat ze het nieuws mijden. In Nederland zegt ongeveer een derde van de nieuwsconsumenten soms of vaak bewust afstand te nemen van nieuws blijkt uit de laatste mediamonitor van het Commissariaat van de Media. Maar wat betekent dat eigenlijk? Nieuwsmijding roept vragen op binnen de journalistiek, wetenschap en politiek over hoe mensen geïnformeerd blijven over en betrokken blijven bij de samenleving. Traditioneel gezien is nieuws namelijk ons venster naar de publieke wereld, dat zorgt dat we geïnformeerd en betekenisvol kunnen bijdragen aan de democratische samenleving. Zijn de zorgen over nieuwsmijding terecht?

In mijn promotieonderzoek onderzocht ik deze vraagstukken en vond ik dat nieuwsmijding veel genuanceerder is dan het lijkt. Tegelijkertijd legt nieuwsmijding verschillende uitdagingen voor de journalistiek in de huidige digitale samenleving bloot. Hieronder lees je meer over de bevindingen in de publiekspublicatie van het onderzoek.

Aanleiding: Nieuws, burgers en democratie

In een wereld waarin we dag en nacht omringd worden door nieuws, zou je verwachten dat mensen beter geïnformeerd zijn dan ooit. Maar recente onderzoeken laten een paradox zien: terwijl er meer nieuws beschikbaar is, vermijden steeds meer mensen het nieuws Veel Nederlanders geven aan dat ze soms of regelmatig wegblijven van nieuws omdat het hen somber maakt, overweldigt of een gevoel van machteloosheid geeft.

Nieuwsmijding is geen nieuw fenomeen, maar er was voor mijn promotieonderzoek nog weinig bekend over de beweegredenen en manieren waarop mensen afhaken in het huidige, digitale medialandschap.Tegelijkertijd roept deze stijgende trend belangrijke vragen op. Want als mensen het nieuws mijden, missen ze dan cruciale informatie om mee te kunnen doen in de samenleving? Nieuws is altijd een belangrijke pijler geweest van democratische samenlevingen. Het helpt ons begrijpen wat er speelt, het controleert de macht en stelt ons in staat om weloverwogen keuzes te maken. Studies laten zien dat er een positieve relatie is tussen nieuwsconsumptie, politieke interesse en deelname aan de samenleving. Wie goed geïnformeerd is, kan actiever bijdragen aan een gezonde democratie. Wie weinig of geen nieuws volgt, kan belangrijke informatie missen, wat gevolgen heeft voor hun maatschappelijke en politieke betrokkenheid.

Maar in een tijd waarin we talloze manieren hebben om informatie te ontvangen — van sociale media tot podcasts — is het nog maar de vraag of mensen die het nieuws mijden daadwerkelijk minder geïnformeerd zijn. Bovendien is de behoefte aan informatie ouder dan journalistiek zelf. Mensen hebben altijd informatie nodig gehad om een gedeeld begrip van de samenleving te ontwikkelen, zich verbonden te voelen en actie te kunnen ondernemen. Nieuwsmijding roept daarom de vraag op of mensen ondanks het vermijden van traditionele nieuwsbronnen voldoende geïnformeerd zijn via andere kanalen, en wat het betekent voor de mate van publieke betrokkenheid.

Veel mensen nemen bewust afstand van nieuws vanwege emotionele belasting. Tegelijkertijd weten we dat geïnformeerd zijn bijdraagt aan een gevoel van verbondenheid met de wereld om ons heen. Hoe die twee elementen samenhangen, is nog nauwelijks onderzocht. Is nieuwsmijding vooral een probleem, of soms juist een gezonde strategie?

Nieuws vermijden is bovendien ingewikkelder dan vroeger. Vroeger konden we de televisie, radio of krant negeren. Maar nu leven we een digitale informatiesamenleving, waar nieuws en informatie de hele dag onze levens binnen sijpelen via onze mobiele apparaten. Op sociale media verschijnt nieuws tussen vakantiefoto’s, memes en kattenfilmpjes. Daardoor komen mensen soms onbewust tóch in aanraking met nieuws, zelfs als ze dat proberen te vermijden. Dat maakt het lastig om precies te bepalen wat nieuwsmijding is. Wanneer ontwijk je het echt, en wanneer komt het gewoon vanzelf je feed binnen? Ik onderzocht hoe nieuwsmijding past in ons huidige medialandschap, en wat het betekent voor mensen zelf én voor de samenleving.

Voor nieuwsredacties is deze ontwikkeling ook niet zonder gevolgen. In een digitale wereld waar algoritmes bepalen wat we te zien krijgen, is het steeds moeilijker om het publiek te bereiken en betrekken. Als mensen afhaken omdat het nieuws te negatief voelt of omdat ze het niet vertrouwen, kan dit uiteindelijk de journalistiek ondermijnen. Minder publiek betekent minder legitimiteit en minder inkomsten, met mogelijke gevolgen voor belangrijk functies van de journalistiek zoals informeren, controleren en verbinden

Bevindingen: De Nuance van nieuwsmijding

Op basis van vijf deelstudies laat dit promotieonderzoek zien wat nieuwsmijding precies is, welke vormen het aanneemt en wat dit betekent voor hoe mensen geïnformeerd blijven, voor hun welzijn en voor hun betrokkenheid bij de samenleving. Daaruit komen vijf duidelijke inzichten naar voren.

Nieuwsmijding is zelden totale afsluiting

Volledig wegblijven van het nieuws komt nauwelijks voor. Mensen vermijden vooral selectief of strategisch: bepaalde onderwerpen, bepaalde momenten of bepaalde platformen. Dat maakt nieuwsmijding minder absoluut dan vaak wordt gedacht. In een druk, soms overweldigend medialandschap is het eerder een coping strategie om content te filteren of om met emoties om te gaan.

Tegelijkertijd komen nieuwmijders nog regelmatig in aanraking met nieuws — via sociale media, via anderen, of via alternatieve bronnen die ze betrouwbaarder of minder belastend vinden. Zo ontstaan persoonlijke informatiepaden die mensen toch verbonden houden met de publieke wereld. Nieuwsmijding is dus geen tegenovergestelde van nieuwsgebruik, maar een onderdeel daarvan: een manier om grip te houden op een overvloedige informatiestroom.

Redenen en gevolgen verschillen per persoon

Nieuwsmijding ontstaat nooit in een vacuüm. Het gedrag wordt gevormd door persoonlijke voorkeuren, de sociale omgeving en bredere omstandigheden, zoals grote nieuwsgebeurtenissen of de inrichting van het medialandschap. Voor sommige mensen is negativiteit of sensatiezucht in de nieuwsmedia de aanleiding. Anderen raken vermoeid door de constante stroom aan prikkels. Anderen voelen zich niet vertegenwoordigd door het nieuws. Sociaaleconomische factoren spelen hierbij een rol, zoals (digitale) ongeletterdheid en onvoldoende economische middelen, leiden tot nieuwsmijding. Maar ook, wie zich niet herkent in het nieuws, of het moeilijk vindt te begrijpen, haakt sneller af. Deze verschillen leiden tot uiteenlopende manieren om met nieuws om te gaan — en daarmee ook tot verschillende gevolgen voor hoe mensen zich informeren en betrokken blijven. Het maakt duidelijk dat nieuwsmedia niet voor iedereen even toegankelijk, herkenbaar of relevant zijn en dat structurele ongelijkheden hierin een grote rol spelen.

Nieuws vermijden kan mentale rust bieden

Veel mensen kiezen ervoor hun nieuwsconsumptie te beperken omdat het hen rust geeft. Het vermindert gevoelens van angst, somberheid of overbelasting. Selectief nieuws vermijden heeft positieve gevolgen voor het mentale welzijn van mensen, bleek o.a. tijdens de Coronapandemie. Tegelijk blijft het sociale belang van nieuws groot: mensen willen mee kunnen praten, anderen begrijpen en zich onderdeel voelen van hun omgeving. Daarom zoeken ook mensen die liever het nieuws mijden manieren om toch op de hoogte te blijven via korte updates of bronnen die minder zwaar aanvoelen. Nieuws blijft zo een middel om verbonden te blijven.

Wat “geïnformeerd zijn” betekent, verandert mee met het medialandschap

Traditioneel wordt “geïnformeerd zijn” vaak gekoppeld aan politieke kennis en regelmatige nieuwsconsumptie. Maar dit onderzoek laat zien dat mensen zich ook geïnformeerd kunnen voelen via andere routes dan de klassieke nieuwsmedia, en hangt vooral af hoe (maatschappelijk) relevant ze iets vinden. Terwijl mensen wel in aanraking komen met nieuws, is dit wel vaak vluchtig, tussendoor, en niet heel diepgaand, passend bij de media die we nu tot onze beschikking hebben.

Dit vraagt om een herziening van wat we eigenlijk bedoelen met “de geïnformeerde burger” en wat realistisch is om van burgers te verwachten. Het perspectief van het publiek en hun behoefte aan betekenisvolle, relevante en begrijpelijke informatie wordt daarbij steeds belangrijker.

Nieuwsmijders blijven maatschappelijk betrokken

Ondanks de afstand tot het nieuws voelen veel mensen maatschappelijk betrokken. Ze voelen verantwoordelijkheid, volgen ontwikkelingen die zij belangrijk vinden en zetten zich in voor hun omgeving, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk, online gemeenschappen of informele zorg.

Hun betrokkenheid uit zich dus niet altijd via de traditionele vormen zoals politieke participatie, maar via alledaagse, civiele, online of sociale handelingen die eveneens bijdragen aan het functioneren van de samenleving. Nieuwsmijding staat dit niet per se in de weg; het kan juist samengaan met kritische, bewuste betrokkenheid. De manier waarop mensen deelnemen aan de samenleving verandert, maar verdwijnt niet.

Discussie: Nieuwsmijding als vergrootglas voor de uitdagingen van de digitale informatiesamenleving

Nieuwsmijding is complex en soms zelfs tegenstrijdig: het is een reactie op een overvolle informatiesamenleving, maar tegelijk maakt diezelfde overvloed het lastig om nieuws volledig te ontwijken en blijven mensen juist ook geïnformeerd. Het beschermt het welzijn van het individu, maar roept vragen op over gedeelde kennis en sociale verbondenheid. Het geeft mensen grip op hun informatieconsumptie, maar zet druk op de vraag hoe journalistiek relevant kan blijven.

Daarmee toont dit onderzoek dat nieuwsmijding niet simpelweg een risico of een probleem is, maar een veranderend onderdeel van hoe burgers zich tot de publieke wereld verhouden. Het vraagt om nieuwe manieren om betrokkenheid, informatiegebruik en geïnformeerd burgerschap te begrijpen, én om te bedenken hoe nieuwsmedia in die realiteit een betekenisvolle rol kunnen blijven spelen.

Maar, dat één op de drie Nederlandse nieuwsgebruikers aangeeft het nieuws regelmatig te vermijden, blijft een signaal voor de uitdagingen waar nieuwsorganisaties in de huidige informatiesamenleving voor staan. Nieuwsmijding werkt daarbij als een vergrootglas: het maakt drie bredere problemen zichtbaar:

1) De dalende waarde van nieuws in een overvolle informatiemarkt
Nieuwsmijding laat zien dat het onderscheid tussen ‘nieuws’ en de rest van de informatiestroom vervaagt. In een tijd waarin informatie overal en altijd beschikbaar is, wordt professioneel nieuws slechts één van de vele bronnen, en niet altijd de meest aantrekkelijke. In de overvolle online omgeving moeten mensen voortdurend keuzes maken. Veel mensen vragen zich dan ook af: “Waarom zou ik mezelf herhaaldelijk blootstellen aan informatie die me vooral een machteloos of somber gevoel geeft?” Kortom, wat hebben we eraan?

Kortere updates via sociale media of andere kanalen voelen voor veel mensen efficiënter en minder belastend. Bovendien bereikt belangrijke publieke informatie hen vaak toch wel, al is het via vrienden, familie of algoritmische blootstelling. Voor veel nieuwsmijders wordt de traditionele rol van journalistiek als de noodzakelijke toegang tot publieke kennis daardoor minder vanzelfsprekend. Tegelijkertijd neemt de algemene interesse in nieuws af, en voelen sommige groepen zich onvoldoende weerspiegeld in de manier waarop nieuws de wereld ordent en uitlegt. Dat zet druk op het vertrouwen in de sector en roept fundamentele vragen op over de rol van journalistiek in een tijdperk van informatie-overvloed en individualisering.

2) De mismatch tussen journalistieke producten en de behoeften van het publiek

Daarnaast toont nieuwsmijding de kloof tussen nieuwsaanbod en publiek. Journalistieke producten sluiten niet altijd aan bij de behoeften van divers publiek. Wie zich niet herkent in nieuws, zoekt alternatieven op digitale platforms die beter aansluiten bij hun identiteit en leefwereld. Deze platforms bieden vaker participatie en gemeenschapsvorming die traditionele journalistiek vaak mist. Als deze kloof blijft bestaan, dreigt journalistiek zich te richten op een klein en betrokken elite, terwijl brede democratische functies onder druk komen te staan.

3) Het mogelijke verdwijnen van een gedeeld referentiekader

Ook de fragmentatie van mediaconsumptie wordt duidelijk door nieuwsmijding. Gepersonaliseerde informatie en selectieve blootstelling zorgen ervoor dat mensen minder gedeelde ervaringen en kennis van nieuws hebben. Dat maakt het moeilijker om een gezamenlijk referentiekader te behouden en kan sociale cohesie en het publieke debat onder druk zetten. Fragmentatie kan leiden tot kennisverschillen, versterkte polarisatie en minder verbinding tussen groepen, met mogelijke gevolgen voor de samenleving als geheel.

Wat kan de journalistiek hiervan leren?

De complexiteit van nieuwsmijding vraagt om een nieuwe manier van denken binnen de journalistiek. Om relevant te blijven, moet journalistiek zich aanpassen aan hoe mensen vandaag informatie gebruiken, betekenis geven en zich tot de samenleving verhouden.

Dit betekent dat de journalistiek burgers als actieve deelnemers moet zien in plaats van passieve ontvangers, dat het verschillende perspectieven en ervaringen moet vertegenwoordigen, en participatie en dialoog stimuleert. We kunnen niet meer uitgaan van een ‘massa’ publiek, maar moeten uitgaan van vele, gefragmenteerde publieken. Dit vraagt ook om het leren kennen van, en dus in actief contact komen met, deze verschillende groepen in de samenleving.

Journalistieke stromingen zoals publiekgerichte of ‘engaged’ journalistiek leggen bijvoorbeeld nadruk op samenwerking met het publiek in het hele productieproces. Zo kan journalistiek inclusiever, relevanter en waardevoller worden en haar maatschappelijke rol behouden en versterken, ook in een tijd waarin nieuws niet meer vanzelfsprekend centraal staat.

Dit begint met meer inzicht krijgen in publieken en vervolgens inzicht in hoe je duurzame betrokkenheid kunt creëren, waar de journalistiek niet alleen zendt en haalt, maar een wederkerige relatie heeft met de burgers.

Nieuwsmijding is daarmee geen bedreiging op zich, maar een venster op hoe de samenleving en mediaconsumptie veranderen, en een uitnodiging voor de journalistiek om relevant, betrokken en betekenisvol te blijven.

Het bericht Waarom mensen nieuws mijden — en wat de journalistiek daarvan kan leren verscheen eerst op Journalismlab.

Hoe informeren jongeren zich over klimaatverandering?

Bessie Slagt — Fri, 15 Aug 2025 11:11:35 +0000

Op TikTok flitsen korte beelden van bosbranden of wateroverstromingen voorbij. Via explainers legt NOS op 3 uit hoe het klimaat verandert. Ongehoord Nederland laat klimaatexperts aan het woord die niet geloven in rampscenario’s.[1] Overal in de media kom je het onderwerp klimaatverandering tegen. En net als in de politiek waarin een diversiteit aan meningen is over het klimaat, kom je in de media ook een diversiteit aan informatie over klimaatverandering tegen.

Wetenschappers waarschuwen al decennia voor de gevolgen van klimaatverandering voor huidige én toekomstige generaties. Daarmee lijkt het onderwerp zeker voor jongeren zeer van belang. Onderzoek toont dan ook dat de meerderheid van de jongeren zich wereldwijd zorgen maken over klimaatverandering.[2] En ook in Nederland maakt 70% van de jongeren zich zorgen over het klimaat. 1 op de 5 van hen ervaart zelfs klimaatstress.[3]

Tegelijkertijd laat een recent onderzoek van I&O Research zien dat jongeren ‘klimaatverlamming’ voelen.[4] Terwijl het bewustzijn nog hoog is, is duurzaam gedrag minder zichtbaar. Dit komt met name door huidige acute zorgen zoals oorlog en het vinden van een woning. Klimaat blijft voor veel jongeren dan een lastig en abstract begrip.

Klimaatverandering en nieuwsconsumptie

Media spelen een belangrijke rol in de attitudevorming over klimaatverandering. Social mediaplatforms zijn voor jongeren de toegangspoort tot een veelheid aan informatie, waarin hun nieuwsconsumptie vrij passief is.[5] Jongeren zoeken veelal niet actief naar het nieuws, maar komen het toevallig tegen doordat het wordt geliked of gedeeld door vrienden, familie, kennissen of opinieleiders.[6] Met hun ‘News finds-me attitude’ lijken jongeren er vanuit te gaan dat het belangrijkste nieuws hen toch wel vindt.[7] Ze maken bewuste keuzes wat ze wel of niet willen lezen, kijken of luisteren volgens het ‘News a la carte’ principe.[8] Ze beoordelen op basis van hun eigen interesses en voorkeuren of ze het nieuws al dan niet consumeren.

Ook voor informatie over het klimaat zijn sociale media voor jongeren een belangrijke bron.[9] Ze gebruiken social media om zich te laten informeren over milieuproblemen en benutten het om anderen aan te zetten tot actie.[10] Niet alleen content van nieuwsorganisaties wordt bekeken; ook volgen ze activisten, beroemdheden en leeftijdsgenoten die berichten over klimaatgerelateerde onderwerpen.[11] De zogenoemde “greenfluencers”; milieu influencers die een duurzame levensstijl promoten, zijn op social media zeer populair geworden.[12]

Wat onderzoeken we?

Hoe hebben media nu invloed op de meningsvorming van jongeren over klimaatverandering? Dagelijks ervaren we het weer en hoe dit van dag-tot-dag en per seizoen verandert. Maar het zijn de media die representaties van verandering in het klimaat over lange termijn creëren. Die mediarepresentaties hebben impact in hoe wij klimaatverandering ervaren.[13]

Het is echter onduidelijk hoe jongeren met hun veranderende nieuwsconsumptie zich bewegen in de diversiteit aan informatie en beelden over het klimaat en hoe dat impact heeft op hun mening en houding ten aanzien van klimaatverandering. In dit onderzoek brengen we daarom in kaart hoe jongeren zich informeren over klimaatverandering en hoe zij hun attitude erover vormen.

Hiervoor gingen we met mbo-jongeren in de provincie Utrecht in gesprek. Zij zijn immers de vertegenwoordiging van de grootste groep jongeren in Nederland. Via creatieve werkvormen voerden we diepgaande gesprekken met 19 jongeren van vier verschillende opleidingen: verpleegkunde, bouwkunde, een juridische- en een event opleiding. Aan de hand van card sorting achterhaalden we welke maatschappelijke onderwerpen het meest relevant waren voor de jongeren. We maakten mindmaps om hun attitude over het klimaat in beeld te brengen. En we ontdekten wederom via card sorting welke bronnen zij gebruiken, welke het meeste impact op ze hebben en hoe die bronnen hun attitude over het klimaat beïnvloeden. Vrijwel alle jongeren waardeerden het dat ze op deze manier eens langer en diepgaander mochten praten over hun ideeën en hun mediagedrag.

Hoe vormen jongeren een klimaatattitude?

Een klimaatattitude is niet alleen je kennis en mening over klimaatverandering (cognitief), maar ook je gevoelens die klimaatverandering bij je oproept (affectief) en ervaringen in relatie tot klimaatverandering (gedrag).[14] Verschillende aspecten beïnvloeden de attitudevorming. Uit het onderzoek destilleren we drie verschillende invloedssferen: 1.) de persoonlijke situatie, 2.) familie en vrienden, 3.) omgevingsfactoren. Binnen deze invloedsferen maken mensen gebruik van verschillende informatiebronnen om hun attitude te kunnen vormen.

Persoonlijke leefomgeving

Je persoonlijke situatie of de omgeving waar je woont of opgroeit heeft impact op je houding ten aanzien van het klimaat. Een voorbeeld is bijvoorbeeld de plek waar je opgroeit. Sommige leefgebieden zijn bijvoorbeeld kwetsbaarder voor de gevolgen van klimaatverandering, zoals landen als India of Nigeria. Jongeren uit deze landen maken zich daarom meer zorgen over klimaatverandering dan jongeren uit westerse landen.[15]

De jongeren uit dit onderzoek gaven aan dat zij nu niet geraakt voelen door klimaatverandering in hun dagelijks leven. Sommigen van hen zien wel dat klimaatverandering in de toekomst problemen gaat opleveren, maar dat er nu belangrijkere zaken zijn waar zij in hun dagelijks leven mee te maken krijgen.

Slechts één respondent, Iris, gaf aan dat zij door haar astma beperkt wordt door het weer. Zij was opvallend genoeg ook de enige die echt actief bezig met het zoeken naar informatie over het klimaat:

“Ik zoek wel eens op wat de temperatuur was op een bepaalde dag en bepaalde plek zoveel jaar geleden, gewoon om te kijken hoeveel verschilt dat nou eigenlijk? Hoe erg is dat veranderd? Bij onze bibliotheek heb je van die logboeken. En als het echt in m’n hoofd blijft zitten, dan zoek ik ook nog op internet dingen op waar ik benieuwd naar was.” (Iris)

Familie en Vrienden

Familie en vrienden spelen een rol in de vorming van de klimaatattitude en kunnen een belangrijke informatiebron zijn. Ouders hebben als rolmodel veel invloed op de houding van jongeren ten aanzien van het milieu.[16] En ook vrienden hebben impact op hoe jongeren aankijken tegen duurzaam gedrag.[17] De perceptie van jongeren hoe hun ouders of vrienden denken over klimaatverandering heeft een sterke invloed op hun eigen zorgen over het klimaat.[18]

De jongeren uit dit onderzoek gaven aan dat hun familie een grote bijdrage hebben op hun beeld van het klimaat, maar daarbij valt wel onderscheid te maken in twee manieren waarop klimaat ter sprake komt in het gezin. Bij sommige gezinnen wordt alleen gepraat over concrete zaken in hun dagelijkse leven die betrekking hebben op het klimaat, zoals vegetarisch eten of het aanschaffen van zonnepanelen. Yaegmur vertelt over de verbouwing bij haar thuis:

“Afgelopen jaar hebben wij een nieuwe keuken aangeschaft. We kookten eerst op gas, maar nu zijn we echt elektrisch. […] Daar hebben we ’t wel echt met de familie over gehad.”

Bij andere gezinnen wordt klimaat op een abstracter niveau besproken, zoals de invloed van uitstootgassen. Guus leert bijvoorbeeld veel van zijn zus:

“Mijn zus is heel erg bezig met bezuinigen en het milieu. Ze doet er ook een studie naar. We hebben daar thuis veel discussie over. Mijn vader vindt ‘t allemaal wel oké. Mijn moeder is ‘t met mijn zus eens. Ze vertelde over vlees en de uitstoot. Zij is wel mijn grootste bron.”

We zien dat de rol van familie een belangrijke rol kan spelen, maar dat de ouders daar vaak voor aan zet moeten zijn. Zij initiëren het gesprek op basis van wat zij weten, lezen en zien.

Als de respondenten met hun vrienden zijn is klimaat geen gespreksonderwerp. Soms komt het onderwerp ter sprake als er wordt gesproken over het weer. Maar het lijkt erop dat het onderwerp niet in hun dagelijkse leefwereld past, zoals bij Jochem:

“Ik heb ‘t nooit met vrienden hierover. We zijn gewoon bij elkaar om een goeie tijd te hebben.”

Omgevingsfactoren

Behalve de persoonlijke leefomgeving en familie en vrienden, spelen ook omgevingsfactoren een rol die invloed hebben op de attitudevorming van jongeren. Het gebruik van media[19] en het volgen van onderwijs[20] kunnen hier potentieel een rol spelen.

Media

De jongeren gaven allemaal aan dat de media een bron zijn waarop zij hun beeld van het klimaat baseren. Overeenkomstig met de literatuur gaven de respondenten aan dat social media hun toegangspoort is tot een diversiteit aan informatie, waarbij met name gebruik wordt gemaakt van de platforms Instagram en TikTok. Op één respondent na (die bewust geen kanalen meer volgt waarmee ze wordt geconfronteerd met heftige berichtgeving) zien vrijwel alle respondenten op hun socials klimaatgerelateerde informatie.

De informatie die ze daar zien varieert sterk. Een deel van de jongeren refereert naar beelden van natuurrampen, dierenleed of demonstraties. Een ander deel voegt daar nog aan toe dat ze informatie bekijken dat meer diepgang geeft over het onderwerp, zoals bijvoorbeeld uitlegvideo’s van de NOS of influencers die hun visie geven op hoe de natuur aan het veranderen is. Deze respondenten volgen op sociale media nieuwskanalen van reguliere media zoals de NOS, AD, Telegraaf of Powned. En ook alternatieve media zoals C’est Mocro of Rapnieuws. Mijke vertelt dat ze diverse content tegenkomt:

“Bijvoorbeeld een overstroming, heet weer, of die plastic soep, ik zie daar wel filmpjes van voorbijkomen op Instagram of TikTok. (…) TikTok filmpjes zijn wel de extreme filmpjes hoor, er zal niet snel een werkelijk informatief filmpje voorbij komen. (…) Op NOS stories, van het Jeugdjournaal zeg maar, daar komen wel van die informatieve filmpjes voorbij over het nieuws.”

Naast Instagram en TikTok, gebruiken sommige respondenten ook YouTube om zichzelf te informeren. Ze zoeken dan niet specifiek naar klimaatinformatie, maar kunnen het wel tegenkomen als ze op zoek zijn informatieve programma’s. De Avondshow van Arjen Lubach wordt daarbij vaak aangehaald. Merijn volgt het bijvoorbeeld tijdens het gamen:

“Meestal ben ik een beetje aan het gamen, dan kijk ik op Youtube en dan komt er een video langs over een uitgelegd onderwerp. (…) Ik klik dan op een video wanneer het voor mij een beetje boeiend en interessant is, wanneer het voor mij actueel is. Bijvoorbeeld het stroomnet dat overbelast is, dan ben ik wel benieuwd hoe dat in elkaar zit.”

Verder wordt Netflix vaak benoemd als bron. Sommige respondenten benoemen dat ze daar documentaires bekijken die te maken hebben met het klimaat. Met name worden dan natuurdocumentaires benoemd van bijvoorbeeld David Attenborough. Eén respondent geeft ook aan dat ze op Netflix een documentaire over veganistisch eten moest bekijken van haar vader.

Vrijwel alle respondenten geven aan dat ze niet actief zelf het televisienieuws bekijken. Sommige ouders bekijken nog wel op televisie het journaal, waardoor de jongeren zijdelings informatie meekrijgen. Bijvoorbeeld doordat ze in dezelfde ruimte zijn, of doordat ze de nieuwsonderwerpen later aan de eettafel bespreken. Maar de meeste jongeren geven aan dat ze het niet interessant vinden om te volgen, zoals Eva:

“Soms kijk ik naar het nieuws, maar ze gooien soms zulke dure woorden erin. (…) Soms begrijp ik die woorden ook niet en dan denk ik, laat maar zitten en dan ga ik weer online kijken.”

Onderwijs

Opvallend genoeg werd school niet als belangrijke factor aangegeven dat bijdraagt aan hun beeld van het klimaat. Alleen de respondenten die een opleiding volgen waar duurzaamheid een belangrijke rol speelt in het vakgebied, bespreken klimaatgerelateerde onderwerpen in de lessen, zoals bij de opleiding bouwkunde of eventmanagement.

“Op school hebben we het vanwege de bouw over vergroenen. Het moet beter zijn voor het klimaat. Wel hebben we ’t minder over echt het probleem.” (Joep)

“Met evenementen zijn we bezig hoe je ze duurzamer kunt organiseren, bijvoorbeeld andere bekertjes, of gescheiden afvalbakken.” (Anouk)

Kortom, diverse aspecten hebben impact op de vorming van de klimaatattitude. Familie en media spelen hierbij een belangrijke grote rol. Het gezin bepaalt in sterke mate of er maatschappelijke gesprekken worden gevoerd over het klimaat en dit leidt ertoe dat jongeren meer geïnformeerd raken over het onderwerp. In de media worden jongeren met een diversiteit aan klimaatcontent geconfronteerd. Bovendien versterken familie en media elkaar ook nog eens, zoals bij Mijke:

“Als het actueel in het nieuws is, bijvoorbeeld die bosbranden, dan krijg je dat best wel mee en hebben we het daar wel eens over tijdens een tafelgesprek.”

Klimaatattitude van jongeren

Het is duidelijk dat met name familie en media een grote rol kunnen spelen in de vorming van de klimaatattitude van jongeren. Het is aan familieleden om er het gesprek over te beginnen en wat ze meekrijgen uit de media is vaak op basis van wat ze tegenkomen. Maar wat heeft dit voor gevolg? Welke klimaatattitude herkennen we nu bij deze jongeren?

Uit de interviews blijkt dat het klimaat een groot scala aan denkbeelden oproept die erg verschillen per respondent. Ze benoemen veel verschillende zaken, waarbij we onderscheid maken in drie globale categorieën: milieuvervuiling, mens & natuur en duurzaamheid. Uit onze analyse zien we dat jongeren klimaat op verschillende manier kunnen benaderen, waarin twee variabelen van invloed zijn: in hoeverre klimaatproblemen dichtbij afspelen in de directe leefomgeving of veraf (afstandsdimensie) en de mate waarin het probleem heel concreet wordt ervaren of dat het meer een abstract fenomeen is (abstractiedimensie). Hieruit komen vier vormen naar voren. We zien dat de jongeren op verschillende dimensies hun beeld van het klimaat uitleggen, maar klimaat komt vooral ter sprake als het concreet gemaakt kan worden, of dat nou dichtbij of ver weg is.

Dichtbij/concreet	Dichtbij/abstract
Ver weg/concreet	Ver weg/abstract

Figuur 1: dimensies hoe naar klimaat wordt gekeken

Dichtbij/concreet

De meeste jongeren benoemen concrete zaken die ze in hun eigen leefwereld zien, zoals bijvoorbeeld afvalscheiding of elektrische auto’s. De jongeren uiten het gevoel dat er iets moet gebeuren om het leven duurzamer te maken. Ze vertellen over het recyclen van afval, bijvoorbeeld door statiegeld. Ze beginnen over vlees eten en elektrisch rijden, of noemen het belang van schone energie door windmolens en zonnepanelen.

“Iedereen gooit afval op straat. […] Of dat ze snel hun eten weggooien. Dat is ook wel een beetje klimaat. Als je snel iets weggooit, dat is verspilling.” (Emma)

“De opwarming komt door al het afval dat verbrand moet worden en al die fabrieken. Je kunt beter recyclen, dan is er minder uitstoot dan al het verbranden.” (Anouk)

Tegelijkertijd vinden jongeren ook dat het heel moeilijk is om de problematiek op te lossen en dat het veel geld kost. Ze vinden andere onderwerpen net zo belangrijk, zoals de huizenmarkt of inflatie, omdat dit hen direct raakt. Ze benadrukken dat de politiek ook aandacht moet hebben voor deze problemen.

“De overheid is soms zo bezig met klimaat, waardoor ze andere zaken vergeten, zoals huizen, inflatie, oorlog. De overheid lijkt wel doorgedraaid.” (Eva)

Ver weg/concreet

Net zo vaak noemen jongeren zaken die concreet zijn maar wel ver weg zijn. Zo noemen ze dat afval in de natuur belandt en dat kan leiden tot plastic soep in de oceanen of natuurbranden in verschillende werelddelen. Over de natuur vertellen de jongeren dat ze het kwalijk vinden dat bomen worden gekapt in de amazone. Ze vertellen over de aantasting van leefgebieden van dieren, bijvoorbeeld door het smelten van de poolgebieden, de vervuiling van oceanen, het afsterven van het koraal of bosbranden:

“Volgens mij was er een bosbrand, waardoor heel veel koala’s waren doodgegaan. Dat kwam echt door de extreme hitte daar. Dat vond ik echt super zielig.” (Yayant)

“Het Amazonegebied wordt weggekapt, dat is wel echt een probleem. De natuur moet toch echt wel blijven. Het is mooi. Het zijn de longen van de aarde.” (Guus)

Dichtbij/abstract

Een enkeling bespreekt klimaat ook in wat abstractere termen waarin ze de link kunnen leggen tussen het menselijk handelen en klimaat. Thema’s als uitstoot, schadelijke stoffen of de opwarming van de aarde komen dan ter sprake. Zoals Anna:

“Fabrieken maken gebruik van stoffen die het klimaat beïnvloeden. Het zijn schadelijke stoffen die niet goed voor de natuur zijn.”

Maar opvallend is dat vrijwel niet wordt besproken hoe het abstracte begrip klimaatverandering direct impact heeft op hun eigen leefwereld

Ver weg/abstract

Maar onderwerpen die ver weg zijn en niet in hun leefwereld zichtbaar zijn of impact op ze hebben, worden amper besproken. Ze beginnen wel over snelwegprotesten of klimaatactivisten, maar niet waar ze precies voor protesteren. Een enkeling benoemd dat de gezondheid van mensen wordt aangetast door vervuiling of klimaatverandering. Maar de link met het grote probleem van klimaat wordt altijd besproken als ze het kunnen relateren aan iets concreets wat ze hebben gezien of gehoord.

“Ik moest denken aan de boeren met CO2-uitstoot […] De overheid wil vermindering van boeren. Dat gaat dus ten koste van hun bedrijf, dan snap ik dat ze boos zijn. […] Dit is vanwege het klimaat, vanwege de stikstof.” (Jesse)

Conclusies

Er zijn de afgelopen jaren meerdere grootschalige onderzoeken gedaan naar hoe jongeren over klimaat en duurzaamheid denken. Ze geven inzicht in de mate waarin dit thema een rol speelt, maar bieden weinig inzicht welke invloedssferen met name invloed hebben hoe jongeren geïnformeerd worden en hoe dat hun attitude daarover bepaalt.

Dit is een exploratieve studie onder MBO jongeren, waarbij er kwalitatief is gekeken naar hoe ze klimaat definiëren, hoe ze zich daarover laten informeren en welke attitude ze daarover hebben.

Deze studie toont aan dat verschillende invloedsfactoren een rol kunnen spelen in de klimaatattitude van jongeren, waarbij vooral familie en media van invloed kunnen zijn. Onderwijs en vrienden lijken in veel mindere mate een rol te spelen.

Jongeren hebben een uiteenlopend beeld van het klimaat en benoemen klimaatgerelateerde kwesties vanuit verschillende invalshoeken. Toch komt het onderwerp pas echt tot leven wanneer het concreet wordt en directe invloed heeft op hun dagelijks leven. Gesprekken met ouders en informatie die zij uit de media weer doorgeven en vooral wat jongeren tegenkomen op sociale media, spelen een belangrijke rol in hoe goed geïnformeerd ze zijn en hoe ze over klimaatverandering denken.

Media brengen bijvoorbeeld beelden van verre problemen zoals de plasticsoep of bosbranden onder de aandacht, terwijl gesprekken binnen het gezin jongeren helpen om verbanden te leggen, bijvoorbeeld tussen milieuvervuiling en de opwarming van de aarde. Tegelijkertijd blijft het begrip klimaatverandering voor veel jongeren abstract en lastig te koppelen aan hun eigen leefwereld.

Jongeren benaderen het onderwerp dan ook vaak vanuit tastbare en persoonlijke ervaringen. Dit biedt kansen voor zowel journalistiek als onderwijs om vanuit concrete situaties en thema’s uit de leefwereld van jongeren bredere klimaatvraagstukken bespreekbaar te maken en uit te leggen.

Referenties

[1] https://ongehoordnederland.tv/184474/korte-clips/klimaatexpert-gelooft-niet-in-de-rampscenarios-die-ons-worden-voorgehouden/

[2] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272494419307145

[3] https://milieudefensie.nl/actueel/22087361_milieudefensiejong_ipsos_v2-0.pdf

[4] https://206.wpcdnnode.com/ipsos-publiek.nl/wp-content/uploads/2025/06/rapport-duurzaam-denken-duurzaam-doen-2025-onder-embargo.pdf

[5] Tamboer, Kleemans & Daalmans, 2022

[6] (Fletcher & Nielsen, 2018), (Bergström & Jervelycke Belfrage, 2018).

[7] (Toff & Kleis Nielsen, 2018

[8] (Duvekot et al., 2023)

[9] (Corner et al., 2015, Wu & Otsuka, 2021)

[10] (Biswas, 2021).

[11] (Gonzalez, Vandenbosch, & Rousseau, 2023).

[12] (Dekonick & Schmuck, 2023).

[13] Russel, 2023

[14] Eagly, A. H. Chaiken. S.(1998). Attitude, structure and function. Handbook of social psychology, 269-322.

[15] Clayton, Pihkala, Wray & Marks, 2023

[16] Grønhøj and Thøgersen 2009, 2012; Meeusen 2014

[17] De Vreede, Warner & Pitter, 2014

[18] Stevenson, 2016

[19] https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/climate-change-news-audiences-analysis-news-use-and-attitudes-eight-countries#header–10

[20] https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1115646.pdf of https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/1559689314Z.00000000021

Bron afbeelding: Unsplash

Het bericht Hoe informeren jongeren zich over klimaatverandering? verscheen eerst op Journalismlab.

Tussen landen: nieuwsconsumptie van immigranten in Nederland

Camila Valgas — Mon, 22 Apr 2024 09:59:32 +0000

Nieuws over het land waar mensen wonen speelt een belangrijke rol in hun vermogen om zich thuis te voelen in hun omgeving. Nieuws is daarom belangrijk voor immigranten om kennis te maken met het (nieuwe) land en de cultuur waarin zij leven. Maar wat betekent dat in de praktijk? Hoe consumeren immigranten nieuws en welke impact heeft dit op hun vermogen om zich thuis te voelen in Nederland?

Om deze vragen te beantwoorden zijn we een PhD-project gestart dat de dynamiek van de nieuwsconsumptie van immigranten en de impact ervan op acculturatie probeert te begrijpen. Het doel is om nieuwsorganisaties te helpen tegemoet te komen aan de veranderende behoeften van een steeds diverser wordende bevolking. Het onderzoek bestaat uit vier deelstudies en maakt gebruik van verschillende methoden, zoals diepte-interviews, een grootschalige survey en de Experience Sampling-methode om inzicht te krijgen in de immigrantennieuwsconsument en de impact van nieuwsconsumptie op acculturatie.

Maar voordat we met ons eigen onderzoek kunnen beginnen: wat zegt de huidige literatuur over dit onderwerp? Om dit te begrijpen hebben we een systematische analyse uitgevoerd van 44 wetenschappelijke artikelen over immigratie en media gepubliceerd tussen 2000 en 2023. In deze longread gaan we dieper in op 1) de nieuwsconsumptie van migranten, 2) wat migranten vinden van het nieuws van hun nieuwe land en 3) de relatie tussen nieuwsconsumptie en acculturatie.

Hongerige mediaconsumenten

Immigranten zijn ‘hongerige’ mediaconsumenten met een opvallend gevarieerd mediadieet.^[1] In vergelijking met andere doelgroepen consumeren migranten nieuws van zeer diverse bronnen.^[2] Ze consumeren nieuws uit hun land van herkomst, uit het land waar ze wonen én uit internationale nieuwsbronnen.

Nieuws uit hun huidige woonland

Uit onderzoek blijkt dat immigranten bij het consumeren van nieuws over hun huidige land van verblijf gebruik maken van mainstream media. Uit een onderzoek uit 2005 van Peeters en d’Haenens blijkt bijvoorbeeld dat immigranten Nederlandse kranten consumeren, zoals De Telegraaf, AD en de Volkskrant.^[3] Uit een recenter onderzoek van Alencar en Deuze^[4] uit 2017 blijkt ook dat immigranten nieuws uit Nederlandse mainstream nieuwsbronnen consumeren, waaronder het nationale televisienieuws en nieuwswebsites.

Naast mainstream nieuwsmedia consumeren veel immigranten media gemaakt door en voor immigrantengemeenschappen. De opkomst van sociale media heeft het voor migrantengemeenschappen gemakkelijker gemaakt om hun eigen mediakanalen op te zetten, en we zien dat deze media een steeds belangrijkere rol spelen in het mediadieet van migranten.^[5] In de literatuur worden verschillende termen gebruikt om deze media te benoemen, zoals diasporamedia, etnische media, geo-etnische media, alternatieve media, lokale gemeenschapsmedia, migrantenmedia, minderheidsmedia of transnationale media.

Deze media overbruggen culturen en helpen immigranten hun culturele identiteit te behouden en te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door nieuws uit het nieuwe land aan te bieden in de moedertaal van de immigrant of door meer informatie te geven over de cultuur en normen van de nieuwe samenleving. Daarom bieden deze media lokale informatie die immigranten helpt bij hun aanpassingsproces.

Dit soort media wordt vaak gecreëerd en geproduceerd door migranten die al vele jaren in de ‘ontvangende’ samenleving wonen en meer kennis hebben van de samenleving en de nationale taal. In de literatuur worden deze immigranten ‘etnolinguïstische poortwachters’ genoemd. Zij helpen bij het verspreiden van informatie binnen hun gemeenschap en spelen daarom een belangrijke rol in het proces van de acculturatie van immigranten.

Nieuwsmedia uit het land van herkomst

Migranten consumeren ook nieuwsmedia uit het land van herkomst. Familie en vrienden wonen daar en migranten houden dikwijls logischerwijs een sterke emotionele band met het moederland. Het is daarom gebruikelijk dat mensen geïnformeerd willen worden over dat land.^[6] Bovendien kunnen media in de moedertaal immigranten psychologisch welzijn en een gevoel van comfort bieden.^[7]

Het volgen van nieuws over het land van herkomst kan ook de emotionele en culturele banden versterken en immigranten helpen een nieuwe hybride identiteit te ontwikkelen. Deze hybride identiteit combineert elementen uit hun land van herkomst met de nieuwe woonomgeving.^[8]

Internationale bronnen

De berichtgeving over de nationale en internationale politiek in het land van herkomst en de media in het ontvangende land kan sterk verschillen. Daarom gebruiken immigranten ook internationale bronnen om informatie te verifiëren.^[9] Denk bijvoorbeeld aan de oorlog in Oekraïne. Ryzhova, onderzoeker aan de Universiteit van Passau^[10], ontdekte dat Russische immigranten in Duitsland informatie in Duits- en Russischtalige media vergelijken, evenals in andere internationale media, om beter te begrijpen hoe ze de verschillende medianarratieven moeten afwegen. Migranten consumeren ook internationaal nieuws om lokale gebeurtenissen in andere landen te volgen. Bijvoorbeeld het volgen van nieuws over de Amerikaanse verkiezingen via CNN.

Concluderend kunnen we zeggen dat het mediadieet van immigranten zeer divers is en verschillende nieuwsbronnen omvat. Hoewel verschillende onderzoekers hebben onderzocht hoe immigranten nieuws consumeren, zijn er de afgelopen jaren maar weinig onderzoeken uitgevoerd. Het risico is dat we niet genoeg kennis hebben over hoe immigranten navigeren in het steeds meer gefragmenteerde en geglobaliseerde medialandschap.

^[1] Ahmed & Veronis, 2017; Ahmed & Veronis, 2020; Alencar & Deuze, 2017; Caidi et al., 2010; Elias, 2014; Garcia-Rios & Barreto, 2016; Mahtani, 2008; Shumow, 2010; Yoon et al., 2011.

^[2] Lim & Pham, 2016; Srinivasan & Pyati, 2007; Theorin, 2017.

^[3] Peeters & d’Haenens, 2005.

^[4] Alencar & Deuze, 2017.

^[5] Ahmed & Veronis, 2017; Budarick, 2015; Caidi et al. al., 2010; Christiansen, 2004; Croucher et al., 2009; Deuze, 2006; Fisher et al., 2004; Kong, 2013; Lin & Song, 2006; Moon & Park, 2007; Peeters & d’ Haenens, 2005; Shumow, 2010; Vidal, 2018; Yin, 2015.

^[6] Christiansen, 2004.

^[7] Elias, 2014; Ulla, 2021; Yin, 2015.

^[8] Alencar & Deuze, 2017; Caidi et al., 2010; Elias, 2014; Garcia-Rios & Barreto, 2016; Lee, 2004; Peeters & d’Haenens, 2005; Reichenberg, 2016; Ulla, 2021; Yin, 2015; Yoon et al., 2011.

^[9] Ryzhova, 2022; Shumow, 2010.

^[10] Ryzhova, 2022.

Kritische mediaconsumenten

Uit onderzoek blijkt ook dat immigranten kritische mediagebruikers zijn.^[11] Dit hangt samen met hun diverse mediadieet, zoals hierboven beschreven. Omdat ze tussen twee landen leven, en meer verschillende nieuwsbronnen consumeren, hebben ze vaak te maken met meer verschillende frames over internationale en politieke kwesties. Daardoor kan er onder immigranten een groter bewustzijn ontstaan over de kracht van media om de politiek te beïnvloeden.^[12]

Bovendien identificeren immigranten zich vaak niet met het beeld dat de mainstream media van immigratiekwesties en etnische minderheden in hun ontvangende samenleving.^[13] Ze herkennen zichzelf niet in het nationale nieuws: immigranten worden als ‘de ander’ geportretteerd, wat ze bevooroordeeld vinden en het wordt als deprimerend ervaren.^[14] Migranten hebben daarom de neiging nieuws over immigratie te zien als bevooroordeelde, geconstrueerde verhalen en niet als realiteit.^[15]

Om al deze redenen beschouwen immigranten de mainstream media uit de ontvangende samenleving vaak als onvoldoende of ontoereikend.^[16] Wanneer ze informatie krijgen over internationale kwesties, controleren ze dit vaak door bronnen uit het land van herkomst en internationale bronnen te raadplegen.^[17] Om geïnformeerd te worden over nationale en lokale kwesties, combineren ze vaak de consumptie van mainstream media met alternatieve media gecreëerd door en voor immigrantengemeenschappen. De consumptie van media in de diaspora kan ook een vorm van protest zijn tegen een ‘mainstream’-cultuur die volgens hen eist dat ze hun eigen cultuur en identiteit opgeven.^[18]

^[11] Budarick, 2015; Christiansen, 2004; Caidi et al., 2010; Garcia-Rios & Barreto, 2016; Peeters & d’Haenens, 2005; Shumow, 2010.

^[12] Alghasi, 2009; Shumow, 2010; Ryzhova, 2022.

^[13] Alghasi, 2009; Christiansen, 2004; Deuze, 2006; Mahtani, 2008; Peeters & d’Haenens, 2005; Vidal, 2018; Yoon et al., 2011.

^[14] Alencar & Deuze, 2017; Alghasi, 2009; Christiansen, 2004; Mahtani, 2008; Mpofu et al., 2022; Peeters & d’Haenens, 2005; Theorin, 2017; Vidal, 2018.

^[15] Yoon et al., 2011.

^[16] Christiansen, 2004; Elias, 2014; Garcia-Rios & Barreto, 2016; Peeters & d’Haenens, 2005.

^[17] Ryzhova, 2022; Shumow, 2010.

^[18] Croucher et al., 2009; Shumow, 2010; Vidal, 2018.

Nieuwsconsumptie en acculturatie van immigranten

Migranten zijn dus kritische nieuwsgebruikers die gebruikmaken van diverse nieuwsbronnen. Hoe verhoudt dit uiteenlopende gebruik van nieuws zich tot hun aanpassing aan de nieuwe cultuur waar ze wonen?

Positieve effecten van nieuwsconsumptie op acculturatie

Enerzijds staat in onderzoek vast dat het gebruik van media de acculturatie positief kan beïnvloeden.^[19] Met acculturatie bedoelen we het proces van sociale, psychologische en culturele verandering waar immigranten doorheen gaan terwijl ze zich aanpassen aan de nieuwe samenleving. Volgens communicatiewetenschappers verschaffen media essentiële informatie die migranten kan helpen zich te vestigen.^[20] Blootstelling aan nieuws over de nieuwe samenleving kan immigranten een breder scala aan culturele, politieke en taalkundige elementen bieden die hun acculturatie vergemakkelijken.^[21]

Nieuwsmedia uit het nieuwe land kunnen immigranten helpen de nationale taal en het politieke landschap te leren begrijpen, politiek bewuster en betrokkener te worden, actuele maatschappelijke debatten te begrijpen, in staat zijn deel te nemen aan gesprekken, de cultuur te begrijpen, en het gevoel te ontwikkelen ’thuis’ te zijn in het nieuwe land.^[22]

Negatieve effecten van nieuwsconsumptie op acculturatie

Aan de andere kant ervaren sommige immigranten acculturatiestress bij het consumeren van nieuws, wat zorgt voor psychologische belasting en het acculturatieproces negatief beïnvloedt.^[23] Op basis van dit literatuuronderzoek kunnen we stellen dat dit negatieve effect twee hoofdredenen heeft.

De eerste reden is dat immigranten het informatielandschap van het nieuwe land vaak als onbekend, complex en uitdagend ervaren.^[24] Ze hebben moeite met het verwerven van relevant nieuws, weten niet hoe ze informatie uit verschillende bronnen moeten evalueren, voelen zich slecht geïnformeerd en overladen en gefrustreerd door de enorme hoeveelheid informatie.^[25] In veel gevallen compliceert een taalbarrière de nieuwsconsumptie nog meer.^[26]

Daarnaast speelt ook de opkomst van verrechtsing van het politieke landschap een rol. In een studie uitgevoerd in de VS wijst Vidal^[27] erop dat het vanwege xenofobie een grote uitdaging is voor immigranten om door het media- en politieke landschap te navigeren. Mainstream mediaconsumptie wordt daarom in een aantal gevallen in verband gebracht met een lager zelfbeeld onder immigranten.^[28] Hun negatieve perceptie van het nieuws kan leiden tot bewuste nieuwsmijding en versterkt hun gevoel van uitsluiting door de ontvangende samenleving.^[29] In deze gevallen kunnen immigranten bewust besluiten dat ze helemaal niet willen accultureren.^[30]

De rol van leeftijd op nieuwsconsumptie en acculturatie

Er zijn ook duidelijke verschillen in nieuwsconsumptiegedrag en acculturatiegraad naar leeftijd. Voor immigrantenkinderen en -tieners spelen media een belangrijke rol en dienen ze als socialisatiemiddel. Media, inclusief nieuws, zijn een emotioneel toevluchtsoord en een vervanging voor communicatie met lokale leeftijdsgenoten wanneer communiceren moeilijk is vanwege de taalbarrière of andere motieven.^[31] Bovendien vertonen tieners en jongvolwassenen de hoogste niveaus van acculturatie met meer beheersing van de nationale taal en meer gebruik van nieuws in de nationale taal.^[32] Ouderen daarentegen zijn vaak minder geaccultureerd en geven de voorkeur aan nieuws in hun moedertaal.^[33]

Dit verschil in leeftijd kan ook conflicten veroorzaken in immigrantengezinnen. Ouders willen media uit hun land van herkomst consumeren om de eenheid van het gezin en de moedertaalvaardigheden van hun kinderen te behouden, en ook een deel van hun culturele erfgoed aan hun kinderen over te dragen.^[34] Ondertussen bekritiseren kinderen de intensieve gebruik van hun ouders van de media uit hun land van herkomst. Door te veel tijd aan de media uit hun land van herkomst te besteden, kunnen ze niet naar de media kijken vanuit hun huidige land van verblijf, wat ze belangrijker vinden voor de interactie met lokale leeftijdsgenoten.^[35] Er is dan sprake van een generatiekloof.

Over het geheel genomen biedt het literatuuronderzoek eerste inzichten in de manier waarop nieuwsconsumptie de acculturatie beïnvloedt. Het is echter nog steeds onduidelijk hoe nieuwsconsumptie de acculturatie in het dagelijkse leven van immigranten kan vergemakkelijken of belemmeren. Enkele onbeantwoorde vragen zijn onder meer: In welke gevallen voelt Nederlands nieuws nuttig voor aanpassing? In welke gevallen ervaren immigranten acculturatieve stress door Nederlands nieuws? Hoe gaan zij om met de taalbarrière? Hoe komen ze erachter welke Nederlandse nieuwsbronnen betrouwbaar zijn?

^[19] Ahmed en Veronis, 2020; Alencar en Deuze, 2017; Croucher et al., 2009; Dalisay, 2012; Lee, 2005; Miglietta & Tartaglia, 2009; Moon & Park, 2007; Raman & Harwood, 2016; Reichenberg, 2016; Ulla, 2021; Yang et al., 2004.

^[20] Budarick, 2015; Croucher et al., 2009; Miglietta & Tartaglia, 2009; Shoham & Strauss, 2008; Reichenberg, 2016.

^[21] Alencar & Deuze, 2017; Deuze, 2006; Kim & Jun, 2022; Miglietta & Moon & Park, 2007; Peeters & d’Haenens, 2005; Reichenberg, 2016; Tartaglia, 2009; Ulla, 2021; Yin, 2015.

^[22] Alencar & Deuze, 2017; Elias & Lemish, 2011; Medvedeva & Leshner, 2023; Miglietta & Tartaglia, 2009; Moon & Park, 2007; Reichenberg, 2016; Ulla, 2021.

^[23] Seo & Moon, 2013; Theorin, 2017; Yoon et al., 2011.

^[24] Alencar & Deuze, 2017; Caidi et al., 2010; Elias, 2014; Kennan et al., 2011; Khoir et al., 2015; Ndumu, 2019.

^[25] Caidi et al., 2010; Christiansen, 2004; Lloyd et al., 2010; Ndumu, 2019; Seo & Moon, 2013.

^[26] Theorin, 2017.

^[27] Vidal, 2018.

^[28] Ramasubramanian et al., 2017.

^[29] Alghasi, 2009; Ryzhova, 2022; Yoon et al., 2011.

^[30] Croucher et al., 2009.

^[31] Elias, 2014; Elias & Lemish, 2011; Lemish & Pick-Alony, 2014.

^[32] Peeters & d’Haenens, 2005; Lee, 2005.

^[33] Elias, 2014; Reichenberg, 2016.

^[34] Elias & Lemish, 2011.

^[35] Elias & Lemish, 2011.

Hoe nu verder?

Ons literatuuronderzoek laat zien dat de nieuwsconsumptie van immigranten een complexe rol speelt in hun acculturatieproces. Het is belangrijk om deze bevindingen in gedachten te houden bij het ontwikkelen van beleid en programma’s die gericht zijn op het bevorderen van de acculturatie en sociale integratie van immigranten in de samenleving. Het bieden van toegang tot diverse en inclusieve nieuwsbronnen en mediavaardigheden kan immigranten zeker helpen bij het navigeren door het informatielandschap van het nieuwe land en hen ondersteunen bij hun acculturatieproces.

Tegelijkertijd is er nog weinig onderzoek hoe de relatie tussen nieuwsconsumptie en acculturatie bevorderd kan worden. Daarom zijn we een PhD-project gestart om de relatie tussen nieuwsconsumptie en acculturatie verder te onderzoeken. Het project is een samenwerking tussen Hogeschool Utrecht, Wageningen University & Research en de Vrije Universiteit Amsterdam. Het onderzoek bestaat uit vier deelstudies.

In onze eerste studie willen we onderzoeken hoe immigranten hun mediadieet vormgeven in het huidige digitale landschap. Zoals hierboven uitgelegd zijn er, hoewel verschillende onderzoekers hebben onderzocht hoe immigranten nieuws consumeren, de afgelopen jaren weinig onderzoeken uitgevoerd. Bovendien wordt het meeste onderzoek uitgevoerd met behulp van kwantitatieve methoden zoals surveys. In deze onderzoeken vragen onderzoekers immigranten vooral om aan te geven welke media zij consumeren uit vooraf geselecteerde opties. In Nederland betekent dit bijvoorbeeld dat media die door immigrantengemeenschappen zijn gecreëerd, nog steeds grotendeels worden genegeerd door onderzoekers. Daarom is onze eerste vraag:

1. Hoe geven immigranten vorm aan hun mediadieet in het digitale landschap?

Uit ons literatuuronderzoek blijkt ook dat demografische factoren, zoals leeftijd en taalvaardigheid, nieuwsconsumptiepatronen voorspellen. Niettemin blijft de invloed van andere variabelen, zoals politieke gezindheid en klasse, onduidelijk. We willen deze demografische factoren verder onderzoeken en begrijpen hoe sociale en culturele factoren ook een rol spelen in de manier waarop immigranten nieuws consumeren. De tweede deelvraag luidt dus:

2. Wat voorspelt de mediaconsumptiepatronen van immigranten?

Het literatuuronderzoek biedt eerste inzichten in de manier waarop nieuwsconsumptie de acculturatie beïnvloedt. Het is echter nog steeds onduidelijk hoe het proces van het faciliteren of belemmeren van acculturatie plaatsvindt in het dagelijks leven van immigranten. Om te kunnen begrijpen hoe nieuwsconsumptie de acculturatie beïnvloedt, moeten we echter eerst begrijpen welke nieuwsinhoud immigranten consumeren en wat de effecten zijn van nieuwsconsumptie op hun begrip van en gevoelens jegens de ontvangende samenleving. De derde deelvraag luidt dus:

3. Wat voor soort nieuwsinhoud consumeren immigranten over actuele zaken in Nederland, en in welke mate beïnvloedt nieuwsconsumptie hun begrip van en gevoelens ten opzichte van de Nederlandse samenleving?

Ten slotte onderzoeken we de effecten van nieuwsconsumptie op acculturatie:

4. Hoe beïnvloedt de nieuwsconsumptie de acculturatie van immigranten in de loop van de tijd?

Door deze vragen te onderzoeken, kunnen we praktijkmensen de kennis bieden waarmee ze weloverwogen beslissingen kunnen nemen bij het ontwikkelen van strategieën om immigranten te informeren. Momenteel doen wij interviews met immigranten. We hopen een genuanceerder inzicht te krijgen in de nieuwsconsumptie in hun dagelijks leven.

Werkwijze

In deze review bespreken we gepubliceerde academische artikelen over hoe immigranten nieuws consumeren en wat dat betekent voor hun acculturatie in de nieuwe samenleving.

We hebben een systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd van wetenschappelijke studies die tussen 2000 en 2023 zijn gepubliceerd waarin immigranten en hun nieuwsconsumptie worden onderzocht. De zoekstrategie voor deze review omvatte een triangulatiemethode door verschillende zoekstrategieën toe te passen. Eerst werd de wetenschappelijke databank SAGE Journals doorzocht. Ten tweede is er gezocht via Google Scholar. De trefwoorden “immigrant” en “migratie” samen met “nieuwsconsumptie” werden gebruikt om relevante studies te vinden. We hebben ook de sneeuwbalmethode gebruikt door relevante artikelen op te nemen die door andere onderzoekers zijn geciteerd (Wohlin, 2014).

In totaal werden 44 wetenschappelijke artikelen geselecteerd voor de analyse en hun bevindingen werden kwalitatief geanalyseerd om een uitgebreid overzicht te bieden. Het doel was niet om bestaand onderzoek samen te vatten, maar om binnen de artikelen te zoeken naar sleutelconcepten, relaties en trends (Webster en Watson, 2002). Na het uitgebreid lezen van de artikelen werden terugkerende thema’s en patronen geïdentificeerd. Tenslotte zijn de trends uit de literatuur gestructureerd rond de drie hoofdthema’s: 1) de nieuwsconsumptie van migranten, 2) wat migranten vinden van het nieuws uit hun nieuwe land en 3) de relatie tussen nieuwsconsumptie en acculturatie.

Referenties

Ahmed, R., & Veronis, L. (2017). Multicultural media use and immigrant settlement: A comparative study of four communities in Ottawa, Canada. Journal of International Migration and Integration, 18, 587-612.

Ahmed, R., & Veronis, L. (2020). Creating in-between spaces through diasporic and mainstream media consumption: A comparison of four ethnocultural and immigrant communities in Ottawa, Canada. International Communication Gazette, 82(3), 289-315.

Alencar, A., & Deuze, M. (2017). News for assimilation or integration? Examining the functions of news in shaping acculturation experiences of immigrants in the Netherlands and Spain. European journal of communication, 32(2), 151-166.

Alghasi, S. (2009). Iranian-Norwegian Media Consumption. Identity and Positioning.

Budarick, J. (2015). Belonging-security across borders: News media, migration and the spaces of production.

Caidi, N., Allard, D., & Quirke, L. (2010). Information practices of immigrants. Annual review of information science and technology, 44(1), 491-531.

Christiansen, C. C. (2004). News media consumption among immigrants in Europe: The relevance of diaspora. Ethnicities, 4(2), 185-207.

Croucher, S. M., Oommen, D., & Steele, E. L. (2009). An examination of media usage among French-Muslims. Journal of Intercultural Communication Research, 38(1), 41-57.

Dalisay, F. (2012). Media use and acculturation of new immigrants in the United States. Communication Research Reports, 29(2), 148-160.

Deuze, M. (2006). Ethnic media, community media and participatory culture. Journalism, 7(3), 262-280.

Elias, N., & Lemish, D. (2011). Between three worlds: Host, homeland, and global media in the lives of Russian immigrant families in Israel and Germany. Journal of Family Issues, 32(9), 1245-1274.

Elias, N. (2014). Russian-speaking immigrants and their media: still together?. In Russian Israelis (pp. 72-88). Routledge.

Garcia-Rios, S. I., & Barreto, M. A. (2016). Politicized immigrant identity, Spanish-language media, and political mobilization in 2012. RSF: The Russell Sage Foundation Journal of the Social Sciences, 2(3), 78-96.

Kennan, M. A., Lloyd, A., Qayyum, A., & Thompson, K. (2011). Settling in: The relationship between information and social inclusion. Australian academic & research libraries, 42(3), 191-210.

Khoir, S., Du, J. T., & Koronios, A. (2015). Linking everyday information behaviour and Asian immigrant settlement processes: Towards a conceptual framework. Australian Academic & Research Libraries, 46(2), 86-100.

Kim, S., & Jun, H. (2022). First-Generation Immigrants’ and Sojourners’ Believability Evaluation of Disinformation. Howard Journal of Communications, 33(2), 216-231

Kong, S. (2013). Space of possibilities: Civic discourse and multicultural citizenship in locally produced Chinese television programs in Metro Vancouver. Journal of International Migration and Integration, 14, 119-138.

Lee, C. (2004). Korean immigrants’ viewing patterns of Korean satellite television and its role in their lives. Asian Journal of Communication, 14(1), 68-80.

Lemish, D., & Pick-Alony, R. (2014). Inhabiting two worlds: The role of news in the lives of Jewish and Arab children and youth in Israel. International Communication Gazette, 76(2), 128-151.

Lim, S. S., & Pham, B. (2016). ‘If you are a foreigner in a foreign country, you stick together’: technologically mediated communication and acculturation of migrant students. New Media & Society, 18(10), 2171-2188.

Lin, W. Y., & Song, H. (2006). Geo-ethnic storytelling: An examination of ethnic media content in contemporary immigrant communities. Journalism, 7(3), 362-388.

Lloyd, A., Lipu, S., & Kennan, M. A. (2010). On becoming citizens: Examining social inclusion from an information perspective. Australian Academic & Research Libraries, 41(1), 42-53.

Mahtani, M. (2008). Racializing the audience: Immigrant perceptions of mainstream Canadian English-language TV news. Canadian Journal of Communication, 33(4), 639-660.

Medvedeva, Y. S., & Leshner, G. M. (2023). Moderation Effects of Language Skills, Residential Tenure, and Education on Immigrants’ Learning From News. Journalism & Mass Communication Quarterly, 100(2), 416-437.

Miglietta, A., & Tartaglia, S. (2009). The influence of length of stay, linguistic competence, and media exposure in immigrants’ adaptation. Cross-Cultural Research, 43(1), 46-61.

Moon, S. J., & Park, C. Y. (2007). Media effects on acculturation and biculturalism: A case study of Korean immigrants in Los Angeles’ Koreatown. Mass Communication & Society, 10(3), 319-343.

Mpofu, P., Asak, M. O., & Salawu, A. (2022). Facebook groups as transnational counter public sphere for diasporic communities. Cogent arts & humanities, 9(1), 2027598.

Ndumu, A. (2019). Linkages between information overload and acculturative stress: The case of Black diasporic immigrants in the US. Journal of Librarianship and Information Science, 0961000619857115.

Ou, C., & Lin, Z. (2023). Digital borders in spatial-temporal mobility: Social inclusion and exclusion of Chinese migrant students in Macao. Mobile Media & Communication, 20501579221149838.

Peeters, A. L., & d’Haenens, L. (2005). Bridging or bonding? Relationships between integration and media use among ethnic minorities in the Netherlands.

Raman, P., & Harwood, J. (2016). Media usage and acculturation: Asian Indian professionals in Silicon Valley. Journal of Intercultural communIcatIon research, 45(5), 355-373.

Ramasubramanian, S., Doshi, M. J., & Saleem, M. (2017). Mainstream versus ethnic media: How they shape ethnic pride and self-esteem among ethnic minority audiences. International Journal of Communication, 11, 21.

Reichenberg, M. (2016). Adult immigrants media usage and its function in host language training opportunities: A path analysis. The Reading Matrix: An International Online Journal, 16(1), 209-222.

Ryzhova, A. (2022). Motivated by political beliefs, not only by language: How Russian speakers in Germany compose their transnational news repertoires. Journalism, 14648849221130557.

Shumow, M. (2010). A foot in both worlds: Transnationalism and media use among Venezuelan immigrants in South Florida. International Journal of Communication, 4, 21.

Srinivasan, R., & Pyati, A. (2007). Diasporic information environments: Reframing immigrant‐focused information research. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 58(12), 1734-1744.

Tai, Q. (2016). Western media exposure and Chinese immigrants’ political perceptions. Political Communication, 33(1), 78-97.

Theorin, N. (2017). Exploring Media Use and Perceptions of Swedish News Media Among Immigrants During the Election Campaign 2018. Statsvetenskaplig tidskrift, 121(3).

Ulla, M. (2021). Understanding the social media news consumption among Filipinos as transnational-migrants in Thailand. Asia-Pacific Social Science Review, 21(1), 60-70.

Vidal, X. M. (2018). Latino immigrant home-country media use and participation in US politics. Hispanic Journal of Behavioral Sciences, 40(1), 37-56.

Wohlin, C. (2014, May). Guidelines for snowballing in systematic literature studies and a replication in software engineering. In Proceedings of the 18th international conference on evaluation and assessment in software engineering (pp. 1-10).

Yang, C., Wu, H., Zhu, M., Brian, G., & Southwell. (2004). Tuning in to fit in? Acculturation and media use among Chinese students in the United States. Asian Journal of Communication, 14(1), 81-94.

Yin, H. (2015). Chinese-language cyberspace, homeland media and ethnic media: A contested space for being Chinese. New Media & Society, 17(4), 556-572.

Yoon, T. I., Kim, K. H., & Eom, H. J. (2011). The border-crossing of habitus: media consumption, motives, and reading strategies among Asian immigrant women in South Korea. Media, Culture & Society, 33(3), 415-431.

Het bericht Tussen landen: nieuwsconsumptie van immigranten in Nederland verscheen eerst op Journalismlab.

Shotjes voor de nieuwsjunk – Over geloofwaardigheid van en in live blogs

Sebastiaan Van der Lubben — Wed, 03 Apr 2024 12:50:17 +0000

Populair, maar problematisch: live blogs zijn een ongekend genre. Onderzoek werpt nieuw licht op de geloofwaardigheid van het format: gebruikers hebben veel vragen en dat maakt een live blog nu juist zo aantrekkelijk.

Wie een wedstrijd wil volgen, of een politiek debat, wie op de hoogte wil blijven van een acute crisis zoals een natuurramp of een terroristische aanslag, kan van minuut-tot-minuut de laatste ontwikkelingen volgen in een live blog. Het format begon eind jaren negentig op sportredacties als experiment om in tekst live verslag te doen van vooral voetbalwedstrijden, inmiddels is uitgegroeid tot een populair journalistiek genre.

Nog steeds heeft het live blog features van toen: één pagina met korte updates en een unieke tijdsindicatie. Het live blog heeft de looptijd van een wedstrijd of een gebeurtenis. Maar, er zijn ook ontwikkelingen. Eind jaren negentig stond het laatste bericht vaak onderaan, in plaats van bovenaan, er werd veel minder materiaal van buiten in de live blogs gebruikt (tweets, andere socials, foto’s, video’s of visualisaties). In de beginjaren waren het pioniers die techniek en journalistiek probeerden te rijmen, inmiddels zijn het veelal specialisten op de redactie die de sleutels tot het CMS, het systeem achter de live blogs, krijgen.

Livebloggen is net als interviewen of onderzoek een journalistieke discipline geworden. Maar die populariteit van live blogs voor journalisten en publiek roept ook vragen op over de zorgvuldigheid van productie en geloofwaardigheid van het format. Want wat onmiddellijk tot stand komt, is kwetsbaar voor fouten. De vraag die in mijn onderzoek centraal staat, luidt: hoe zorgen journalisten voor en oordelen gebruikers over de geloofwaardigheid van live blogs?

Geloofwaardigheid wordt al decennia lang bestudeerd. Sinds de jaren vijftig maken onderzoekers onderscheid tussen geloofwaardigheid van bronnen, boodschappen en kanalen. Met name de geloofwaardigheid van kanalen heeft sinds internet extra aandacht gekregen. Belangrijke kanttekening bij dit onderzoek is dat een bron, boodschap of kanaal geloofwaardig is vooral omdat het als zodanig wordt ervaren door publiek. Journalistiek is onlosmakelijk met publiek verbonden. Als we dat accepteren, dan moeten we ook aan het publiek vragen hoe zij de geloofwaardigheid evalueren. En dat is wat ik in dit onderzoek heb gedaan: ik heb journalisten gevraagd hoe zij geloofwaardige live blogs maken; ik vervolgens geanalyseerd hoe dat in live blogs is terechtgekomen; en, ten slotte, aan gebruikers gevraagd wat zij daarvan vinden. Ik heb geloofwaardigheid onderzocht van gebeurtenis, via makers en het live blog naar het publiek.

Bovenstaand schema laat laat zien hoe een gebeurtenis (event, helemaal links) door journalisten (oranje blok) wordt omgezet in een live blog (groene blok). Dit live blog komt onder de aandacht van publiek (blauwe blok). Dat publiek begrijpt ten slotte wat er in dat live blog gebeurt en aanvaardt (mogelijk) dit format. Of niet. Dit is een heel eenvoudig model. Tussen de verschillende stappen zit natuurlijk een hoop ruis: processen zullen lang niet altijd zo naadloos op elkaar aansluiten als hier is afgebeeld. Toch biedt dit model een mogelijkheid om die ruis op te sporen.

Want wat gebeurt er nu bij elke stap in het proces van gebeurtenis naar de acceptatie van die gebeurtenis door het publiek? En waar sluiten processen niet meer of juist wel op elkaar aan? Antwoord op die vraag alleen is niet voldoende om te begrijpen waarom een format zoals live blog — onmiddellijk, onzeker en relevant tegelijkertijd — toch door het publiek als geloofwaardig kan worden geaccepteerd. Wat is precies de magie van een live blog om dat voor elkaar te krijgen? Het antwoord op die vraag heb ik gezocht in het concept genre.

The good, the bad en een vliegende schotel

Ik wil u verleiden tot een gedachte-experiment. Ik neem u graag mee naar een film. Een Western om precies te zijn. Zonder verder een woord te zeggen, heeft u waarschijnlijk een beeld in uw hoofd: stoere mannen (en vrouwen), paarden, revolvers. Goed en kwaad is herkenbaar aan de kleur van de hoed (wit is goed, donker is slecht). En aan het einde winnen de witte hoeden. In die Western is geen plek voor vliegende schotels en aliens. Tenminste: dat verwacht u niet. En niet alleen dat u geen vliegende schotels en aliens verwacht, als ze in de film voorkomen, is de kans groot dat u het een beroerde Western vind (overigens bestaat er een western met vliegende schotels, echt). Buitenaardse wezens horen in een ander genre film: een science fiction, of een parodie.

Dan nu het gedachte-experiment: wat gebeurt er in uw hoofd du moment er een vliegende schotel in een Western landt? Verzet, gok ik. Opstand? Minder dramatisch dan: ongeloof. Misschien een glimlach. Het doet ook iets met onze relatie: steeds als ik een film voorstel, zult u twijfelen aan mijn genre-kennis. Het was leuk, maar het blijft waarschijnlijk bij die ene keer. Het gedachte-experiment toont aan dat een genre niet alleen een classificatie is van gelijkwaardig gevormde teksten (of beelden, of schilderijen, of films …), maar dat een genre ook iets doet: het mobiliseert verwachtingen en bepaalt, gegeven een situatie, acties.

GENRE NORMEERT EN CONSTITUEERT -- HET SLUIT IN EN UIT EN WIJST ALTERNATIEVEN AAN EN AF. DUS: PAARDEN: JA; VLIEGENDE SCHOTELS: NEE.

Een genre is een sociale actie. Genre schrijft voor wat en hoe iets gezegd en geschreven kan en mag worden bij situaties die zich herhalen. Zo weten we wat we moeten zeggen en doen bij een begrafenis en een huwelijk — en wat niet. Of wat er wel of niet mag bij een verdediging van een proefschrift. We halen die situaties niet door elkaar en dus ook niet datgene wat we daar doen en zeggen. Sterker: we laten ons door de situatie beperken in ons handelen en taalgebruik. Anders gezegd: genre normeert en constitueert — het sluit in en uit en wijst toegestane alternatieven aan. Voor een Western geldt dan ook: paarden: ja; vliegende schotels: nee.

Als aan genreconventies wordt gehouden, en de tekst overeenkomt met de verwachtingen van haar publiek, kan presence ontstaan. Presence is de afwezigheid van het besef dat een verhaal, beeld, tekst, of andere uiting wordt geremedieerd. Presence is het gevoel ‘helemaal op te gaan’ in een verhaal. Mensen verliezen zich dan in een boek of film. Een heerlijk gevoel, een gevoel ook waarbij acceptatie kan ontstaan en, daarmee effecten van geloofwaardigheid. Niets overtuigt meer dan deel uit te maken van een verhaal dat zich ontvouwt. De vertelde wereld is even de werkelijke wereld — dit is waar! Ja, er kunnen foutjes in sluipen, maar in essentie is de vertelde wereld een geaccepteerde wereld. U begrijpt dat elke tekstschrijver, filmmaker of kunstenaar haar publiek wil laten vergeten dat ze toezien en het liefst mensen in een werk trekken. Om dat te bereiken, moeten een aantal drempels worden beslecht. Genre helpt daarbij door een receptuur te bieden waarmee presence kan worden bereikt. De eerste deelvraag luidt hoe journalisten dat doen.

Makers: een gemeenschap van livebloggers

Journalisten die livebloggen maken gebruik van routines en conventies. Ze wegen voortdurend (ir)relevante informatie af tegen (on)zekerheid. In welke mate informatie (ir)relevantie en (on)zeker is, wordt bepaald door de manier waarop journalisten aan hun informatie komen. Journalisten rechtvaardigen keuzes voortdurend door hun claims overeenkomstig de kwaliteit van hun informatie te presenteren.

Een belangrijke conventie van livebloggers is om kennis te baseren op betrouwbare bronnen. Daarbij speelt de ethos van een bron een doorslaggevende rol. Journalisten gebruiken vooral formele bronnen (woordvoerders, minsters, trainers). Omdat een formele bron wordt vertrouwd, wordt diens boodschap dat ook. Soms, zeker met acute situaties, zijn er nog geen formele bronnen die iets kunnen zeggen of weten formele bronnen niet hoe iets precies zit. Dan kunnen livebloggers ooggetuigen inzetten. Maar dat gebeurt slechts sporadisch.

De verwachting was dat tijdens een ramp of een aanslag het aantal ooggetuigen in een live blog hoog zou zijn. Veel mensen zitten immers op social media, en berichten vaak snel en direct over een gebeurtenis. Journalisten hoeven de berichten maar van X, Insta of Facebook te halen. Toch worden deze berichten niet on live blogs opgenomen. Journalisten hebben weinig vertrouwen in de onbekende accidental journalists. Ze hebben weinig tijd om uitgebreid te checken wie achter de accounts schuilgaan.

OM TOE TE TREDEN TOT DE DISCOUR GEMEENSCHAP VAN LIVEBLOGGERS MOETEN (POTENTIËLE) LEDEN ZICH SCHIKKEN NAAR DE MORES VAN DE GEMEENSCHAP. ANDERS GEZEGD: JE BENT EEN LIVEBLOGGER ALS JE DE CONVENTIES EN ROUTINES DIE DAARBIJ HOREN OOK VOLGT.

Overigens gaven journalisten aan dat er een verschil in de productie is van live blogs over een acute situatie enerzijds en over politiek en sport anderzijds. Live blogs over brekend nieuws is een sociaal proces: meerdere journalisten van dezelfde redactie werken samen aan één blog. Vaak zijn er een of twee journalisten die de verschillende bijdragen uit de redactie over de gebeurtenis checken, bewerken en plaatsen. Bij sport en politiek is er sprake van een grotere mate van redactionele autonomie: livebloggers werken veelal alleen aan hun live blog. Daarbij hebben ze wel voortdurend contact met collega’s.

Opvallend is dat de verschillende journalisten, werkzaam bij verschillende platforms en schrijvend voor verschillende live blogs (brekend nieuws, sport en politiek) veelal overeenkomstige routines en conventies hanteerden. Het sociale proces van schrijven, het verwerven, claimen en rechtvaardigen van kennis, specifieke expertise en organisationele en technische skills blijken sterk overeen te komen. Zo sterk, dat we een discours gemeenschap van livebloggers vermoeden: een groep professionals die in hun handelen sterk op elkaar lijken.

Een discours gemeenschap wordt bijeengehouden door overeenkomstige routines en conventies ten aanzien van communicatie, communicatief doel en de inzet van (specifieke) genres. Artsen, juristen of wetenschappers zijn voorbeelden van een discours gemeenschap. Om toe te treden, moeten (potentiële) leden zich schikken naar de mores van de gemeenschap. Anders gezegd: je bent een liveblogger als je de conventies en routines die daarbij horen ook volgt. Doe je dat niet, dan dreig je door collega’s niet serieus genomen te worden. Net als andere gemeenschappen, sluit ook een discours gemeenschap in en uit. Een zo’n (belangrijk) mechanisme is dat van de bronnenselectie.

Inhoud: bronnen en reported speech

In de keuzes voor of tegen bronnen en hoe die bronnen in live blogs worden ingezet, kunnen we dus veel afleiden hoe journalisten met geloofwaardigheid omgaan. Uit een inhoudsanalyse bleek dat journalisten maar weinig bronnen gebruiken — ze schrijven vooral over wat ze zelf weten. Àls ze bronnen gebruiken, dan kiezen ze vooral formele bronnen (ministers, burgemeesters, spelers, politici, woordvoerders). De tweede soort bron die ze kiezen zijn andere media (collega’s), pas dan worden ooggetuigen ingeschakeld. Ten slotte zoeken journalisten maar zelden een expert. Deze volgorde — formeel, media, informeel, expert — vonden we in zowel live blogs over brekend nieuws (aanslagen, rampen), politiek, als sport. Uiteraard verschilden de aantallen gebruikte bronnen per live blog, maar er is wel sprake van een zich herhalend patroon of, beter: een duidelijke conventie hoe met bronnen om te gaan.

Journalisten vertrouwen op hun bronnen om informatie te presenteren. Bronnen en informatie worden platgeslagen: als de bron betrouwbaar is, dan is de informatie dat ook. Door letterlijk te citeren of juist te parafraseren, ‘organiseren’ journalisten dan ook de verantwoordelijkheid voor de inhoud. Ze kunnen kritiek daarop, als deze bijvoorbeeld niet blijkt te kloppen, omdat de informatie wel relevant was, maar onzeker, wegwuiven: zij hebben alleen genoteerd wat werd gezegd, zelf hebben ze dit nooit beweerd.

ALS JOURNALISTEN PARAFRASEREN, ZETTEN ZE WAT WORDT GEZEGD NAAR HUN EIGEN HAND. JOURNALISTEN DIE PARAFRASEREN, INTERPRETEREN.

Tussen citeren en parafraseren zit overigens een duidelijk verschil: formele bronnen worden vooral geciteerd, andere bronnen geparafraseerd. Als journalisten citeren, zetten zij de bron centraal. Hun verhaal is dan leidend, ze nemen dan ook de versie van de werkelijkheid over zoals de formele bron die ziet en vertelt. Alternatieve lezingen komen nauwelijks aan bod, of hebben geen bepalende kracht in het verhaal. Dat komt omdat niet-formele bronnen vooral worden geparafraseerd. Als journalisten parafraseren, zetten ze wat wordt gezegd naar hun eigen hand. Journalisten die parafraseren, interpreteren. Ze zetten bronnen in om hun versie van de werkelijkheid te onderbouwen.

Live blogs zijn niet alleen populair onder journalisten, maar blijken ook uit bezoekcijfers populair te zijn onder publiek. Gebruikers bezoeken gemiddeld vaker en langer live blogs dan andere artikelen online. Opvallend, want van de gebruiker wordt veel geëist. Een live blog is fragmentarisch, onzeker en onmiddellijk. Desalniettemin blijken actieve gebruikers het format juist op te zoeken om op de hoogte te blijven van de actueelste ontwikkelingen op gebied van sport, politiek of brekend nieuws. Wie zijn dat, waarom doen ze dat en wat vinden zij van de geloofwaardigheid van live blogs?

Gebruikers: mobiele news junks

We hebben twee verschillende onderzoeken naar publiek gedaan: een kwantitatief onderzoek naar motieven van live bloggebruik tijdens de eerste lockdown in 2021, en een focus groep onderzoek over geloofwaardigheid van live blogs. Uit beide onderzoeken komt een beeld van zeer kundige mediagebruikers die kritisch staan tegenover de inhoud van live blogs. Ze volgen hun nieuws op de voet en kunnen, op afroep, inhoud van diverse bronnen met elkaar vergelijken. De live bloggebruiker is dan ook het best te typeren als een nieuwsjunk.

Tijdens de lockdown zochten respondenten van onze enquête live blogs op om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Hun aantal nam wel af – in het begin gebruikte bijna een kwart van hen een live blog, na drie maanden was daar ruim 12 procent van over. Die uitkomst heeft ons verrast. Uit onderzoek blijkt dat juist het wegnemen van onzekerheid een belangrijk argument is om in tijden van crisis nieuws te consumeren. Na enige tijd neemt de behoefte om nieuws te consumeren echter af. De onzekerheid wordt niet meer weggenomen en het nieuws over onzekere tijden gaat gebruikers weerstaan. Behalve bij de (kleine) groep nieuwsjunks: zij blijven hun onzekerheid voeden door live blogs (een onzeker format) te volgen over een onzekere periode (Covid-19).

HET LIVE BLOG IS EEN FORMAT DAT GEBRUIKERS UITDAAGT ZICH ONMIDDELLIJK TOT EEN ZICH ONTWIKKELENDE WERKELIJKHEID TE VERHOUDEN. RESPONDENTEN HADDEN HET OVER EEN PUZZEL, EEN DETECTIVE OF EEN MYSTERIE

Uit het focusgroepenonderzoek bleek dat live bloggebruikers zeer actieve mediavolgers zijn. Ze zijn zeer kritisch over brongebruik en transparantie van informatie. Ze zijn zeer goed op de hoogte van de actualiteit (politieke en sport) of volgen een actuele gebeurtenis via meerdere kanalen en media. Citaties, cijfers, beeldmateriaal (foto’s, visualisaties en video’s) en primaire bronnen worden als zeer geloofwaardigheid ervaren. Gebruikers van live blogs willen graag weten welke auteur het live blog schrijft en zien graag meer links naar achtergronden (ook buiten een medium). In live blogs over sport willen gebruikers meer emoties teruglezen – sport, meer dan politiek en brekend nieuws is immers emotie, de gebruikers zijn vaak fans van een club of atleet.

Het live blog is een format dat gebruikers uitdaagt zich onmiddellijk tot een zich ontwikkelende werkelijkheid te verhouden. Respondenten hadden het over een puzzel, een detective of een mysterie. Voor sport gold dat fans niet zonder nieuws over hun atleet of club konden. Zij volgden de gebeurtenissen op de voet om vooral op de hoogte te blijven. Voor alle respondenten gold dat zij fouten actief repareerden, informatie contextualiseerden en aanvulden om zo een compleet beeld te krijgen van een zich ontvouwende actualiteit. Daarbij was hun kritiek op de kwaliteit niet altijd mals. Toch bleven ze live blogs opzoeken, niet ondanks deze tekortkomingen, maar dankzij: een live blog is hun manier om actief met een zich ontwikkelende narratief te bemoeien.

Ergo: live blog als genre

Een live blog is een poging van een journalist om publiek ervan te overtuigen een juiste en onmiddellijke versie van de werkelijkheid te lezen. In essentie is een live blog een retorische situatie waarbij journalisten geloofwaardigheid inzetten en publiek die geloofwaardigheid evalueren. De uitkomst van deze retorische situatie staat niet bijvoorbaat vast. Een journalist kan volgens eigen zeggen slagen in haar opzet, maar met die poging vervolgens zien mislukken bij het publiek. Op zich is de journalistieke poging publiek te overtuigen geen noviteit van deze studie. Acceptatie van live blogs als onzekere retorische situaties door een klein deel van het publiek dat live blogs meer dan eens per dag volgen, maar zeer kritisch zijn over de inhoud, vorm en brongebruik, maar toch blijven terugkomen, is dat wel.

Hoe kan dat?

Die vraag heb ik middels het concept genre beantwoord. Daarvoor heb ik getracht om de verschillen in materiaal (live blogs), makers en gebruikers zo groot mogelijk te maken om vervolgens te analyseren waarin deze overeenkomen. Gevonden overeenkomsten zouden een mogelijk genre ‘live blog’ kunnen duiden, wat ook gebeurde. Concepten uit de genre theorie (communicatief doel, discours gemeenschap) wezen mij in de richting van soortgelijke inhoud, routines en conventies en acceptatie van content door gebruikers. Tegelijkertijd werpt dit ook een prangende vraag op: als ik de verschillen zo groot mogelijk heb genomen om overeenkomsten te vinden, hoeveel verschil is dan nog acceptabel om toch van een genre te kunnen spreken? Deze vraag werd opgeworpen na analyse van mijn data waaruit bleek dat sport blogs een ander communicatief doel hadden dan breaking news en politieke blogs.

GENRE: OP HET MOMENT DAT IEMAND OP DE REDACTIE DE OPDRACHT GEEFT OM EEN LIVE BLOG OP TE STARTEN, ANDEREN PRECIES WETEN WAT ER MOET WORDEN GEDAAN.

Sport blogs informeren onder onmiddellijke omstandigheden, maar moeten ook vermaken, sfeer optekenen. Daarmee hebben sport blogs een wezenlijk ander communicatief doel. En ook de makers werken op een andere manier: de redactionele autonomie van sportbloggers is vele malen groter dan van de andere twee blogs doordat ze tijdens hun verslag geen contact hebben met degene die ze verslaan: die zijn niet bereikbaar, want leveren immers een prestatie.

Bepaal ik dan wat een genre is en wat niet? Nee. In de genretheorie is dat recht voorbehouden aan de discours gemeenschap — de makers van het blog. Maar, is er genoeg ‘gemeenschap’ om een genre te claimen? Zolang er journalisten zijn die epistemische autoriteit hebben, wel. Epistemische autoriteit is het vermogen om livebloggen te definiëren (middels routines en conventies), te beschrijven en uit te leggen. Daarmee claim journalisten een werkelijkheid die voor livebloggen geschikt is. Heel praktisch betekent dat een gebeurtenis direct kan leiden tot een live blog.

Anders gezegd: op het moment dat iemand op de redactie anderen de opdracht geeft om een live blog op te starten dat degene die wordt aangesproken ook precies weet wat ze moet doen. De oproep leidt tot een live blog dat door gebruikers wordt opgepikt, gelezen en met elke post opnieuw wordt geëvalueerd: vind ik dit geloofwaardig (of niet), en waarom?

Beeldgebruik > Don Sniegowski, Cowboy (CC BY-NC-SA 2.0 DEED) | Esther Vargas, Journalist (CC BY-SA 2.0 DEED) | Brian Smithson, Compositing bench (CC BY-SA 2.0 DEED) | perriscope, bus people reading phoning (CC BY-SA 2.0 DEED) | “Shoot everything you see”, conclusion (CC BY-NC-ND 2.0 DEED).

Het bericht Shotjes voor de nieuwsjunk – Over geloofwaardigheid van en in live blogs verscheen eerst op Journalismlab.

Immersieve journalistiek – in gesprek met het publiek

Nele Goutier — Fri, 29 May 2020 09:33:00 +0000

Sirenes, gegil, totale paniek. Er is een bom gevallen. Overal is rook. Als je naar beneden kijkt, besef je dat je op een brancard ligt. Ook jij bent gewond. Het beeld wordt zwart en het volgende moment zit je in een auto, omringd door vreemden. Je slaat op de vlucht. Het is een levensgevaarlijke situatie.

Als het verhaal is afgelopen, zetten acht mensen de Virtual Reality-brillen van hun hoofden om terug te keren in de ‘echte’ wereld: een kleurrijke ruimte in Utrecht met een grote tafel als centraal middelpunt. Onderzoekers van JournalismLab zijn hier anderhalf uur bijeen om nieuwe verhaalvormen in de journalistiek te bespreken vanuit het oogpunt van de gebruiker. Om de tafel: de deelnemers van de focusgroep, nieuwsconsumenten tussen de 21 en 72 met uiteenlopende achtergronden en interesses. Aan het hoofd onderzoekers Yael de Haan, Kiki de Bruin en Nele Goutier. De focusgroep is de eerste in een serie van vier, en is onderdeel van een tweejarig onderzoeksproject van de Hogeschool Utrecht, de Universiteit van Amsterdam, de NOS, NTR, VPRO, KRO-NCRV en Stichting Beeld en Geluid.
Op tafel liggen post-its, waarop steeds meer steekwoorden verschijnen. ‘Heftig’, ‘realistisch’, ‘impact’. Het zijn de eerste associaties van de deelnemers bij de bekeken productie. Als iedereen klaar is, wordt de stilte verbroken. “Dat was indrukwekkend.”

Onderdompelen

Support for Refugees is één van de verhalen die de deelnemers vanavond bekijken en bespreken. Hoewel de besproken producties uiteenlopen, hebben ze één ding met elkaar gemeen: de makers hebben de bedoeling om de gebruiker in het verhaal onder te dompelen. Wereldwijd wordt er steeds meer geëxperimenteerd met dit type verhalen, ook wel immersieve journalistiek genoemd – afgeleid van het Engelse woord voor onderdompelen. De afgelopen twee jaar onderzocht het onderzoeksteam wat immersieve storytelling in de journalistiek precies inhoudt, hoe het gemaakt wordt en wat de (onbewuste) effecten op de gebruiker zijn. Maar wat de gebruiker ervan vindt en of dit soort producties past binnen de journalistiek, bleef tot nu toe onbelicht. Juist deze informatie is essentieel voor makers. Immersieve verhalen zijn immers duur en tijdrovend om te maken.

Support for refugees is één van de immersieve verhalen die de deelnemers van de focusgroep bekijken. Het is bewust geen journalistieke productie, zodat we kunnen bespreken waar de grens tussen journalistiek en film ligt.

Immersieve journalistiek: wat is dat?

Voor we dieper ingaan op de focusgroepen, moeten we even uitzoomen. Want wat bedoelen we precies met immersieve journalistiek? Er zijn drie verschillende ingrediënten die kunnen zorgen dat de gebruiker zich ondergedompeld voelt in een verhaal.

De technologie. Van Virtual Reality tot Augmented Reality, 360-graden video’s, maar ook 360-graden (spatial) audio: er zijn allerlei technologieën die de gebruiker het verhaal intrekken.
De interactiemogelijkheden. Zo kun je in sommige verhalen in 360 graden om je heen kijken, terwijl je in andere verhalen zelf je route in een virtuele omgeving bepaalt, opdrachten moet uitvoeren of invloed hebt op de loop van het verhaal. Dit betrekt de gebruiker bij het verhaal.
Het narratief. Ook de rol die de gebruiker speelt in het verhaal is essentieel voor de mate waarin hij of zij zich ondergedompeld voelt. Speelt de gebruiker een rol in het verhaal (first person experience), dan zal hij zich eerder ondergedompeld voelen dan als hij alleen toekijkt vanaf de zijlijn (third person experience)

Verschillende manieren

Er zijn verschillende manieren om de immersieve ingrediënten toe te passen en eventueel te combineren. De productie Notes on Blindness, bijvoorbeeld, gaat over een professor die langzaam zijn zicht verliest en in die periode audiodagboeken opneemt. De gebruiker kan deze video bekijken in een VR-bril en beleeft hoe het is om zelf blind te worden. De gebruiker kruipt in de huid van de hoofdpersoon en moet opdrachten uitvoeren om te zorgen dat het verhaal verder gaat. Het is dus een first person verhaal met interactiemogelijkheden én immersieve technologie in de vorm van VR. Maar niet alle immersieve verhalen bevatten alle ingrediënten. Sommige producties zetten bijvoorbeeld vol in op interactie, maar maken geen gebruik van geavanceerde technologieën. Neem Beleef de Nachtwacht van de NTR, waar de gebruiker op een interactieve website zelf op onderzoek uit kan in het wereldberoemde schilderij van Rembrandt door verschillende onderdelen aan te klikken. Anderen pakken het laagdrempeliger aan, door bijvoorbeeld de binnenkant van de Bijlmer Bajes te filmen in 360 graden (Rondkijken in de Bijlmer Bajes) waardoor de gebruiker een plek kan ontdekken die normaal niet toegankelijk is. Benieuwd naar meer voorbeelden? Kijk dan hier eens.

Hoewel er veel mogelijk is, blijft de vraag: wat vinden gebruikers eigenlijk van de verschillende mogelijkheden? Waarom vinden zij het één wel werken en het ander niet? En past, als het aan de gebruiker ligt, een verhaalvorm die geassocieerd wordt met het oproepen van emoties überhaupt bij de journalistiek, een vakgebied dat objectiviteit van oudsher hoog in het vaandel heeft staan?

Inzichten uit de focusgroepen

“De journalistiek moet verder gaan dan het nieuws”

Om daarachter te komen, moeten we eerst ontdekken wat de deelnemers verwachten van de journalistiek. Per focusgroep brachten we daarom zes tot acht nieuwsconsumenten tussen de 21 en 75 jaar bijeen, met uiteenlopende achtergronden en interesses. Dit waren steeds kijkers van één publieke omroep, van onze partners van de NOS, VPRO, KRO-NCRV en de NTR. Zo konden we hen van inzicht in hun eigen publiek verschaffen. Onze eerste vraag: wat is volgens de deelnemers eigenlijk ‘journalistiek’?

Hoewel de deelnemers elkaar niet kennen, zitten ze ontspannen aan tafel. Er liggen papiertjes en stiften verspreid over de tafel, koffie en thee dampen. Iedereen is druk aan het schrijven tot de gespreksleider meldt dat de tijd om is. Eén van de deelnemers neemt het woord: “Heel belangrijk is dat er meerdere invalshoeken worden gekozen en dat er achtergrondinformatie wordt gegeven. Dat het niet alleen de mening van één persoon is.” De groep knikt. “Diepgravend onderzoek, dat is heel belangrijk”, vult een ander aan. Meerdere mensen hebben ‘feiten’ en ‘objectiviteit’ opgeschreven. Verder passeren onder andere ‘hoor en wederhoor’, ‘waarheidsvinding’ en ‘goed onderzoek’ de revue. Maar ook aan duiding en achtergronden wordt veel waarde gehecht. “De journalistiek moet verdergaan dan alleen het nieuws. Dus wat Trump zegt, dat is eigenlijk niet meer echt genoeg. Dat kan je zelf ook opzoeken. De journalist moet daar iets aan toevoegen.”

Al gauw belandt het gesprek op fake news: een zorg die iedere groep deelt. “Er is veel behoefte aan nieuws en als dat er even niet is, word je als journalist misschien creatief met de waarheid”, denkt de één. Een ander denkt dat haast en gejaagdheid tot vergissingen kunnen leiden. Aan de overkant van de tafel wordt benoemd dat de druk op de media steeds groter wordt. “Door sociale media wordt er steeds meer nepnieuws verspreid. Er worden twijfels gezaaid en dat zet de journalistiek onder druk.” De groep is het eens: het is een grote uitdaging voor het journalistieke vak. Wat is de invloed van immersieve verhalen hierop?

“Er is veel behoefte aan nieuws en als dat er even niet is, word je als journalist misschien creatief met de waarheid”

Om die vraag concreter te maken, worden de VR-brillen tevoorschijn gehaald. De deelnemers bekijken drie producties, die steeds afzonderlijk worden nabesproken. Er komen drie soorten immersieve technologie voorbij: 360-graden video (Rondkijken in de Bijlmerbajes), geanimeerde Virtual Reality (Onzichtbaar Nederland) en VR met echte videobeelden (Support for Refugees). Deze laatste is bewust geen journalistieke productie, zodat we met de deelnemers kunnen verkennen waar de grens ligt. Verder is er één productie met vergaande interactiemogelijkheden (Beleef de Nachtwacht). Support for Refugee Crisis is bovendien een first person experience, waar de andere verhalen in derde persoon verteld worden.

Elke productie maakt daarmee op een andere manier gebruik van de immersieve ingrediënten technologie, interactie en narratief. Hoe ervaren de deelnemers die? En wat doen ze met de betrouwbaarheid?

Technologie

“Als ik om me heen kan kijken, wordt het geloofwaardiger”

De vier groepen laten een unaniem geluid horen: immersieve technologie kán een ‘wow-effect’ hebben, maar alleen als het van hoge kwaliteit is. Zodra de technologie hapert, lastig te installeren is of het beeld onscherp blijft, ervoeren de deelnemers de technologie eerder als een struikelblok dan als een waardevolle toevoeging aan een verhaal. “Ik vond het vermoeiend om naar te kijken”, vertelt één deelnemer na het kijken van een VR-verhaal. Een ander benoemt een onrustig gevoel bij het bekijken van een 360-gradenvideo waarin geen verhaallijn zit. “Als iemand een film maakt, kiest hij of zij een focus. En die focus is hier niet, omdat je overal naar kan kijken. Je weet niet waar de maker van de film de focus op probeert te leggen, dus je moet constant overal om je heen kijken.”

Toch wordt 360-gradenbeeld, mits van goede kwaliteit, door anderen juist gewaardeerd. “1 procent van wat er gebeurt komt maar op het nieuws. Als je om je heen kan kijken, krijg je een beter beeld van de sfeer en de context. Maar dan moeten het wel echte beelden zijn, geen animatie. Dan is het alsnog scripted.” Een deelnemer voegt toe: “Als ik om me heen kan kijken wordt het geloofwaardiger, maar dan wil ik ook invloed hebben op de informatie die ik krijg. Nu beslist een ander alsnog wat ik te weten kom.” “Jij wil dus interactie?”, vraagt de gespreksleider. De deelnemer knikt instemmend.

In de productie Rondkijken in de Bijlmerbajes van de NOS kan de gebruiker 360 graden om zich heen kijken in de Amsterdamse gevangenis.

Interactie

“Je krijgt het gevoel dat je echt mag wroeten”

Interactie blijkt voor de deelnemers vooral van meerwaarde als het inzicht geeft in het onderzoeksproces en meerdere invalshoeken verschaft – in lijn met de waarden die zij eerder in het gesprek met de journalistiek in verband brachten. Een deelnemer legt het uit: “Ik lees veel verschillende kranten. Dan zie je dus dat elke krant uit hetzelfde onderzoeksrapport nét een ander onderdeel uitlicht. Ze spreken allemaal de waarheid, maar ze pakken net allemaal een ander stukje en geven daaraan hun eigen interpretatie. Daarmee is het niet fout. Het is niet dat ze liegen. [..] Maar als jij niet goed oplet, word je toch op het verkeerde been gezet.”

En juist in dit vraagstuk kan interactie een rol spelen, blijkt als we de Beleef de Nachtwacht bekijken. Het is een productie waarin de gebruiker zich kan verdiepen in verschillende aspecten van het wereldberoemde schilderij van Rembrandt, door op onderdelen in te zoomen en zo een eigen ‘tour’ samen te stellen. Terwijl de één alles wil weten over de compositie, is een ander geïnteresseerd in de restauratie van het werk en wil weer een ander wel eens weten wie al die mannen op het doek nu eigenlijk zijn. Alles wat ervoor nodig is om op ontdekking te gaan, is een laptop, computer of smartphone. Qua technologie is de productie dan ook weinig geavanceerd, qua interactiviteit des te meer.

Dat bevalt de deelnemers van de focusgroep goed: “Je kunt je eigen tempo bepalen en kiezen wat je wilt horen en hoe lang je wil kijken. Je krijgt het gevoel dat je alles mag weten, dat je echt mag wroeten. Dan zie je dat de journalist echt zijn onderzoek gedaan heeft.” “Ik had het gevoel onbegrensde mogelijkheden te hebben”, zegt een ander. Aan de andere kant van de tafel wordt geopperd: “Als je dit voor grote nieuwsthema’s zou gebruiken, zou dat heel interessant zijn. Je kan veel beter laten zien hoe complex problemen zijn.” Volgens hen is het bovendien een manier om de aandacht vast te houden, omdat je op zoek kunt naar de onderdelen die voor jou interessant zijn.

Transparantie

Hij snijdt daarmee een belangrijk thema aan: de rol die de journalist volgens de deelnemers zou moeten spelen. De taken die eerder in het gesprek met de traditionele journalistiek in verband werden gebracht – zoals waarheidsvinding, gedegen onderzoek, hoor en wederhoor en duiding – blijken onverminderd van toepassing op immersieve journalistiek, tenminste als het aan de deelnemers ligt. Veel van hen waarderen het als een immersieve productie laat zien dat gedegen onderzoek gedaan is en hoor- en wederhoor zijn toegepast. Tegelijkertijd zijn de deelnemers kritisch op het ideaal van objectiviteit: “Een journalist maakt altijd een bepaalde selectie en kleurt daarmee het verhaal.”

“Wat mij aanspreekt, is als de maker aangeeft bepaalde dingen niet te weten.”

Transparantie wordt om die reden aangemoedigd: “Wat mij aanspreekt, is als de maker aangeeft bepaalde dingen niet te weten. Dat geeft mij vertrouwen, want er is geen absolute waarheid.” Vanuit die gedachte, die leeft bij veel van de deelnemers, ontstaat in immersieve journalistiek een nieuwe rol voor de journalist. Hij wordt geacht de gebruiker weliswaar bij de hand te nemen, de nodige context te bieden en doortastend onderzoek te doen, maar ook om ruimte te verschaffen zodat de gebruiker zelf inzicht op kan doen.

Onzichtbaar Nederland van de VPRO biedt de gebruiker een Virtual Reality kijkje in Nederland anno 2040

Narratief

De journalist is en blijft een verhalenverteller

Voldoende context en structuur blijven daarbij onverminderd van belang, want ook dit draagt bij aan transparantie. Na het kijken van Support for Refugees merkt een deelnemer op: “Het verhaal roept allerlei emoties op, maar er is totaal geen context. Ik mis dat echt.” Hij geeft daarmee woorden aan een behoefte die bij veel participanten leeft. Om een verhaal betrouwbaar te vinden, blijkt duiding essentieel. Als het aan de deelnemers ligt, moet er dan ook worden uitgezoomd om duidelijk te maken hoe een specifiek verhaal zich verhoudt tot een bredere situatie. Dat hoeft niet altijd in de productie zelf, maar kan ook in bijvoorbeeld een begeleidende tekst. Ook dit draagt bij aan het gevoel van betrouwbaarheid en transparantie, omdat het de gebruiker de kans geeft een verhaal te plaatsen. Hoewel de rol die de deelnemers voor de journalist zien dus verschuift, blijft het zijn taak om het verhaal op de juiste manier te brengen: met oog voor context en structuur voor gebruikersgemak en betrouwbaarheid. De journalist is en blijft een verhalenverteller.

En de rol van de gebruiker zelf? Hoewel de experimenten laten zien dat een first person experience zorgt voor meer emotionele betrokkenheid en begrip, merken de deelnemers van de focusgroep het verschil niet of nauwelijks. Wellicht is het in de bewuste productie (Support for Refugees) zo subtiel gedaan dat het te weinig opvalt.

“Emoties mogen nooit het hoofddoel worden”

En hoe zit het met het oproepen van emoties? Veel deelnemers geven aan dat bepaalde producties inspelen op hun gevoel. “Je hebt een intensere beleving en krijgt er daardoor al snel meer emotie bij.” Hoe vinden ze dat? En in hoeverre past dit volgens hen bij de journalistiek?

Voor veel deelnemers is het oproepen van emoties geen probleem, zolang het geen doel op zich wordt. “Als je als journalist zelf veel empathie voelt bij het onderwerp, dan breng je dat over op diegene die het leest of kijkt.” Zijn buurman reageert: “Je kan die empathie zelf wel hebben, maar je hoeft het niet actief over te brengen. Er is een verschil tussen laten zien wat er gebeurt of echt empathie meegeven. Het moet toch uit mensen zelf komen.” Daarmee is de rest het eens: “Als je het gaat sturen, dan ben je inderdaad filmmaker en geen journalist.”

“Als je het gaat sturen, ben je filmmaker en geen journalist.”

De groep bespreekt wanneer iets sturend wordt. “Het mag niet te filmisch zijn”, vindt een deelnemer. Hij refereert naar Support for Refugees, waarin de gebruiker een explosie meemaakt en vervolgens vlucht naar een vluchtelingenkamp. “De beelden van zo’n kamp kunnen best echt zijn. Maar die ontploffing zit vol met special effects. En dan denk ik: ik zit in een film. Dat is niet journalistiek. Emoties mogen nooit het hoofddoel worden.”

Opnieuw belandt het gesprek op betrouwbaarheid. De meningen over het ensceneren van verhalen lopen uiteen. Terwijl de één vindt dat de journalist ernaar moet streven om zo dicht mogelijk bij de waarheid te blijven, vindt de ander dat ook nagespeelde of geanimeerde verhalen een plek verdienen in de journalistiek – zolang het realistische onderwerpen betreft met voldoende duiding. We komen er niet uit. Maar over één ding zijn vrijwel alle deelnemers het eens: bijna unaniem moedigen ze journalisten aan om te experimenteren met nieuwe verhaalvormen, zelfs al pakt het niet altijd succesvol uit. “Ik denk dat dat voor mij ook de belangrijkste boodschap is. Probeer eens wat. Wees innovatief en blijf niet hangen op het een óf het ander. Alleen dan kun je bijblijven. ”

De onderzoekers van JournalismLab deden de afgelopen tijd ook experimenten om de onbewuste effecten van immersieve journalistieke verhalen in kaart te brengen. Wat zij ontdekten lees je hier.

Zeven tips van de gebruiker voor de maker

De inhoud moet leidend zijn. Staar je niet blind op de vorm en voeg alleen immersieve elementen toe als deze daadwerkelijk bijdragen aan het verhaal.
Laat zien dat je gedegen journalistiek onderzoek hebt verricht. Dit vergroot de transparantie en betrouwbaarheid. Zorg daarom voor voldoende context.
Interactie wordt gewaardeerd en kan de betrouwbaarheid eveneens vergroten.
Zorg voor hoogwaardige technologie. Zodra de technologie niet vlekkeloos werkt of van suboptimale kwaliteit is, wordt het eerder als obstakel dan als waardevolle toevoeging beschouwd.
Zorg, ook in interactieve verhaalvormen, voor voldoende handvatten. De gebruiker wil een gevoel van vrijheid ervaren om op onderzoek uit te gaan, maar verwacht ook dat duidelijk is welke opties hij heeft en hoe hij kan zorgen dat hij niks mist. Zorg in 360-gradenvideo’s dat duidelijk is waar de gebruiker moet kijken, bijvoorbeeld aan de hand van audiocues.
Bied, waar mogelijk, één verhaal in verschillende vormen aan, zodat de gebruiker zelf kan kiezen welk type het best aansluit bij zijn voorkeuren.
Blijf experimenteren!

Het bericht Immersieve journalistiek – in gesprek met het publiek verscheen eerst op Journalismlab.

Impact vs reach – interviews with immersive journalists

Nele Goutier — Thu, 11 Jul 2019 19:36:00 +0000

Have you ever explored the surroundings of Chernobyl or experienced what a psychosis is like? For many the people the answer will be no. But immersive journalism makes it possible to virtually visit uncommon places or be in someone else’s shoes. News outlets worldwide are experimenting with new kinds of storytelling in 360 video’s, Virtual Reality, Augmented Reality, interactive websites and apps.

Researchers of the University of Applied Sciences Utrecht (the Netherlands), the University of Amsterdam and the University of Vienna are investigating such immersive storytelling. We interviewed fifteen immersive makers and experts from around the world to find out why journalistic outlets invest in immersive journalism, how they created immersion and which challenges they encountered. To get a broad understanding of immersive journalism, we selected interviewees from different countries (Belgium, the Netherlands, the UK, the USA, Japan, Australia, Canada, the UAE, and Germany) and different media (broadcasters, newspapers) who made a variety of immersive productions, including interactive websites, Virtual Reality videos’ and 360 video’s.

Click here to go directly to our analysis of the challenges that immersive journalists are facing, or read first why our interviewees decided to invest in immersive journalism or about how they created immersion. And finally, you can read about four different types of immersive journalism here.

Why invest

The interviews point out that there are two main reasons for outlets to produce immersive stories. Firstly, many interviewees described the initial curiosity to work with innovative technologies to produce new forms of immersive journalistic stories. ‘We saw this new technology that was immensely hyped by Google and Facebook, which made us wonder how it could be useful for us. So we decided to experiment’, says Liesbeth van de Kar, innovations manager at the Dutch public broadcaster NTR. However, Zillah Watson, former head of content of BBC’s VR hub, describes a change of attitude, both at the BBC and other news outlets: ‘After that initial excitement, the commercial reality has been problematic’ Therefore: ‘we’ve adopted […] what we call a fierier, bigger, better approach. We do less, but what we do is really good.’ Jose de Vries, innovation manager for the Dutch national broadcaster NOS, states as well: ‘Nowadays, we only make our stories immersive if it really adds something – not just for the sake of it.’ Indeed, for most outlets the experimental phase is over and the second reason dominates.

‘we’ve adopted […] what we call a fierier, bigger, better approach. We do less, but what we do is really good.’

Immersive elements are nowadays added when producers believe it will create a better impact on the audience. What this impact is, differs among the producers we spoke, but it all revolves around public engagement.

Vice Canada’s head of digital, Michael Gruzuk, mentions immersive journalism as an attempt to attract younger audiences. According to Sophie Schulenburg, editor for the German broadcaster WDR, it leads to ‘emotions and involvement’. Shehani Fernando, at the time immersive producer and director for The Guardian, adds ‘empathy’ and ‘a new perspective’ to this list. Schulenburg also mentions the opportunity to create an experience that exceeds national and cultural borders. Moreover, several interviewees mention the believed cognitive effects of ‘better understanding’ (Jens Franssen, VRT), ‘remembrance’ (José de Vries, NOS) and ‘memorability’ (Zillah Watson, BBC) as a reason to choose for immersive features.

Three immersive ingredients

As soon as the decision to produce an immersive story is taken, another question arises: how to create an immersive experience? Our literature review and content analysis of almost 200 productions from around the world point out that there are three different aspects that help immerse the user into the story:

The technology that is used and the extent to which it includes the user in the virtual world. For instance, watching a production on VR-headset supposedly creates more inclusion than watching it on a mobile phone.
The interaction options, such as the possibility to look around in 360 degrees, to choose between different storylines or to navigate independently through a virtual map, just to name a few.
The narrative. Is the user an observer to the story or do they play a (main)role in it? In other words, is the user the one experiencing something or are they watching someone else it is happening to?

We discussed the choices that were made for each of the immersive elements with our interviewees to find out how they applied them and why.

How to use technology to create immersion

The technological choices that can be made, are multiple. Should a story be in Virtual (VR) or Augmented Reality (AR), should it be a 360-video or an interactive website? Inherent to this question is yet another: to what extent should the user be included in the virtual environment and excluded from the real world?

The interviews point out that technological choices are guided by three types of considerations. First of all, the choice for advanced technology like VR, with high inclusion, may be made because it is believed to be most impactful. Cyril Snijders, innovation manager for the Dutch broadcaster KRO-NCRV: ‘VR is almost like hostage-taking. You put the thing on someone’s head and exclude them completely from the real world, with headphones too. So you force them to be present in the virtual world. […] As a documentary maker you can do a lot, but in the end you have no influence on where the viewer is watching: are they looking at their phones or being disturbed by moaning kids or the vacuum cleaner? While in the case of VR, you know you’ve got people’s attention’, Snijders says, thereby emphasizing the importance of inclusion into the virtual world.

‘VR is almost like hostage-taking. You put the thing on someone’s head and exclude them completely from the real world.’

However, the choice for the quality of inclusive technology is often weighed against the accessibility of the production, since the majority of the users still do not own specific VR equipment. ‘I think the issue with the tech is getting people […] to sit down and put it on’, says Shehani Fernando, at the time of the interview VR editor at the Guardian. ‘I still think there is a barrier: when in your home life are you going to do that? Location based productions in museum and galleries are fantastic. […] People are prepared to wait, because they see it as an experience. But I think funnily it hasn’t translated into a domestic arena as much.’ For several makers this is a reason to choose for less advanced and inclusive technology, such as 360 video’s or interactive websites that can be watched on any mobile phone, laptop or computer.

In some cases, the decision that a production should be widely accessible and therefore not require advanced technology, is a pragmatic one. In others, the importance of accessibility is rather emphasized from an ideological point of view. José de Vries points out: ‘NOS is a public broadcaster, so we have the obligation to tell the news to everyone in the Netherlands, not just to a small minority.’ Al Jazeera’s immersive editor Viktorija Mickute adds: ‘The stories should not be just for someone in the west who has access to gadgets.’

And finally, sometimes financial considerations are decisive. ‘You try to get complete funding for your plan, but you sometimes have to adjust or switch back’, says Geert Jan Strengholt, creative director at the Dutch broadcaster VPRO. ‘We initially wanted to create a VR game, […] but we didn’t get the money for it. So we started thinking in a different direction and came up with a VR video without interaction. That’s how finances sometimes influence your plan.’

How to use interactivity to create immersion

Aside from the technological features, makers can apply interactive elements to create an immersive experience. Again choices are made based on considerations of impact, accessibility and the financial possibilities.

Some apply interactive options because they believe it gives the fullest experience and therefore has the greatest impact. They explain that interaction makes the difference between feeling just present and feeling involved. BBC’s Zillah Watson gives an example: ‘In We Wait we used eye-tracking. When you look at people, they look back at you. And that’s a normal human response. That is ultimately what makes VR more powerful than just watching Netflix or a flat screen.’

Interactivity may also be used as a strategy to hold people’s attention and increase impact that way. As Cyril Snijders, from the Dutch broadcaster KRO-NCRV, explains: ‘We made people perform a small task, like directing their gaze at a certain point on the screen, to make sure they would stay focused’.

Yet, for some makers the accessibility of the production is a reason not to build interactive features. Shehani Fernando (The Guardian) explains: ‘In terms of reaching the widest number of people, non-interactive productions can be embedded on Facebook and Youtube, so it has a larger reach.’ And again, others base their decision to limit interaction options on considerations about time and budget.

As Sophie Schulenburg (WDR) explains: ‘In Berlin Terror we could not include more interactive features, because it was it too complex for the time we had. We had to get really to the point.’ Lack of expertise is also a frequently mentioned pragmatic reasons not to build interactivity.

‘Non-interactive productions can be embedded on Facebook and Youtube, so they have a larger reach’

How to use the narrative to create immersion

The third way of creating immersion, is through the narrative of the production. Zillah Watson (BBC) explains: ‘A good VR news production needs a compelling story. Producers so often seem to forget this essential element. They think you could film a shot of a boat arriving and that would be amazing. It’s not’, says Zillah Watson (BBC). ‘You have to think what story makes you actually want to watch and do an effort.’ The narrative is important for all interviewees. But what makes a narrative immersive?

‘A good VR news production needs a compelling story. Producers so often seem to forget that’

It all starts with the right topic. For some makers the location of the production is most important. As Jens Franssen (VRT) puts it: ‘It is about spectacular places at special times.’ Jose de Vries (NOS) agrees: ‘For us, it is only interesting when it is about places that you would normally never visit.’

Others believe an immersive production should always revolve around a story and not merely about a place. According to Shehani Fernando (The Guardian) immersive journalism is an appropriate way to pay attention to topics that people feel fatigue about. Viktorija Mickute (Al Jazeera), moreover, believes it should be about ‘meeting people and spending time with them’, so a diversity of voices can be presented. ‘That’s the idea of immersive journalism, so you get a different understanding […].’

Just like the viewpoints on the right topic for immersive journalism, the opinions on the role that the user should have, differ. Viktoija Mickute (Al Jazeera) aspires more active roles for the user to create an ‘[…] even more intimate relationship between the viewer and the character. […]’ She would like ‘to actually include live action of a character that explains things to the user […]. So you are basically right next to them and being acknowledged.’

Others believe it is not at all necessary for the user to play an active role in order to feel immersed. They argue that a story can be immersive even if the user is an observant instead of a participant. Sophie Schulenburg (WDR): ‘You can have an immersive experience and still not be in the center of the action. We once realised a 360-degree-experience on the Tour de France. You’re not always the person who is on the bike. […] But still, you’re in the scene, you […] feel more involved than if you sat in front of your tv, which is three meters away from you or if you watch it on your smartphone.’ The fact that there are various viewpoints on both the right topic and the user role shows, once again, that there is more than one way to create an immersive journalistic production.

What are the challenges of immersive journalism

Many different factors are taken into consideration when creating an immersive story. While the considerations are diverse, they all revolve around three fields of tension that news outlets have to constantly take into account.

On a practical level, many outlets struggle with the tension between the need to work in a fixed newsroom routine and the freedom to experiment with new storytelling techniques and strategies. This struggle has partly to do with the mindsets of different journalists within the organization. Michael Gruzuk (Vice Canada) describes the making of Cut Off: ‘There was definitely a real tension between the VR team and the linear team, because they have different needs. You try to shoot a scene with two different cameras for linear and suddenly the VR people are walking in the middle of a shot setting up a 360 camera. […] We had never worked together before and we didn’t have a lot of time. Everybody thinks that their thing is the most important. So that created real tension.’

Likewise, Zillah Watson (BBC) describes a struggle between immersive makers and traditional reporters. ‘The expectation from news reporters from a television broadcast operation is that they are onscreen presenting stuff. But ultimately for VR news to evolve, we need to understand to what extend that helps. […].’

This tension in the newsroom has to do with different paces these productions are made. José de Vries (NOS), for instance, explains that advanced immersive technologies, such as VR and AR, take too much time for a news outlet that is concerned with the delivery of daily, fast news.

A second area of tension is the struggle between impact and reach. Should a production be available for each and everyone and therefore be less immersive, but also less impactful? Or should impact be prioritized, even if this means that a considerable part of the audience is excluded? As mentioned before, the choice to prioritize reach over impact can be either commercially of ideologically driven.

Finally, there is the tension between the agency of the journalist and the agency of the user. Sometimes the user gets the chance to explore a virtual map, zooming in on the parts that he is interested in while skipping others (like in De Noord-Zuidlijn made by the Dutch newspaper De Volkskrant), or to decide for himself whose story he wants to hear (like in Vice Canada’s Cut off). In those cases, the journalist is only partly in charge of the structure of the story. This takes us to an ethical discussion around immersive narration: how much autonomy should the journalist hold and how much should be granted to the user? Should the user be able to shape their own experience and decide for themselves which information they will receive and in what order? Or should the journalist stay in charge? It is a question that many of the interviewees struggle with.

Viktorija Mickute (Al Jazeera) finds extra autonomy for the user desirable. ‘We are always looking into newer media, newer interactive spaces […] so you can give even more agency to the viewers. To interact with the spaces is definitely in our set of future’, she states. Moreover, Nonny de la Pena, founder and CEO of Emblematic Group, believes it has become natural to most users to have the agency to explore different angles of a story, thanks to the worldwide web.

Yet, she is cautious granting too much power to the user. An example: ‘When I first built Hunger in L.A., if you approached the woman at the head of the foodbank who was handing out de food, she had a trigger on her and she would turn and yell at you. But later on I pulled that out, because I felt that it changed the narrative and it didn’t seem appropriate for a journalistic story [..] The agency can be for the viewer, as long as data and information ultimately come down to the same narrative.’ Zillah Watson (BBC) agrees to that limit: ‘Giving the user the opportunity to choose between different narratives is ok, as long as the conclusion stays the same’.

Zillah Watson (BBC) agrees to that limit: ‘Giving the user the opportunity to choose between different narratives is ok, as long as the conclusion stays the same’.

‘I felt that it changed the narrative and that didn’t seem appropriate for a journalistic story’

4 types of immersive storytelling

These interviews point out that immersive journalism is not simply about VR or technology. They rather show that there are different types of immersive stories that are defined by the technology used, interactive elements and the narrative, as well as newsroom structures and financial considerations. Based on these interviews and the content analysis that was conducted in previous research, we constructed a typology of immersive journalism.

On the horizontal axe you see the amount of inclusion of the device, a technological decision, ranging from low to high. The vertical axe refers to the amount of interaction options. The narrative choices and further explanation appear as you scroll over the four squares.

Extensive
interaction

Exploring a story

The goal of these stories is to analyze a situation and to reach a high number of users, since only classic devices (laptop, pc, smartphone) are needed. Inclusion is therefore low, but the user does have agency, as they can explore a virtual map and pick the elements that they want to focus on. To create this kind of story, at least three different kinds of expertise are needed

Participating in a story

The aim behind these stories is to create engagement and impact. Their reach is generally lower, because VR headsets are needed. Inclusion is therefore high and so is the interactivity. Since the user participates in the story, they have agency. To produce this kind of stories requires at least four different kinds of expertise.

Low inclusion
of device

High inclusion
of device

Observing a location

These productions are about (real-time) impressions of a location. Since they can be viewed on phones, laptops or computers, their inclusion is low, but their reach high. The user is no participant, but merely a observer. In other words: the agency stays with the journalists, like in traditional storytelling. Only one kind of expertise is needed to produce this story, so it can be done low-cost and fast by a single journalist.

Observing a story

These kind of stories are about insight and impact. Unlike stories that are about observing a location, these productions are not location-, but story based. Because VR headsets are needed, inclusion is higher. However, this has an effect on the reach of the production, that is usually lower. The user has no agency, as they are observers to the story and do not participate in them. It takes at least two kinds of expertise to produce this kind of story.

Limited
interaction

Measuring the effect of immersive journalism

Meanwhile, the question remains: what is the impact of the different elements of immersive journalistic productions on the engagement of the audience? And does this engagement improve the user’s understanding and memory of the topic? And more practically: What are immersive elements worth investing in? To answer these questions, we are currently executing three different experiments. Follow us on LinkedIn to stay updated.

Het bericht Impact vs reach – interviews with immersive journalists verscheen eerst op Journalismlab.

Belevenisjournalistiek – Tussen aandacht en verantwoordelijkheid

Yael de Haan — Thu, 04 Apr 2019 10:41:00 +0000

“Op 11 december 1971, om drie uur ‘s nachts, verdween Ria Daanen, moeder van drie kinderen. Bijna een halve eeuw later is ze nog steeds vermist. “Alle scenario’s kunnen niet. En toch is het gebeurd.”

Ze zou hier wonen. Misschien. Aan een pleintje in het centrum van een Italiaanse stad. Het is midden op de dag en de zon brandt op de straatstenen. Een zwaluw duikt laag over en te midden van een doolhof aan nauwe straatjes, vicolos, is het stil. Iedereen heeft zijn luiken dicht. Roepen heeft geeft zin.

Aan de verdwijning van Ria heeft iedereen een andere herinnering. Marga, de jongste, werd wakker van de harde, paniekerige woorden van haar oudste broer Jan. Blijkbaar was hij midden in de nacht naar het huis van zijn ouders gekomen en nu stond hij naast hun bed. Marga sliep bij hen op de kamer, met alleen een gordijn ertussen.

“Ria is weg”, riep Jan. “Ria is weg.”

‘Ria is weg’ verscheen op de laatste dag van 2017 in het NRC Handelsblad. Het is een verhaal van 17,257 woorden, leestijd meer dan een uur. De reacties waren lovend. ‘Wie herinnert zich nog zo’n stuk?,’ schreef Henk Blanken ‘Wie besteedt er nou nog een vol uur aan één verhaal?’

‘Ik’, schreef een NRC-lezeres meteen na lezing naar de krant. In haar ingezonden brief vertelt ze hoe ze geïrriteerd raakte door de dikte van de krant op de laatste dag van het jaar. Ze had het druk met boodschappen doen en oliebollen bakken. ‘Na al het geknal ’s avonds,’ schrijft ze, ‘het is inmiddels één uur ’s nachts, werp ik nog een blik op het verhaal.

“Ik begin te lezen en word onmiddellijk in de meest bizarre thriller meegevoerd. Is dit waar? Ik word moe en zie tot mijn genoegen, dat het verhaal nog lang niet uit is. Morgen verder. Vandaag dus, tong bijna uit de mond. Wordt het een open einde? Het is bijna niet meer te verdragen.”

“Sitting in the park with the children I feel the footsteps of someone walking past me on the foot path. Further right and behind me is the car park. The sound of people starting and stopping their cars. Way off to the left is the noise of the main road”

Notes on blindness is een verhaal waarin je als kijker ondergedompeld wordt in de wereld van John Hull, een man die in 1983 zijn zicht verloor. Het is een virtuele ervaring van 25 minuten in beeld en geluid, gemaakt door het Europees Cultureel kanaal Arte. Ook in dit geval waren de reacties zeer positief. ‘Thank you for bringing this experience to the world,’ schreef een man die naar eigen zeggen half doof was.

“Wij zijn de eerste generatie die niet kan ontsnappen aan de gevolgen van klimaatverandering, en de laatste die er wat aan kan doen. Dus wat gaan wij doen?

Niet een tikje korter douchen of een gehaktbal minder eten, maar op een andere manier nadenken over reizen, carrière, de politiek of het krijgen van kinderen. Zó kunnen we iets bewerkstelligen tegen klimaatverandering.

Weet je niet waar te beginnen of zie je door de bomen het bos niet meer? Doe dan nu de spoedcursus verduurzaming: zeven podcasts en strips die je een stap(je) dichterbij een groene wereld brengen. Doe eerst de quiz. Aan de hand daarvan bepalen wij waar je staat in jouw reis naar een duurzamer leven en hoe je verder kunt vergroenen.”

Een spoedcursus Verduurzaming van Vrij Nederland waarin je dus niet alleen kunt lezen maar ook luisteren en zelf doen om, zoals de titel van de cursus zegt, te gaan van ‘Wanhoop naar activisme’.

Tot slot een vierde voorbeeld. Een interactieve visualisatie van the Guardian waarin je in een oogopslag ziet dat er in het zuidoosten en midwesten van Amerika veel minder homorechten zijn dan in de staten in het noordoosten van het land. Ook is meteen duidelijk dat je als homo overal in Amerika officieel wel mag trouwen maar dat er in veel staten geen wetten bestaan die je beschermen tegen discriminatie op school of werk. In veel staten ook is het voor een partner van hetzelfde geslacht niet mogelijk een ziekenhuispatiënt te bezoeken. Een verhaal in beeld dat in alle kleuren van de regenboog in één keer duidelijk maakt hoe slecht het in veel Amerikaanse staten met de homorechten gesteld is. Voor zo’n verhaal zou je in taal heel veel woorden nodig hebben. In beeld zie je het meteen.

Opzet longread

Journalistiek draait anno 2019 niet langer om beschrijven en duiden. Zij wil de lezer, kijker, luisteraar laten ervaren. Zij wil doen voelen, beleven, herbeleven. Belevenisjournalistiek. Dankzij moderne technologieën bestaan er voor de huidige journalistiek, nieuwe en tot op heden ongekende mogelijkheden om het publiek te betrekken. Maar is het resultaat daarvan altijd positief? Heeft belevenisjournalistiek het gewenste effect? En waar ligt de verantwoordelijkheid van de journalistiek?

In deze, conform het onderwerp, multimediale longread ga ik in op een journalistiek die in eerste instantie uit is op aandacht, emotie en beleving. Daarmee roept zij vragen op, over de journalistiek zelf, haar functies en de rol die emotie speelt, kan spelen. Wat is het effect van belevenisjournalistiek, hoe wordt zij door het publiek ervaren en welke uitdagingen brengt dat voor de journalistiek zelf met zich mee?

Ter beantwoording van deze vragen wil ik eerst inzoomen op de maatschappij waarin de journalistiek van dit moment opereert om vervolgens, ondermeer via een stapje terug in tijd, wat meer te zeggen over de rol van emotie in de journalistiek en de redenen dat de aandacht daarvoor toegenomen is. Vervolgens wil ik me concentreren op de meest moderne variant van belevenisjournalistiek, tegenwoordig veelal, immersive journalism genoemd, ‘onderdompeljournalistiek’ zoals het NRC Handelsblad het ooit vertaalde. Ik spreek liever van belevenisjournalistiek en eindig dan ook met de uitdagingen die een dergelijke journalistiek met zich meebrengt. Dit niet alleen voor de journalistiek zelf maar ook voor de maatschappij waarbinnen zij functioneert. Daarmee kom ik aan het eind van mijn verhaal en wel bij de opdracht die ik bij deze aanvaard: onderzoek doen naar de digitale transitie van de journalistiek.

Beleving in onze samenleving

Het is dit jaar op de kop af twintig jaar geleden dat Joseph Pine en James Gilmore The Experience Economy publiceerden. In dit boek, uit 1999, betoogden de Amerikaanse auteurs dat het er bij producten en diensten steeds minder gaat om inhoud en steeds meer om ervaring, beleving. Kwaliteit is slechts een aspect. De kracht van een massaproduct ligt bij de emotie die het oproept, het persoonlijk of sociaal gevoel. Vandaar, bijvoorbeeld, dat Albert Heijn een borreleiland en een kruidenkniptuin heeft, je kan er ook nog wijnproeven. Een bezoekje aan de supermarkt, de woonboulevard, de bibliotheek draait tegenwoordig niet meer uitsluitend om boodschappen, meubels, boeken. Het gaat erom inspiratie op te doen, te proeven, te beleven. Volgens Nespresso is koffie emotie en moet de consumptie ervan een belevenis zijn. Bij de nieuwbouw van ziekenhuizen wordt tegenwoordig niet alleen aandacht geschonken aan medische faciliteiten. Het gaat ook om de ervaringswereld van de patiënt. Pine en Gilmore schreven:

‘If you charge for tangible things, then you are in the goods business. If you charge for the activities you perform, then you are in the service business. If you charge for the time customers spend with you, then and only then are you in the experience business.’

‘The time customers spend with you.’ Tegenwoordig is dit principe bijna overal doorgedrongen, van kapper tot wasstraat en van vliegveld tot benzinestation. Nieuwe technologieën stimuleren dit. Dat wist Apple CEO Steve Jobs maar al te goed. Hoewel veel concurrenten hem voor gek verklaarden, was en bleef zijn motto:

‘Always start with the customer experience, not with the technology’.

Apple is dan ook een mooi voorbeeld van waar het hier om gaat. Je koopt of gebruikt niet zomaar een Apple. Bij dat merk hoort een levenshouding, een gevoel, een manier van zijn. Apple verkoopt dan ook meer dan een product. Zij verkoopt, precies zoals Pine en Gilmore aangaven, een gevoel, individueel en collectief. Je bent Apple, je hoort bij Apple.

Een buitengewoon duidelijk voorbeeld van deze tendens is de fabrikant van het energiedrankje Red Bull. Zoals elke producent maakt Red Bull reclame. Maar geruime tijd geleden al besefte de marketingafdeling van het bedrijf dat je het hiermee in de moderne wereld niet redt. Vandaar dat Red Bull in media ging en op dit moment in Red Bull’s homeland Oostenrijk het op één na grootste mediabedrijf is. Vanuit dat bedrijf verkoopt het verhalen, over de Amerikaanse alpine-skiester Lindsey Vonn bijvoorbeeld, over de wolfmens Marcos, over freestyle-skiër Shane McConkey en over motorduivels als Dani Pedrosa en Travis Pastrana. Met die verhalen verkoopt Red Bull een gevoel, zeg het Red Bull-gevoel. En het is dit gevoel dat de consument moet overhalen om zo’n drankje te kopen.

Dit is onze wereld, onze samenleving, beleveniseconomie. Bij een dergelijke economie horen begrippen als customer experience en design thinking. Daarbij gaat het steeds weer om hetzelfde. De ervaring van de gebruiker zo sterk mogelijk maken. Vandaar ook dat steeds meer onderzoek wordt verricht naar de zogenoemde ‘affective turn‘, naar de rol die emotie speelt bij maatschappelijke kwesties, naar menselijke ervaringen en naar de reactie van het lichaam, zowel fysiek als psychisch. Pine en Gilmore maken een vergelijking met de theaterwereld en stellen dat een producent of verkoper in de eerste plaats een podium creëert. Economie als theater. Maar geldt dat ook de journalistiek? Is een journalistieke productie als een theaterstuk? En zo ja, wat doet zo’n stuk dan? Waarom verleidt het? Waaraan appelleert het?

Emotie en journalistiek

Emotie en journalistiek lijken elkaars tegenpolen. Journalistiek wordt van oudsher gerelateerd aan de idealen van objectiviteit, feitelijkheid, afstandelijkheid en ratio. Het idee hierachter is dat je als journalist een objectieve kijk op de wereld geeft. In een onpersoonlijke stijl en los van emotie vertel je de zaken zoals ze zijn.

De opkomst van de televisie en de groeiende betekenis van populaire cultuur hebben hierin in afgelopen halve eeuw verandering gebracht en daarmee emotie steeds meer op de voorgrond geplaatst. Hoewel emotie in eerste instantie altijd nog gerelateerd werd aan sensatie, talkshows en tabloids, werd zij ook gezien als een gerechtvaardigd middel om het publiek te betrekken bij zaken waarvoor het zich gewoonlijk niet interesseert.

In de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw ontstond in de Verenigde Staten een journalistiek genre dat literaire technieken gebruikte voor journalistieke verhalen en andere vormen van non-fictie: New Journalism. In de verhalen van dit genre speelt de journalist zelf veelal een rol en schrijft dan ook in de ik-vorm. Een gevolg hiervan is dat je als lezer al snel meegenomen wordt in het verhaal en ervaart wat de journalist ervaart. Een dergelijke manier van vertellen werd vaak vergemakkelijkt doordat de journalist zich onderdompelde in de situaties waarover hij schreef. Destijds werd een dergelijke journalistiek vaak bekritiseerd. Zij ging tegen de principes van het vak. Het ging er niet om de lezer te beroeren of te bewegen. Het ging er ook niet om, zoals Günther Walraff bijvoorbeeld met zijn verhalen als undercoverjournalist beoogde, hem of haar tot actie te verleiden. En je kon al helemaal niet een kant kiezen, je moest onpartijdig blijven.

Hoewel New Journalism als een interessant experiment werd beschouwd, werd zij meer als literatuur dan journalistiek gezien. Neemt niet weg dat zij furore maakte – ook in Nederland en vooral bij een blad als Vrij Nederland. Grote reportages als ‘De bestuurders van lijn 16’, over de Amsterdamse tram en geschreven door Gerard van Westerloo en Elma Verhey, werden legendarisch. Desalniettemin veranderden zij niets aan het feit dat dagbladjournalistiek nog altijd gekenmerkt werd door zakelijkheid en afstandelijkheid. De ik-vorm was en bleef uit den boze, het was niet de bedoeling dat het journalistieke verhaal verteld werd met een spanningsboog.

Zoals gezegd, is dat tegenwoordig wel anders. Het publiek kan steeds meer genieten van ‘immersieve verhalen’, verhalen dus waarin je wordt meegenomen, zelfs ondergedompeld in andere werelden. Hiertoe zijn vele middelen en vele methoden: beeld, visualisatie, virtual reality, narrativiteit, film. De journalist die in een wereld onderdompelt om immersieve verhalen te vertellen. Onlangs nog, in 2018, reikte Koning Willem-Alexander de prestigieuze Erasmusprijs uit aan de Amerikaanse onderzoeksjournalist Barbara Ehrenreich. Maandenlang had Ehrenreich, van oorsprong immunoloog, in de Verenigde Staten geprobeerd rond te komen van een minimumloon en daartoe als kassière, serveerster en schoonmaakster gewerkt. Door haar immersieve technieken en persoonlijke verhalen wil zij de bedrieglijkheid van de Amerikaanse droom aantonen. Het gaat haar om fact finding en verhalen vertellen. Empathie en emotionele betrokkenheid spelen daarbij een doorslaggevende rol. Dit verklaart ook waarom de journalist je tegenwoordig steeds vaker een kijkje in de keuken gunt – iets wat voorheen min of meer taboe was. De journalist toont hoe een verhaal tot stand komt, welke moeilijkheden hij ervaart, welke belemmeringen, welke dilemma’s. Naar analogie van het dramaturgisch perspectief van de Canadese socioloog Erving Goffman – ‘de wereld is een schouwtoneel’ – lijkt het erop dat de journalistiek zich verschuift van frontstage naar backstage. Het gaat niet meer alleen om wat er op het podium gebeurt, belangrijk is ook wat in de coulissen speelt.

Waarom die toegenomen aandacht voor emotie?

Journalistiek en emotionele betrokkenheid. Anno 2019 ontkomen we er bijna niet meer aan. Dat heeft te maken met een aantal ontwikkelingen.

Ten eerste is er het gebruik van nieuwe platforms voor journalistieke consumptie. De wereld om ons heen is verweven met media. We lezen niet meer alleen de krant of kijken televisieprogramma’s op aangeboden tijdtippen. Ook de consumptie van online nieuws verplaatst zich, van laptop of tablet naar mobiel.

We consumeren media en journalistiek wanneer het ons uitkomt, op elk moment. We zijn één met een mobieltje dat ook nog eens gepersonaliseerde informatie aanbiedt. Aldus creëert de gemediatiseerde samenleving een affectieve relatie tussen gebruiker en media. Met nieuwe technologieën zoals de voice assistant dringen media onze wereld binnen. Daarbij gaat het niet meer alleen om het overbrengen van informatie, het gaat om het creëren van een betrouwbare en affectieve relatie. Het is, kortom, zoals hoogleraar mediastudies Mark Deuze stelt: ‘we do not live with media, but in media.’

Een tweede aspect is de personalisering van journalistiek. Personalisering is op zich niet nieuw, zeker niet op televisie. Een onderzoek naar personalisering van de televisiejournalistiek laat zien dat er wat betreft de presentatie van politici niet zoveel veranderd is. Maar de huidige personalisering gaat verder. Verhalen moeten dichtbij de leefwereld van het publiek komen. Een verhaal dat raakt is een verhaal dat dichtbij komt, een verhaal waarin je je kunt inleven. Vandaar dat persoonlijke verhalen steeds vaker als uitgangspunt worden genomen om een groter maatschappelijk thema aan te kaarten. Fokke Obbema, journalist bij de Volkskrant, werd in 2017 getroffen door een hartstilstand en beschreef zijn ervaringen in het artikel ‘Even dood: een leven na een hartstilstand‘. Hij kreeg een overweldigend aantal reacties, niet alleen van lezers die hetzelfde hadden meegemaakt maar ook van familieleden van mensen die hersenschade hadden opgelopen, van hulpverleners en van mensen die met burn-out kampte. Dit laatste omdat Obbema in zijn verhaal de vraag naar het waarom stelde en zich afvroeg welke rol stress had gespeeld.

Nieuwe technologieën geven personalisering nieuwe mogelijkheden. Dankzij slimme algoritmen weten media steeds meer en veranderen daarmee van een one size fits all massamedium naar een gepersonaliseerd medium dat de gebruiker van materiaal voorziet dat toegesneden is op zijn situatie.

Een derde ontwikkeling dat heeft geleid tot meer emotionele betrokkenheid is dat de mediagebruiker niet enkel passief consumeert, maar ook actief. De media komen niet naar ons toe, wij gaan erheen, bemoeien ons ermee en verspreiden het nieuws. Wij zijn niet alleen één met onze eigen media, we zijn ook verbonden met de media van anderen, zelfs met massamedia. Volgens onderzoekers van het Amerikaanse Pew Research Center: “News consumption is a socially-engaging and socially-driven activity, especially online. The public is clearly part of the news process now. Participation comes more through sharing than through contributing news themselves.”

In een online medialandschap hebben journalistieke organisaties minder grip op een publiek dat hopt van bron naar bron en alle kanten op surft. Een vierde ontwikkeling is dat de journalistiek naar andere manieren zoekt om het publiek te bereiken en te binden, andere manieren om informatie over te brengen, verhalen te vertellen, de lezer, kijker of luisteraar te betrekken. Terwijl snelheid een kenmerk van online journalistiek is en deze steeds vaker ‘ASAP journalism’ wordt, hebben we in afgelopen jaren ook een tegenreactie met het zogenoemde ‘slow journalism’ gezien. In een dergelijke journalistiek is er meer aandacht voor langere, diepgaande verhalen, verhalen die tot doel hebben de lezer of kijker te raken, te activeren, te binden. Hiermee zien we een verschuiving van genres waarin informatie centraal staat naar genres waarin het vooral om emotie en beleving draait.

Tot slot, en niet onbelangrijk, speelt het vertrouwensdebat in de journalistiek. Dat debat is er al jaren. Maar in afgelopen tijd is het gecompliceerd door de opkomst van nieuwe platforms in het journalistieke ecosysteem. Dergelijke platforms, zoals Google en Facebook, manifesteren zich als journalistieke organisaties en zetten de journalistiek zoals wij die kennen onder druk. Dit leidt er op zijn beurt toe dat het vertrouwen in ‘de’ journalistiek afneemt en dat er, mede gestimuleerd door de huidige president van de Verenigde Staten, steeds meer te doen is over nepnieuws en andere vormen van onbetrouwbare informatie. Dit wordt nog eens versterkt doordat het publiek ook zelf steeds meer nieuws maakt en verspreidt. Wat is waar, wat niet? Het antwoord op deze vraag ligt echter niet zozeer bij de inhoud als bij de bron. Het gaat er in eerste instantie veelal niet om wat gezegd wordt maar wie het zegt. Daarmee heeft het vertrouwensdebat zich verplaatst van de inhoud naar de vorm, van de boodschap naar de boodschapper, en wellicht van de ratio naar de emotie. Het vertrouwen in de Nederlandse journalistiek is, na jaren van daling, weer toegenomen. Dit blijkt ook uit de meest recente onderzoeken. Hierbij gaat het echter niet om de vraag of men weet en ziet dat nieuws betrouwbaar is. Het gaat om gevoel.

Technologie is de rode draad tussen de vijf genoemde ontwikkelingen. Technologie beïnvloedt de wijze waarop journalistiek gemaakt, geconsumeerd en ervaren wordt. En nieuwe technologieën hebben de relatie tussen journalistiek en publiek voorgoed veranderd. Dit geldt met name voor het soort journalistiek waar het hierover gaat: ‘belevenisjournalistiek’.

Belevenisjournalistiek

Bij belevenisjournalistiek draait het om verhalen die emotie en beleving teweegbrengen. Het daartoe gebruikte middel betreft niet alleen de journalist die zichzelf onderdompelt en zijn verhaal op een persoonlijke manier vertelt. Het betreft ook het gebruik van techniek en nieuwe technologieën zoals interactieve visualisatie, animatie, 360-graden video, en zelfs augmented reality en virtual reality. Juist daardoor wordt het voor het publiek mogelijk, zowel fysiek als mentaal, deel uit te maken van een verhaal. Met belevenisjournalistiek wordt geprobeerd de binding met het publiek te versterken of te herstellen terwijl datzelfde publiek hierdoor tegelijkertijd grip op een ongrijpbare, soms onvoorstelbare en complexe werkelijkheid krijgt. Hoe is het om in een isoleercel te zitten, een plek waar de muren op je af komen en waar je met niemand kan praten? Hoe is het als je in een psychose belandt? Hoe is het om een vluchtelingenkamp te leven? En kunnen we ons een voorstelling maken van wat dat is, smeltende ijskappen? Wat betekent het voor ijsberen als hun leefomgeving wordt aangetast?

Zoals gezegd speelt nieuwe technologie hierbij een cruciale rol. Interactieve visualisaties geven je een beter beeld van een complex onderwerp. Producties die zijn gemaakt met een 360 graden camera zorgen ervoor dat je als kijker als het ware aanwezig bent. Je kunt rondkijken, alles zien. Je ziet een voetbalwedstrijd beter dan in het stadium. Met virtual reality-brillen kun je diep in een virtuele wereld stappen en je volledig afsluiten van de echte wereld.

Niet alleen visuele technologie zorgt voor een immersieve ervaring, innovatieve audiotechnologie doet hetzelfde en misschien nog wel sterker. Zij maakt het mogelijk geluiden te horen zoals die in het echt te horen zijn, links, rechts, boven. Je hoort een bom daadwerkelijk achter je vallen. Bij We Wait van de BBC maak je mee hoe het is om in een gammel bootje de overtocht van Syrië naar Europa te maken. Het geluid verandert wanneer jij als gebruiker je hoofd beweegt. Het wordt zachter, minder verstaanbaar als je afstand neemt van de bron. Audio-elementen zorgen ervoor dat je gemakkelijker in de huid kruipt van de personages van het verhaal.

Met The Party, een productie van The Guardian, word je niet alleen meegenomen in de gedachten van het autistisch meisje, Laylah, maar praten de andere karakters in het verhaal ook tegen jou, als kijker.

Innovatieve technologie gaat om meer dan beleving, meer dan onderdompeling. Zij maakt ook interactie mogelijk. De gebruiker kan zelf de richting van zijn blikveld bepalen, hij kan kiezen uit verschillende verhaallijnen, moet handelingen verrichten om het verhaal verder te doen gaan, kan spreken met de personages van het verhaal. Bij de Verwarde Man van KRO-NCRV gaat het nog verder. Niet alleen word je ondergedompeld in de wereld van iemand die een psychose ondergaat, je ondergaat zelf een psychose. Het betekent een enorme verandering. Terwijl de traditionele lezer of kijker aan de buitenkant bleef en slechts observeerde, verblijft de moderne gebruiker dankzij moderne technieken aan de binnenkant. Hij ervaart niet alleen wat de betrokkenen ervaren, hij is de betrokkene.

Hoe groter de interactie, hoe sterker de invloed van de gebruiker op het verhaal, des te sterker de emotionele betrokkenheid, met fysieke en affectieve reacties tot gevolg. Tranen, angst, woede, het wordt door nieuwe technologie allemaal mogelijk gemaakt. Die emotionele betrokkenheid op haar beurt maakt weer dat de gebruiker zich daadwerkelijk aanwezig voelt. In een virtuele wereld hoort presence daadwerkelijk tot de mogelijkheden. Immersieve journalistiek is iets anders dan oudere vormen van belevenisjournalistiek zoals die onder meer bestonden ten tijde van het New Journalism of vergelijkbare vormen van literaire journalistiek. Daarin staat de journalist centraal. Nu staat de gebruiker centraal. Meer nog: hij is niet alleen toeschouwer, hij is deelnemer, betrokkene.

Nieuwe vraagstukken

Immersie en daarmee emotie én belevenis zijn in de journalistiek van dit moment steeds populairder: in lange non-fictie-verhalen, in indrukwekkende visualisaties, in virtual reality producties, het publiek krijgt er tegenwoordig dagelijks mee te maken. Toch zijn er veel vragen over deze vorm van journalistiek. Die vragen betreffen met name drie onderwerpen:

De publiekservaring. Wordt een gebruiker sterker betrokken wanneer een verhaal gebruik maakt van emotie en belevenis?
Journalistieke principes van betrouwbaarheid en waarheidsvinding. Komen die in het geding naarmate het verhaal meer aandacht vraagt?
Het productieproces. Eisen immersieve en emotionele verhalen een andere manier van werken en een andere redactiestructuur?

Aantrekkelijk maar betrokken?

Een belangrijke en tegenwoordig bijna existentiële vraag voor journalisten en journalistieke organisaties is of verhalen door het publiek gewaardeerd worden. Vanzelfsprekend moet dat, zeker in tijden van dalende oplagen en afnemende loyaliteit. Gevestigde media en nieuwe online media zijn permanent op zoek naar het publiek. Uit onderzoek van het lectoraat naar visualisaties en interactieve animaties in journalistieke verhalen blijkt dat de vorm waarin een verhaal gepresenteerd wordt, invloed heeft op de gebruiker. Een aantrekkelijke visualisatie of een interactieve animatie kan aanzetten tot lezen. Maar de vorm moet ook een functie hebben. Hoe mooi ook vormgegeven, als de boodschap van een visualisatie niet duidelijk is, haken lezers af. Een van de belangrijkste verklaringen voor dat afhaken, zo blijkt, is dat verschillende verhaalelementen niet op elkaar zijn afgestemd.

Een voorbeeld. Het verhaal ‘En dan nu eindelijk: het onderwijs vernieuwen’ in NRC Handelsblad gaat over een aanbevelingsrapport voor onderwijsvernieuwing. Althans, dat is waar de tekst over gaat. De visualisaties daarentegen bestaan uit grafieken met onderwijscijfers zoals het aantal uren dat docenten voor de klas staan

‘De vorm moet ook een functie hebben’

en het salaris dat zij in Nederland hebben, dit in vergelijking met 22 andere landen. Tekst en beeld vertellen verschillende verhalen. Dat schrikt af. De lezer wil graag meegenomen worden in het verhaal en niet zelf de relatie tussen verschillende verhaalelementen te hoeven leggen. Sterker nog, de waardering voor het verhaal wordt minder en het verhaal wordt minder goed begrepen.

Niet alleen de discrepantie tussen de verhaalelementen maar ook de visuals zelf kunnen tot verkeerde interpretaties en onbedoelde emoties leiden. Zo werd een visualisatie van het Financieele Dagblad over de groei in de Nederlands economie verkeerd gelezen omdat de grafiek geïllustreerd was met een ouderwetse knip. Deze roept associaties op met zuinigheid of geldtekort en correspondeerde dus niet met een verhaal over groei.

Hoe is de waardering bij het publiek op het moment dat ze meer kunnen interacteren in het verhaal? Renée van der Nat, onderzoeker bij het lectoraat, doet onderzoek naar interactieve multimediale verhalen, verhalen dus waarin verschillende elementen zoals audio, tekst en verschillende vormen van beeld worden ingezet en waarin de gebruiker zelf kan kiezen hoe hij het verhaal leest.

Zo neemt de interactieve documentaire de Industrie: Nederland Drugsland van VPRO je mee in de wereld van de drugshandel in Nederland en laat je zien dat drugs overal te vinden zijn en dat iedereen er mee te maken heeft, van pizzakoerier en boer tot burgermeester. Je kunt als gebruiker zelf kiezen vanuit welk perspectief je het verhaal wil volgen, dat van Duco, de thuisteler, Inge, de wietmakelaar, Henny de joint roller of Frank, de koerier.

Het project Het verdwenen Groningen van Dagblad van het Noorden brengt in kaart hoeveel boerderijen, huizen en andere gebouwen door de gevolgen van de gaswinning verloren gaan en welke panden zijn gesloopt. Er worden verhalen verteld van de mensen die er leefden. De gebruiker kan niet alleen zelf kiezen waar hij begint te lezen, hij heeft ook een taak: informatie toevoegen aan de database van gesloopte huizen.

Dit soort producties heeft de intentie om de gebruiker mee te nemen in het verhaal. Hij kan ervaren welke impact de aardgaswinning heeft op de bewoners en ondernemers in Groningen of inzien dat achter de reguliere economie van Nederland een zwarte economie van drugshandel schuilt. De journalist geeft de gebruiker meer autonomie en laat hem door het verhaal struinen. De gebruiker maakt op basis van aanwijzingen (‘cues’) een eigen constructie van het verhaal.

Toch heeft de lezer richtlijnen nodig, zo blijkt uit onderzoek van het lectoraat. Wat is de kern van het verhaal, wat moet ik eerst lezen, hoe weet ik wat ik daarna ga lezen? De journalist als gids wordt nog steeds gewaardeerd. Zogenoemde cues, visueel, tekstueel of zelfs auditief, helpen de lezer in het verhaal kern en bijzaak te onderscheiden.

Hoe zit het met de meest immersieve vorm van belevenisjournalistiek, verhalen dus waarin de gebruiker daadwerkelijk in een virtuele wereld belandt? Recent onderzoek toont aan dat virtual reality een gebruiker inderdaad sterker het gevoel van presence geeft. Hij of zij voelt zich daadwerkelijk in het verhaal, meer nog dan wanneer zo’n verhaal enkel uit tekst en beeld bestaat. Toch valt er geen uitsluitsel te geven op de vraag of immersieve verhalen inderdaad leiden tot meer emotionele betrokkenheid en/of beter begrip van het onderwerp. Het is wel een vraag waarnaar het lectoraat in komend jaar onderzoek naar doet.

Concluderend, aantrekkelijkheid en aandacht leidt niet automatisch tot betrokkenheid. Terwijl de vorm van een verhaal belangrijk is om publiek te trekken, dient zij wel een duidelijke functie te hebben. Zo niet, dan is het effect tegengesteld dan de bedoeling.

Een ervaring rijker of juist niet?

Verhalen die appelleren aan de emotie en de gebruiker meenemen in een andere wereld kunnen een nieuw perspectief bieden op een onderwerp. Maar voldoen zij ook aan de klassieke voorwaarden van kwaliteitsjournalistiek: waarheidsvinding en betrouwbaarheid? In het verlengde hiervan: kan waarheidsvinding wel het doel van belevenisjournalistiek zijn? Is het mogelijk in een journalistiek verhaal emoties te verweven en tegelijkertijd betrouwbaar zijn? Waar ligt de grens tussen objectiviteit en subjectiviteit als het eerst en vooral om emotie draait? Kan je nog spreken van waarheidsvinding en objectiviteit als je probeert de emotionele impact van aardgaswinning op de inwoners van Groningen probeert bloot te leggen? Hetzelfde geldt in nog sterkere mate als je probeert duidelijk te maken hoe het is om een psychose te ondergaan. Journalistiek heeft in de eerste plaats nog altijd de taak te vertellen wat er in de wereld om ons heen gebeurt, om feitelijke berichtgeving. Tegelijkertijd kent onze complexe samenleving tal van vraagstukken die via een opsomming en analyse van feiten niet altijd goed te begrijpen zijn. Visualisaties kunnen helpen dergelijke complexe materie overzichtelijk en begrijpelijk te maken. Immersieve verhalen geven inzicht in een wereld die anders moeilijk voorstelbaar is.

‘Belevenisjournalistiek past bij de belevenissamenleving’

Anders gezegd, belevenisjournalistiek past bij een belevenissamenleving maar heeft zijn plek nog niet gevonden. Dit ook al niet omdat we voorlopig, terecht, vasthouden aan de klassieke principes van de journalistiek.

Waarheidsvinding en betrouwbaarheid staan voorop. Maar ze staan dus ook op gespannen voet met emotie en beleving.

Dit brengt me bij een tweede, hieraan gerelateerd punt: hoe ver kun je als journalist gaan als beleving het doel is? Er zijn genoeg recente voorbeelden waaruit blijkt dat journalisten te ver gingen en omwille van de beleving zelfs narratieven bedachten en bronnen verzonnen. Zo schreef Trouw-journalist Perdiep Ramesar 126 artikelen die gedeeltelijk en soms geheel onwaar waren. Een daarvan betrof de zogenoemde ‘Sharia-driehoek’ in de Haagse Schilderswijk en was gebaseerd op niet-bestaande bronnen. Een interessant verhaal wellicht maar geen journalistiek: fictie. Volgens Jan Kuitenbrouwer neigt de journalistiek steeds sterker in deze richting. Kuitenbrouwer betoogde dit aan de hand van de meest recente affaire in deze richting, die van verslaggever Claas Relotius van het Duitse weekblad Der Spiegel. Relotius schreef tussen 2011 en 2018 bijna zestig stukken die gedeeltelijk of geheel onwaar bleken te zijn. ‘De journalistiek beloofde ons het verhaal van de werkelijkheid,’ besluit Kuitenbrouwer zijn artikel, ‘maar geeft ons de werkelijkheid van het verhaal.’ Deze voorbeelden laten duidelijk zien hoe een journalist te ver kan gaan. We kunnen dan niet meer spreken van journalistiek, van kwaliteitsjournalistiek.

Maar betekent dit dan dat belevenisjournalistiek per definitie op gespannen voet staat met kwaliteitsjournalistiek? Niet per definitie. Belevingselementen of niet, de journalistiek dient zich altijd te houden aan een weergave van de werkelijkheid en daarover verantwoording af te leggen. Verantwoording gaat gepaard met openheid over de werkwijze en vereist een dialoog met critici en een rechtzetting van eventuele fouten. Dat is helaas niet altijd een vanzelfsprekendheid, zo bleek in 2011 al uit mijn proefschrift. Nu, 8 jaar later, onderzocht ik opnieuw hoe het staat met verantwoording en transparantie in de journalistiek. De noodzaak, of het gevoel van noodzaak daarvoor is toegenomen. ‘De nieuwsconsument wil gehoord worden. Dat kunnen we niet negeren,’ stelt Paul van den Bosch, hoofdredacteur van Algemeen Dagblad Regio. Dat viel ook op bij de nominaties van de Loep Awards 2018. De producties gingen vergezeld van een uitgebreide verantwoording. Een verhaal van Investico over uitbuiting van arbeidsimmigranten in Nederland kent ook een versie met alle bronverwijzingen. En een serie verhalen in Trouw over implantaten bevat een video van onderzoekjournalist Joop Douma over hoe hij te werk ging.

Verhalende kwaliteitsjournalistiek staat dus voor verhalen die je niet alleen onderdompelen maar die ook nog voldoen aan de journalistieke principes. De Ramesar- en Relotiusaffaires zeggen dus wellicht meer over de redactiecultuur dan over belevenisjournalistiek. Zoals de onderzoekscommissie brongebruik Trouw concludeerde: ‘de krant wordt gemaakt in een omgeving die wordt gekenmerkt door een groot wederzijds vertrouwen, waarbij men elkaar weinig echt de maat wil nemen.’

Een derde dilemma met betrekking tot betrouwbaarheid en waarheidsvinding betreft de rol van het publiek. Wanneer het publiek participeert in journalistieke verhalen lijkt de journalist niet langer een onafhankelijke gids en duider. Dit betekent dat nieuwe technologie de journalistiek voor nogal wat vraagstukken stelt. Want hoe kan het publiek een rol in een verhaal krijgen zonder dat de journalist de zeggenschap over dat verhaal verliest? Of is het niet erg als hij die zeggenschap verliest? Maar in dat geval: hoe staat het dan met die betrouwbaar- en onafhankelijkheid? Voorlopig is dit een zoektocht zonder bestemming. Dit verklaart vermoedelijk ook waarom de consument in de meeste immersieve producties die gebruik maken van nieuwe VR technologie op dit moment vooral toeschouwer en geen participant is.

Een vierde kwestie betreft het onderscheid tussen echte – en virtuele werkelijkheid. Met virtuele technieken is het mogelijk om de werkelijkheid te manipuleren. Maar begrijpt de kijker dat? Ziet hij het verschil? Xinhua News, een nieuwszender in China, maakt gebruik van een virtuele nieuwslezer. Hoewel deze een robotachtige stem heeft, is hij moeilijk van echt te onderscheiden. In een geval als dit is dat misschien niet nodig maar hoe staat het met verhalen waarin een virtuele werkelijkheid verteld wordt.

Uit onderzoek blijkt dat immersieve VR verhalen als betrouwbaar worden ervaren. Maar beseft de kijker dat het hier een virtueel verhaal betreft en zo niet, wat betekent dat? Worden fictie en werkelijkheid in zo’n geval niet hopeloos door elkaar gegooid?

Bij het gebruik van datavisualisaties lijkt het onderscheid tussen waar en niet-waar minder relevant. Toch is dat slechts gedeeltelijk het geval. Zo is genoegzaam bekend dat data en geautomatiseerde data zelden of nooit objectief, laat staan neutraal zijn. Die data kunnen vervolgens zo gevisualiseerd worden dat de boodschap niet begrepen of gestuurd wordt. Sterker nog, visualisaties die er prachtig uit zien hebben vaak een onduidelijke boodschap. Zoals Frédérick Ruys, gerenommeerde visualisatiemaker van onder andere de VPRO serie Nederland van Boven zei: ‘Als er iemand bij je scherm komt staan en je denkt te complimenteren met “Zo, dat ziet er ingewikkeld uit”, dan weet je dat je gefaald hebt.’ Kortom, ook bij visualisaties moet er openheid en transparantie zijn, zowel over de data en de totstandkoming van de verschillende datasets als over de visualisaties.

Samenvattend, belevenisjournalistiek laat in haar gebruik van emotie zien dat de journalistiek een afspiegeling is van onze complexe maatschappij. Maar juist daardoor vergt zij meer openheid, meer transparantie over het journalistiek maakproces en eindproduct.

Het productieproces: interdisciplinair samenwerken

Belevenisjournalistiek brengt ook kwesties met betrekking tot het maakproces met zich mee. Zij eist van journalisten meer en nieuwe vaardigheden. Zij eist ook samenwerking tussen journalisten en experts van verschillende disciplines, zoals data-analisten, vormgevers, visualisatiemakers en developers. Een interdisciplinaire samenwerking is op redacties lang niet altijd een vanzelfsprekendheid, zeker niet zo lang het journalistieke proces als een individuele zaak wordt gezien. Samenwerking tussen verschillende disciplines is dan wel heel ver te zoeken.

Een onderzoek van het lectoraat naar het productieproces van datavisualisaties laat zien dat het noodzakelijk is dat beeld- en tekstspecialisten samenwerken. Zo niet, dan blijft het verhaal onduidelijk en onbegrijpelijk. Tekst en beeld corresponderen dan niet. Een dergelijke samenwerking is echter gemakkelijker gevraagd dan verwezenlijkt. Een van de redenen hiervan is de hiërarchie: vormgevers en visualisatiemakers nemen veelal een onderschikte positie in. De tekst is leidend, de journalist maakt het verhaal, de vormgever heeft de taak het aantrekkelijk te maken. Zoals de chefs redactie van een nieuwsorganisatie ooit stelde: ‘Het feit dat de designer achter de computer zit en de journalist achter hem staat om te zeggen hoe hij het wil, is typerend voor de relatie met journalisten.’ En daar is waar het misgaat.

Ook bij immersieve VR-producties is interdisciplinaire samenwerking een noodzaak. Er wordt samengewerkt met experts die (nog niet) op redacties te vinden zijn, zoals VR developers, audio-experts en 3D vormgevers. Op basis van een inhoudsanalyse van bijna 200 immersieve producties en interviews met vijftien makers van immersieve producties concluderen wij dat er vier vormen van immersive journalism zijn, met ieder een ander teamsamenstelling. Zie figuur X voor een uitleg van de verschillende vormen. Terwijl de type ‘exploring a location’ prima kan worden gemaakt door een journalist die in bezit is van een 360 graden camera, vereisen producties onder de noemer ‘participating in a story’ intense interdisciplinaire samenwerking.

Concluderend: hoewel in de journalistiek steeds meer wordt samengewerkt met andere disciplines en steeds meer vacatures op redacties niet-journalistiek functies betreffen, vraagt belevenisjournalistiek om een kritische blik op redactieprocessen. Terwijl die vanouds niet multimediaal gestructureerd zijn, zal dat in de toekomst anders zijn.

Samenvattend

In het huidige medialandschap zijn consumenten steeds minder loyaal aan een krant, omroep of tijdschrift. Dit dwingt journalisten ertoe hun verhalen zo te vertellen dat ze beleefd kunnen worden. Nieuwe technologieën vereenvoudigen dit. Maar deze aantrekkelijkheid leidt niet automatisch tot betrokkenheid. Dat is een nadeel. Zo wijst de praktijk uit dat journalisten en redacties zich vaak sterk laten leiden door de technologische mogelijkheden. Technologie wordt bijna een doel op zich in plaats van, zoals evident is, een middel om een verhaal beter te maken.

Kunnen we nog wel spreken van journalistieke verhalen als aandacht, emotie en betrokkenheid de overhand nemen of, zoals steeds vaker gebeurt, gemaakt worden door mensen die geen journalist zijn? Het is een vraag die juist in deze tijden van politieke en maatschappelijke polarisatie van groot belang is. De journalistiek is immers verplicht verhalen te maken waarin onze complexe samenleving geduid wordt. Maar gebeurt dat wel voldoende? Wordt het begrip door emotionele betrokkenheid vergroot, wordt de attitude van het publiek daardoor veranderd? Het is moeilijk te zeggen. Vast staat echter wel dat de journalistiek, ook in samenwerking met andere partijen, haar onafhankelijkheid moet bewaken. En dat ze daarover transparant is. Tegelijkertijd staat vast dat de huidige beleveniseconomie en belevenissamenleving om belevenisverhalen vraagt. Daarbij kan de journalistiek niet achterblijven. Sterker nog, zij moet voorop gaan.

Lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie

De journalistiek is in beweging in een maatschappij die in beweging is. Complexe vraagstukken vragen om antwoorden die de zaak analyseren en tevens praktisch toepasbaar zijn. Over de behoefte aan een lectoraat journalistiek is op dit moment dus geen twijfel. Het lectoraat gaat de komende jaren verder met twee onderzoekslijnen: digitale verhaalvormen en research in digitale context. Deze lijnen lopen parallel aan wat vanouds de essentie is van de journalistiek: goede verhalen vertellen op basis van betrouwbare informatie. Aldus gaat het lectoraat dus verder met de discussie over de balans tussen vorm en functie.

Onderzoekslijn Digitale verhaalvormen

Technologische ontwikkelingen hebben mogelijkheden gecreëerd om op diverse manieren verhalen te maken. Het lectoraat onderzoekt hoe journalistieke organisaties nieuwe vormen van onafhankelijke storytelling ontdekken, hoe het publiek dit waardeert én consumeert en welke spanning dit met zich meebrengt tussen maatschappelijke en economische waarden. Ethische vraagstukken zoals het waarborgen van onafhankelijkheid bij het gebruik van nieuwe verhaalvormen spelen hierbij eveneens een rol. Ook analyseert het lectoraat diverse opkomende journalistieke vormen en genres. Zo onderzoekt Renée van der Nat voor haar PhD de productie en consumptie van interactieve multimediale verhalen, is er een team onderzoekers bezig met immersieve journalistiek en is Sebastiaan van der Lubben een PhD gestart naar de productie en geloofwaardigheid van liveblogs.

Ook onderzoekt het lectoraat hoe docenten de overstap kunnen maken van onderwijs in oude naar onderwijs in nieuwe verhaalvormen – wat gelijkstaat aan de overstap van traditionele naar nieuwe onderwijsvormen.

Onderzoekslijn Research in een digitale context

De manier waarop journalisten tot hun bronnen komen was ooit een vanzelfsprekende routine. De onlinewereld biedt echter een overvloed aan informatie terwijl het tegelijkertijd steeds moeilijker wordt om uit het enorme aanbod relevante, betrouwbare informatie dan wel bronnen te selecteren en deze vervolgens te verifiëren. In tijden van fake news en post-truth is het meer dan ooit van belang om na te gaan hoe journalisten aan hun informatie komen: hoe zoeken, selecteren en verifiëren ze? Het lectoraat doet onderzoek naar veranderende researchpraktijken. Samen met de Universiteit van Wenen en Universiteit van Amsterdam onderzoekt het hoe journalisten informatie selecteren en verifiëren in een online context. Els Diekerhof onderzoekt voor haar PhD de concrete (online) activiteiten en handelingen van journalisten bij het vergaren en verifiëren van informatie en bronnen. En we starten een onderzoek naar de rol van algoritmes bij selectie en verificatie: in hoeverre worden journalisten gestuurd door algoritmes en welke gevolgen heeft dit voor onafhankelijke informatievergaring?

Evenals in de lijn Digitale Verhaalvormen onderzoekt het lectoraat hoe docenten de overstap kunnen maken van onderwijs in een traditioneel naar onderwijs in een nieuw researchprogramma. Zo gaat het lectoraat samen met de opleiding journalistiek onderzoek doen naar onderwijsvormen waarbij angst voor getallen weg genomen wordt en journalistiek-studenten vertrouwd raken met data.

Nieuwe onderzoeksmethoden

Nieuwe, complexe onderzoeksvragen met betrekking tot de journalistiek kunnen niet altijd beantwoord worden met de methoden die binnen journalism studies gebruikelijk zijn, zoals interviews, enquêtes en observaties op een redactie. Binnen journalism studies is er tot nu toe ook weinig debat over innovatieve onderzoeksmethoden. Het lectoraat wil zich voor dergelijke innovatieve methoden wel sterk maken, om te beginnen voor het debat daarover. Zelf gebruikt het die methoden al. Daarbij wordt onder meer gebruik gemaakt van de expertise van andere disciplines. Zo worden respondenten binnen het onderzoeksproject naar immersive journalism niet alleen bevraagd naar hun emotie, ook wordt hun zweetproductie en hartslag gemeten. En bij de vraag naar de wijze waarop journalisten online verifiëren wordt het zoekgedrag geregistreerd door opname-apparatuur die in de laptops is gebouwd. En om na te gaan of de bron van het artikel van belang is bij de keuze om een artikel te lezen gebruiken we eye-tracking methode. Een laatste voorbeeld van innovatieve methoden wordt toegepast bij het onderzoeksproject ‘Exploring the limits of journalism’. Daar gebruikt het lectoraat zogenoemde Arts-based research methoden,. Dat zijn creatieve – en kunstwerkvormen waarbij nagegaan wordt hoe journalisten de grenzen van hun eigen beroepsgroep ervaren.

Door de complexiteit van het journalistieke veld, nieuwe vraagstukken en innovatieve onderzoeksmethoden kan het lectoraat niet anders dan interdisciplinair werken. Vandaar dat het nauwe banden heeft met diverse kennis- en onderwijsinstellingen, met journalisten, vormgevers, data-analisten en zowel gevestigde journalistieke organisaties als journalistieke start-ups.

Kortom, het lectoraat onderzoekt complexe vraagstukken in het journalistieke ecosysteem door interdisciplinair praktijkgericht onderzoek te doen, ten behoeve van de beroepspraktijk, het onderwijs en de wetenschap.

Het bericht Belevenisjournalistiek – Tussen aandacht en verantwoordelijkheid verscheen eerst op Journalismlab.