In veel onderzoek wordt journalistiek bekeken als collectief, op het institutionele niveau. Er is weinig aandacht voor het individu. Terwijl meer aandacht daarvoor kan helpen om scherper te krijgen wat professionele journalistiek inhoudt. Dat is een van de bevindingen uit een scoping review in journalistiek- en mediastudies. 

Wat is journalistiek? En wie is er wel of niet een journalist? Dat is al decennialang onderwerp van debat in de journalistiek (Deuze 2005; Zelizer, 2014). Het is ook lastig te bepalen, aangezien journalistiek een open beroep is; je hebt geen diploma of licentie nodig om jezelf journalist te mogen noemen. Maar zeker in een tijd waarin het werkveld continu verandert en het beroep onder zware druk staat, is het belangrijk om te weten wat professionele journalistiek inhoudt. Door dat scherper te hebben, kunnen we immers het debat over de rol van journalistiek in de maatschappij beter voeren. 

Het doel van deze studie was om te achterhalen welke factoren de afgelopen drie decennia de ontwikkeling van professionele journalistiek hebben beïnvloed, welke kernbegrippen de professionele journalistiek beschrijven en hoe deze samenhangen. Hiervoor voerden we een scoping review uit van papers uit de afgelopen dertig jaar in journalistiek- en mediastudies. Dit is een systematische literatuuranalyse waarmee je bewijs en hiaten in de literatuur kunt achterhalen. Het wordt vaak gebruikt om te conceptualiseren (Colquhoun et al., 2014; Arksey & O’Malley, 2005). 

We selecteerden in een eerste ronde 1455 papers op basis van veelgebruikte termen die gebruikt worden in relatie tot professionele journalistiek (professional, ideology, identity, role, norms, values, competency en attitude). Met behulp van in- en exclusiecriteria brachten we dit aantal in meerdere rondes terug tot 234 papers. Na een grondige analyse identificeerden we vijf factoren die de ontwikkeling van professionele journalistiek beïnvloeden, verdeeld over twee niveaus. 

Vijf factoren op twee niveaus

Het eerste niveau is dat van de journalistiek als collectief op institutioneel en organisatorisch niveau. Het tweede is het niveau van de individuele journalist.

Het bericht We weten veel over journalistiek, maar veel minder over de journalist verscheen eerst op Journalismlab.

Het bericht Hoe integreer je AI in een niet-technische opleiding? Negen tips verscheen eerst op Journalismlab.

“Educating for a changing media landscape: future scenarios for journalism education in 2030” is de titel van het artikel dat vorige week in het peer reviewed journal Journalism Studies verscheen. In dat onderzoek, uitgevoerd volgens de methode van scenario planning, ontwikkelden we in verschillende sessies met zo’n 50 experts vier mogelijke scenario’s voor de toekomst van journalistiekonderwijs. Dit zijn geen scenario’s waarvan we denken dat ze direct uit zullen komen, maar ze zijn bedoeld om het debat over de toekomst van journalistiek onderwijs te structureren. 

Wat opviel in de literatuuranalyse van het onderzoek, was dat het in journalistiekonderwijs het vaak gaat over kennis en vaardigheden of over in welke vorm het aangeboden moet worden. Het gaat met andere woorden veel over het wat en het hoe, maar veel minder over de houding als onderdeel van de competentie. Terwijl juist die journalistieke houding is wat de beroepsgroep onderscheidt van andere beroepen in media en communicatie. Wat die houding precies inhoudt en hoe je die dan zou moeten ontwikkelen bij (aankomende) journalisten, is weinig onderzoek naar gedaan. 

Deze constatering heeft geleid tot een voorstel voor een promotieonderzoek naar het ontwikkelen van een journalistieke houding. Via ontwerpgericht onderzoek zal dit de komende jaren verder onderzocht worden. 

De uitwerkingen en resultaten de verschillende toekomstscenario’s zijn hier te lezen. 

Het volledige paper is hier te lezen. 

Uitleg over het promotieonderzoek is hier te lezen. 

Het bericht Paper Educating for a changing media landscape en promotieonderzoek verscheen eerst op Journalismlab.

Het bericht Nele Goutier krijgt Comeniusbeurs om journalistiekonderwijs AI-proof te maken verscheen eerst op Journalismlab.

Opleiders in de journalistiek staan voor een zeer lastige taak. De afgelopen decennia kreeg het werkveld te maken met allerlei maatschappelijke, economische, maar vooral ook technologische ontwikkelingen. De manier van informatie verzamelen veranderde, de beschikbaarheid van grote hoeveelheden data zorgde voor nieuwe onderzoeksmogelijkheden (Sengul-Jones, 2021), er ontstonden nieuwe multimediale en immersieve vertelvormen (Goutier et al., 2021) en een grote hoeveelheid nieuwe platforms en daarmee publicatiemogelijkheden (Van Dijck et al., 2018). Om nog maar niet te spreken over de grote disruptieve factor van dit moment: artificial intelligence. 

Al deze ontwikkelingen maken dat de werkzaamheden en daarmee de beroepscompetenties van een journalist steeds verder uitdijen (SvdJ, 2021; Severijnen et al., 2022). Om zo goed mogelijk op deze veranderingen in te spelen en aan te sluiten bij het sterk veranderende werkveld, zijn journalistiekopleidingen (zowel hbo, wo als post-initieel) afgelopen jaren steeds praktijkgerichter geworden: aankomend journalisten werken vaker in een ‘redactiesetting’ aan reële beroepstaken voor opdrachtgevers uit de praktijk. Of zelfs helemaal in de praktijk, in een van de vele interne mediaopleidingen die inmiddels bestaan, zoals de BNNVARA Academy, NOS Academie, Campus DPG Media, TV Academy en KRO-NCRV Radioschool.

Impliciet

Opvallend is echter dat de focus in de curricula vaak ligt op nieuwe kennis en vaardigheden, terwijl houding als derde deel van een competentie veel minder expliciete aandacht krijgt. Terwijl juist die houding is wat de journalistiek als beroepsgroep onderscheidt van andere beroepen in media en communicatie. De journalistiek heeft – ondanks dat het een open beroep is – sterke eigen normen en waarden, die ook vastgelegd zijn in de Leidraad voor de journalistiek en journalistieke codes zoals van de publieke omroepen.

Lange tijd werd er ook vanuit gegaan dat je deze beroepshouding vooral ook ontwikkelt in de praktijk tijdens bijvoorbeeld een stage. Het werd met andere woorden ook gezien als onderdeel van een socialisatieproces (Gravengaard & Rimestad, 2020). Daar doet zich echter een probleem voor, want hierbij wordt uitgegaan van socialiseren in de huidige situatie, niet op een voorbereiding voor een toekomstig werkveld. De journalistieke praktijk heeft behoefte aan toekomstbestendige journalisten en is tegelijkertijd zelf zoekend naar de rol van technologie en wat dat betekent voor de beroepshouding (Beckett & Yaseen, 2023)

De vraag is dus: hoe kan journalistiekonderwijs ontworpen worden waarin aankomend journalisten een adaptieve beroepshouding ontwikkelen die aansluit bij een snel veranderende technologiegedreven werkomgeving? Dat zal het onderwerp zijn van het ontwerpgerichte wetenschappelijke onderzoek dat komende vier jaar uitgevoerd gaat worden.

Theorieverkenning

Het traject zal bestaan uit vier deelstudies. De eerste deelstudie bestaat uit een interdisciplinaire literatuuranalyse om te achterhalen waaruit een beroepshouding bestaat en hoe deze ontwikkeld kan worden. Daarna volgt een Delphi-studie om met verschillende experts ((hoofd)redacteuren, onderzoekers, docenten van journalistiekopleidingen en aanverwante technologiegedreven leeromgevingen) tot consensus te komen wat een adaptieve journalistieke beroepshouding inhoudt. Het literatuuronderzoek en de Delphi-methode samen leiden tot criteria en handreikingen hoe een beroepshouding wordt ontwikkeld en wat een journalistieke houding voor een technologiegedreven werkomgeving kenmerkt.

Praktijkverkenning

De tweede deelstudie is een praktijkverkenning in drie verschillende onderwijsleeromgevingen (casussen): HBO, post-initieel onderwijs en een media-interne opleiding, om recht te doen aan het huidige opleiden in de journalistiek en de diversiteit van aankomend journalisten. Deze start met een documentanalyse om het onderwijskundig en didactisch repertoire in kaart te brengen, waarna er eerst observaties in diverse lessituaties volgen en daarna interviews. Het resultaat van deze studie is een overzicht van bestaande didactische werkvormen voor het ontwikkelen van een journalistieke beroepshouding in de drie casussen.

Integratief ontwerp en veldtest

De derde studie heeft als doel om tot een integratief ontwerp te komen. In een gezamenlijke cocreatiesessie met docenten, lerenden en een onderwijsexpert zullen we met de inzichten uit studie 1 en 2 tot eerste ontwerpprincipes en mogelijke didactische werkvormen komen per casus. Deze zullen in studie 4 getest en geëvalueerd worden. Dit proces herhaalt zich om tot verbeterde ontwerpprincipes en werkvormen te komen, die weer aangescherpt worden per leeromgeving en vervolgens uitgevoerd en geëvalueerd. 

De resultaten van dit onderzoek zullen per deelstudie inzichtelijk gemaakt worden. Het resultaat van het gehele traject is een omschrijving van wat een journalistieke beroepshouding kenmerkt en daarnaast iteratief verbeterde en geteste ontwerpprincipes en didactische werkvormen voor verschillende leeromgevingen om een adaptieve journalistieke beroepshouding te ontwikkelen die aansluit bij een technologiegedreven werkomgeving. 

Dit promotietraject wordt begeleid door professor dr. Cok Bakker, hoogleraar didactiek van de levensbeschouwelijke vorming aan de Universiteit Utrecht en lector Normatieve professionalisering aan de Hogeschool Utrecht (promotor), professor dr. Yael de Haan, bijzonder hoogleraar Lokale Publieke Omroep aan de Rijksuniversiteit Groningen en lector Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie aan de Hogeschool Utrecht (promotor) en dr. Koen van Turnhout, lector Human Experience & Media Design aan de Hogeschool Utrecht (copromotor).  

Referenties

Beckett, C., & Yaseen, M. (2023). Generating Change. A global survey of what news organisations are doing with AI. The London School of Economics and Political Science: https://static1. squarespace. com/static/64d60527c01ae7106f2646e9, 656.

Goutier, N., de Haan, Y., de Bruin, K., Kruikemeier, S., Lecheler, S. (2021). From cool observer to emotional participant: the practice of immersive journalism. Journalism Studies. https://doi.org/10.1080/1461670X.2021.1956364

Gravengaard, G. & Rimestad, L.(2014). Socializing Journalist Trainees in the Newsroom: On How to Capture the Intangible Parts of the Process¹. Nordicom Review, 35(s1) 81-96. https://doi.org/10.2478/nor-2014-0105

Sengul-Jones, M. (2021). Bring in the machines: AI-powered investigative journalism. How machine learning can analyse massive datasets to unearth untold. Geraadpleegd van: https://datajournalism.com/read/longreads/machine-learning-investigative-journalism

Severijnen, M., Van der Heijden, C. & De Haan, Y., (2022). Toekomstscenario’s voor journalistiekonderwijs. https://journalistiekonderwijs.nl.

Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (2021) Scenario studie journalistiek 2035. https://journalistiek2035.nl/ 

Van Dijck, J., Poell, T., & De Waal, M. (2018). The platform society: Public values in a connective world. Oxford university press.

Het bericht Nieuw onderzoek: het ontwikkelen van een journalistieke beroepshouding in tijden van technologische disruptie  verscheen eerst op Journalismlab.

Jongeren die mentaal in de knoop zitten. Jongeren die geen zin hebben in tienduizenden euro’s studieschuld. Jongeren die het nut van een vervolgopleiding niet inzien. Jongeren die opzien tegen de druk of lengte van vier jaar studeren. Jongeren die stoppen met hun opleiding, omdat het niet is wat ze ervan verwachten.

Tel daarbij op een generatie (GenZ) die als eerste volledig opgroeide in een digitale wereld en daarmee een online veelvraat werd. Die gewend is om te leren via video, door te luisteren naar podcasts en moeite heeft met lange lappen tekst. Daar bovenop technologie die zich constant ontwikkelt en de wereld daarmee in hoog tempo verandert. En oja, een krappe arbeidsmarkt die op zoek is naar werknemers die, met enkele basisvaardigheden, snel inzetbaar zijn. De rest wordt ter plekke wel aangeleerd. Tot slot een maatschappij die vraagt om flexibele werkenden die zich constant blijven ontwikkelen. 

Interne media-opleidingen

Al deze ontwikkelingen samen maken dat er fundamentele veranderingen plaatsvinden als het gaat om opleiden in de journalistiek, maar ook in andere open beroepen als communicatie en IT. Natuurlijk zijn er genoeg jongeren die de weg naar de reguliere opleidingen weten te vinden en gewoon gaan voor dat diploma. Maar er ontstaan ook steeds meer alternatieve routes om competenties te verwerven die gevraagd worden door het werkveld, waarmee je succesvol kunt zijn. Even alle losse specialistische cursussen die er zijn buiten beschouwing latend. 

Zo zijn er in de media inmiddels talloze trajecten, waar de leeromgeving niet langer een instituut als een hogeschool is, maar bijvoorbeeld zes tot twaalf maanden intern bij een redactie. Meedoen is vaak op basis van motivatie (en auditie), een journalistieke achtergrond is vaak niet nodig. Denk aan de Regeling Jong Talent van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten, de KRO-NCRV Mediapool, de BNNVara Academy, de TV Academy en Traineeship (divers) journalistiek talent. 

Sommige van deze trajecten zijn vooral learning-on-the-job, meedraaien en al doende het vak leren van meer ervaren collega’s. Het aloude meester-gezelprincipe dus. Opvallend genoeg was het feit dat journalisten volgens dit principe werden opgeleid destijds juist een van de redenen om een School voor Journalistiek op te richten, om zo te zorgen voor meer professionalisering in de journalistiek. 

Andere trajecten hebben meer de structuur van een opleiding met lesdagen en/of masterclasses. Vaak worden deze ontwikkeld en uitgevoerd door de mediabedrijven zelf. En dan zijn er nog die worden vorm gegeven samen met onderwijsinstituten, zoals het Traineeship journalistiek als onderdeel van het Actieplan Culturele Diversiteit bij de NPO. Dit traject is opgezet samen met Centrum voor Communicatie en Journalistiek van de Hogeschool Utrecht. 

Dure microcredentials

Op zich is het feit dat mediabedrijven eigen opleidingen hebben, niet nieuw. De BNNVARA Academy bestaat al sinds 2016 en daarvoor in een kleinschaligere vorm als BNN University. De afgelopen jaren hebben dit soort interne trajecten, al dan niet gefinancierd door externe fondsen of om meer diversiteit te genereren, een enorme vlucht genomen en komen ze in veel verschillende mediabedrijven voor. 

Ondertussen spelen hogescholen in op veranderende behoeftes. De laatste jaren zijn Associate Degrees (AD) flink gegroeid. Niet alleen in aantallen opleidingen, maar ook in animo vanuit de studenten. Vaak zijn deze tweejarige AD’s gericht op specifieke niches in het werkveld, zoals de opleiding Digitale techniek en media van de Hogeschool Utrecht en Smart media production van de Hogeschool van Amsterdam.

Ook loopt er, gestimuleerd door het Versnellingsplan van onderwijsinnovatie met ICT, er sinds januari 2022 een pilot op 22 hogescholen en 12 universiteiten met microcredentials, waarin mensen in modules van drie tot 30 studiepunten accreditatiewaardig onderwijs kunnen volgen. Het doel van de instellingen is om zo flexibeler onderwijs te genereren (modulair studeren), maar vooral een manier om een leven lang leren en ontwikkelen vorm te geven. Ze zijn vooral gericht op professionals die bij willen scholen en er hangt dus ook een behoorlijk prijskaartje aan. Bedragen tussen de 1200 – 5000 euro voor een training van maximaal tien lesdagen zijn heel gewoon. 

Gratis credentials

En in dat gat springen nu precies bedrijven. Eerder ontwikkelde Google al het News Initiative, gericht op journalisten, waar je gratis trainingen in onder meer werken met allerhande data- en visualisatietools kunt volgen. Met Google Growth gaat het bedrijf een stap verder. Constaterend dat er een discrepantie is tussen het opleidingsniveau van mensen en de vraag vanuit de markt, ontwikkelde Google een programma om mensen een ‘career certificate’ te kunnen geven. Het programma wordt online aangeboden, zodat mensen het ook naast hun werk kunnen volgen en er is gebruik gemaakt van gedragspsychologie om deelnemers te motiveren om de cursussen af te laten maken. 

Via Google Growth kun je gratis cursussen online marketing en artificial intelligence volgen, voor jezelf maar ook als je een eigen bedrijf hebt. Uiteraard genereer je hiermee data voor Google en leer je ook nog gebruik maken van hun tools, maar volgens Google deden hier in twee jaar tijd al meer dan 300.000 mensen aan mee. Het hielp 75 procent van hen om hetzij ander werk te krijgen, hetzij beter betaald of aan een promotie. Google heeft naar eigen zeggen zelfs geregeld dat je met een aantal van deze credentials bij sommige universiteiten in de VS automatisch wordt toegelaten of dat de credentials omgezet kunnen worden in studiepunten van de universiteiten. 

Human accelerator

Nu richt Google zich niet specifiek op de jongeren met wie dit artikel startte, maar dat doen bedrijven inmiddels wel steeds meer. Zo noemt TKS zichzelf een ‘human accelerator’. Dit bedrijf richt zich op 13 tot 17-jarige drop-outs en helpt hen in een strak uitgewerkt programma van tien maanden te ontdekken waar ze geïnteresseerd én goed in zijn. Met mentoren uit de top van het bedrijfsleven worden deze jongeren gestimuleerd om ‘unicorns’ te worden, wereldverbeteraars met start-ups die miljoenen binnenhalen. Meerdere jongeren uit de 2600 alumni van de cursus is dit volgens TKS al gelukt.

Dichter bij huis is een mooi voorbeeld The Young Digitals, een sociale onderneming die jongeren helpt die niet passen of uitvallen in het reguliere onderwijssysteem. In een gratis zesweekse cursus met telkens een nieuwe opdrachtgever aan het begin van de week en een presentatie aan het einde van de week, met daarbij persoonlijke coaching, stoomt dit bedrijf jongeren klaar om als online junior marketeer aan de slag te gaan. 

Ander model van opleiden

Al het voorgaande stemt tot nadenken. Het hoger beroepsonderwijs probeert al veel samen te werken met de praktijk, maar moet dat niet op een andere manier? Met een kortere, flexibelere basisopleiding, waarmee je algemene basisvaardigheden van een vak opdoet en vervolgens daarna verder kunt met een opleiding samen met de praktijk? Bovendien: instituten hebben veel kennis als het gaat om het ontwerpen van onderwijs, hoe kunnen we bedrijven helpen hun interne trajecten goed vorm te geven? Welke rol spelen online mogelijkheden hierin? Hoe kunnen we wel werken met gratis of in elk geval betaalbare credentials voor de groep die anders dreigt uit te vallen? Hoe kunnen we zorgen dat deze credentials een erkende waarde hebben? Of gaat de markt dit bepalen? Hoe dan ook, als universiteiten en hogescholen niet in dit gat springen, doen bedrijven het wel voor ze. De behoefte vanuit nieuwe generaties lijkt er in elk geval wel te zijn.

Het bericht De behoeftes veranderen: nieuwe kansen voor opleiden in de journalistiek verscheen eerst op Journalismlab.

Van mbo, hbo en wo, tot cursussen, trainingen en talentprogramma’s. Er zijn vele manieren waarop je opgeleid kunt worden tot journalist, of je laten bijscholen als je eenmaal in het vak zit. Maar de wereld verandert en zeker die van de journalistiek. Mensen consumeren nieuws anders, er zijn talloze nieuwe digitale mogelijkheden, verdienmodellen wijzigen en tegelijkertijd staat het vertrouwen in de journalistiek ter discussie.

Daarnaast staan ook de ontwikkelingen in het onderwijs niet stil. Op de opleidingen spelen wensen om te flexibiliseren en te personaliseren. Daarnaast wordt ‘een leven lang leren’ steeds gewoner.

Wat betekenen al deze veranderingen voor opleidingen journalistiek en voor de doorontwikkeling van journalisten in het werkveld? Om dit te achterhalen zijn we gestart met een scenario-onderzoek. Doel hiervan is om te komen tot diverse consistente, plausibele maar ook radicale scenario’s die bijdragen aan het debat over het opleiden van aanstaande en actieve journalisten.

Journalistiek 2025

Dit onderzoek gebeurt parallel aan een onderzoek dat het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek op dit moment doet naar de toekomst van de journalistieke sector. In 2014 deed het Stimuleringsfonds al een vergelijkbaar onderzoek Anders nog nieuws? Scenario’s voor de toekomst van de journalistiek in 2025. Bekijk hier de opzet van hun huidige onderzoek naar dit onderwerp.

Doel van ons onderzoek is om door raadpleging van zo’n 60-80 experts op het snijvlak van journalistiek en onderwijs toekomstscenario’s op te stellen. De experts ontwerpen, doceren op of leiden mbo- hbo- of wo-opleidingen journalistiek, (post-initiële) cursussen en trainingen, talentprogramma’s en werken daarnaast zelf vaak als journalist of als onderwijsinnovator in algemene zin.

Diverse rondes

In de eerste ronde half mei gaan we achterhalen wat de belangrijkste vragen voor de toekomst van journalistiek en onderwijs zijn. Aan de hand van de uitkomsten van ronde 1 en een uitgebreide literatuuranalyse zullen we een aantal thema’s bepalen. Deze vormen de basis voor ronde 2 in juni, waarin we in diverse bijeenkomsten de belangrijkste zekere en onzekere trends vaststellen. De uitkomst van deze tweede ronde vormt de basis voor de scenario’s. In een derde ronde in september zullen we de scenario’s in gemêleerde groepen uitwerken en daarbij de implicaties voor de toekomst bepalen. Met als uiteindelijk doel om handvatten te geven voor een gestructureerd debat voor de toekomst van journalistiek en onderwijs.

Kasem, A., Maes, M. Van, Wannet, M. Van, (2015). Anders nog nieuws? Scenario’s voor de toekomst van de journalistiek. Stimuleringsfonds voor de journalistiek. journalistiek2025.nl

Het bericht Nieuw onderzoek: Toekomstscenario’s voor journalistiek en onderwijs verscheen eerst op Journalismlab.

Een van de pijlers van het onderwijs op de School voor Journalistiek in Utrecht is datajournalistiek. Dit is immers niet meer weg te denken in het huidige medialandschap. Tegelijkertijd hebben veel studenten niets met cijfers. Ze zijn geen journalistiek gaan studeren om zich bezig te houden met correlatie en causaliteit, laat staan Excel. Toch is het wel belangrijk dat een aankomend journalist om kan gaan met cijfers, deze op waarde weet te schatten en tegelijkertijd ook in staat is om cijfers te vertalen naar een visualisatie.

Medialabs

Om te ontdekken hoe we studenten wél enthousiast krijgen voor datajournalistiek, organiseerden we samen met datajournalisten uit de praktijk een aantal medialabs.

Daarnaast interviewden we experts over cijfers en datajournalistiek en hielden we een sessie met datadocenten, onderwijsontwerpers en lectoren over hoe data-onderwijs vorm te geven in ons onderwijs. Uit de medialabs, interviews en de sessie tezamen kwam een aantal heldere aanbevelingen naar voren:

• Besteed aandacht aan eventuele cijferangst. Waar komt het vandaan? Maak het klein, laat zien dat je als mens dagelijks bezig bent met getallen en data.
• Zorg altijd voor een journalistieke context. Kale cijfers schrikken af. Geen lessen statistiek dus, maar inspirerende lessen over hoe je data goed gebruikt in producties
• Zorg ervoor dat studenten binnen die journalistieke context in kleine stapjes successen behalen. Begeleid ze naar zelfstandigheid. Als ze bijvoorbeeld zien hoe eenvoudig het is om een visualisatie te maken, worden ze al snel enthousiaster.
• Zorg voor docenten die zelf met één been in de praktijk staan dat ze als rolmodel kunnen dienen. Geef hen een coachende rol, waarbij modelling wel een begeleidingsstrategie kan zijn.
• Laat ze in groepjes werken, zodat ze binnen het team hun verschillende vaardigheden kunnen benutten.
• Gebruik diagnostische toetsen voor theorie, een ‘test jezelf ‘om te zien waar je staat.
• Zorg voor structuur en een heldere opdracht wat betreft het eindproduct (een journalistieke productie).
• Laat studenten hun werk publiceren op een eigen site, dat motiveert extra.
• Zorg voor een handige plek met naslag met info, tutorials, tools, etc.

Vertaling naar onderwijs

Vertaald naar het onderwijs betekent het dat we voortaan al in jaar 1 beginnen met dataresearch. De meeste studenten komen dan nog vers van de middelbare school, hiermee maken we het gat met wiskunde kleiner. In dat eerste jaar leren ze de basisbeginselen van datajournalistiek. Ze verzamelen zelf data, waarmee ze zelf een explainervideo maken.

In jaar 2 borduren we voort op de kennis van jaar 1, waardoor het startniveau daar hoger is. Studenten maken een datavisualisatie op basis van een dataset bij een multimediale productie. In jaar 3 volgt in de specialisatie een workshop data, waarmee studenten echt vaardig worden in het maken van crossmediale producties met data. Hierdoor kunnen we in het afstudeersemester ook goed werken voor journalistieke opdrachtgevers met data-opdrachten. Ook bij honours wordt er aandacht aan besteed in het project Dynamiek in de politiek, waarbij studenten een site maken met blogs, fact checks, debatten organiseren en een uitzending maken rondom de Tweede Kamerverkiezingen. Ook daar is datajournalistiek een vanzelfsprekend onderdeel.

Degenen die dan nog meer willen, kunnen terecht bij onze Minor Datavisualisatie en infographics en wie zich daarna nog verder wil specialiseren, kan terecht bij de Master Data Driven Design.

Toolbox als naslag

Een stevige doorlopende lijn met enthousiasmerende werkvormen was een van de wensen. Maar doel van het onderzoek was ook om te komen tot een toolbox als handige naslag voor zowel studenten als docenten. Daarvoor maakten twee van onze datadocenten een online module in Canvas voor studenten uit alle jaargangen van de opleiding.

De eerste opzet is nu in basis klaar. Hij is geordend in drie delen: data vinden, data analyseren en data visualiseren. In elk deel zit informatie voor beginners, meer ervaren en gevorderden, zodat een student een inschatting kan maken op welk niveau hij wil aanhaken. Zo zijn er uitlegvideo’s als: Van data naar een verhaal, is er theoretische uitleg over termen als correlatie en causaliteit, zijn er diagnostische toetsen over cijfers, links naar sites waar je data kunt vinden, tutorials over Excel, uitleg over visualisatietools en is er inspiratie in voorbeelden, boeken en interessante journalisten om te volgen op sociale media.

De bedoeling is dat de toolbox komende tijd verder uit zal groeien. Daarvoor gaan we hem eerst testen met studenten: is de indeling logisch, kunnen ze snel vinden wat ze zoeken, spreekt het ze aan? Het is echter ook een hulpmiddel voor docenten. Er zijn namelijk ook genoeg docenten journalistiek die zelf weinig affiniteit hebben met cijfers. Ook zij kunnen snel even opzoeken hoe het werkt, zodat ze studenten bijvoorbeeld in een redactiesetting beter kunnen begeleiden. Bovendien is het de bedoeling dat er nog een apart deel komt voor docenten met suggesties voor werkvormen. En wie weet welke inspiratie dit de komende tijd weer biedt voor toolboxen voor andere leerlijnen.

Het bericht Succesfactoren voor onderwijs in datajournalistiek verscheen eerst op Journalismlab.

Zelden bespraken we wat we eigenlijk precies verstaan onder werken in leerteams. Wat is het verschil met samenwerken in een redactie? Hoe groot is de groep om nog leerteam te ‘mogen’ heten? Welke rol heeft de docent? Wat moet er gebeuren om het tot een succes te maken? En last but not least: wat is de functie ervan en je doel ermee?

Van leerteamleren bestaan verschillende definities. Zo beschreef Maartje ter Horst van Delden het in haar onderzoek als: “Een leerteam is een langdurige vorm van samenwerkend leren rond de leervragen van de teamleden, die in een kleine vaste groep op regelmatige basis bijeenkomt, al dan niet begeleid.” Het leren van de studenten staat hierin dus centraal.

Dat is iets anders dan het samen werken aan een beroepstaak, zoals we doen in de redacties in de opleiding. Hierin staat immers vooral het functioneren als journalist centraal, uiteraard met oog voor reflectie op professional skills als samenwerken en communiceren, maar veel minder vanuit eigen leervragen. Het gaat vaak over wat wij vinden dat ze moeten leren en minder over wat de student zélf wil leren.

Er valt zeker winst te behalen als we van de samenwerkende groepjes meer echte leerteams smeden. Dat begint bij achterhalen wat er niet direct zichtbaar is bij de student. De Amerikaanse psycholoog David McClelland bracht dit in kaart in een ijsberg. Boven het wateroppervlak is het gedrag zichtbaar (wat we doen), maar daaronder zitten allerlei lagen (wat we belangrijk vinden, waar we overtuigd van zijn en wat ons drijft). Door qua vragen als docent ook onder water te gaan zitten, komen er diepere overwegingen bij de student naar boven. Dat kan bijdragen aan hun motivatie en persoonlijke groei.

Maar een leerteam smeed je niet zomaar. Het vraagt ook iets van je rol als docent. Of liever gezegd coach. Om te beginnen zul je bewust verschillende begeleidingsstrategieën moeten inzetten (De Bruijn, 2009). Een echte eye opener voor mijzelf was om meer te monitoren. Dat wil zeggen dat je wat vaker je mond houdt en dingen laat gebeuren, in plaats van direct zelf te reageren of antwoord te geven. Laat het leerteam het zelf eerst oplossen. Hier zijn de studenten namelijk zelf prima toe in staat. Hoe meer jij het voortouw neemt, hoe meer ze naar jou als coach zullen kijken en hoe minder sprake er is van zelfsturing.

Leerteams succesvol maken is echter niet een kwestie van een groepje bij elkaar zetten. Er zijn mooie hulpmiddelen om een groepje tot een team te smeden, bijvoorbeeld met het Teamwiel van Vroemen. Door bewust aandacht te besteden aan samen motiverende doelen te stellen, een gedeelde verantwoordelijkheid te hebben, te zorgen voor heldere en open communicatie etc. verloopt de samenwerking succesvoller.

We zijn het ook een beetje aan onze stand verplicht. Doel is immers dat we startbekwame beroepsbeoefenaars afleveren die niet alleen de kennis en vaardigheden hebben die passen bij het beroep, maar ook klaar zijn om te functioneren in de maatschappij. Onderwijsfilosoof Biesta gebruikt daar onder meer de term subjectivering voor: een student laten uitgroeien tot en volwassen en verantwoordelijk mens met een eigen identiteit. Onze taak is om ze daarheen te begeleiden en hun drijfveren en passies te laten ontdekken. Een mooie korte uitleg over zijn gedachtengoed vind je hier.

Wat mij betreft biedt werken in leerteams ook voor journalistiekonderwijs veel kansen en mogelijkheden. We werken al in redacties, door veel bewuster in te gaan op leervragen en daarmee het leren centraal te stellen (en niet voornamelijk of alleen de beroepstaak), maken we nog een mooie extra slag in de ontwikkeling van de student. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de mogelijkheden om leerteams van docenten te maken. Want in het kader van een leven lang leren valt er ook daar veel mee te doen.

Bruijn, E. d. (2009). De docent beroepsonderwijs: jongleren op het grensvlak van twee werelden. De identiteit van de HBO-professional. Hogeschool Utrecht.

Het bericht Leerteams in journalistiekonderwijs: what’s new? verscheen eerst op Journalismlab.

Nu de school dicht is, moeten we wel. En snel ook. Vorige week zaterdag werd ons medegedeeld dat we vanaf maandag alleen nog online onderwijs aanbieden. Maar hoe dan? Dat hadden we nog nooit gedaan.

De kanalen zijn er, hoewel we vanwege de AVG beperkt zijn tot de kanalen van de HU. Bij ons betekent dat heel veel MS Team, Microsoft’s antwoord op Slack. Chatten met collega’s en studenten, video-vergaderingen en samenwerken in documenten. Eerlijk gezegd ben ik altijd sceptisch over de kwaliteit van Microsoft-software, maar Teams is toch wel fijn. Het biedt ons namelijk ook de mogelijkheid om makkelijk en snel in contact te blijven met studenten.

En daar ligt de crux van onderwijs op afstand. Het is makkelijk om lesmateriaal digitaal aan te bieden. Een video of ingesproken powerpoint zijn goede manieren om online instructie te geven, of om een diepgravend hoorcollege te vervangen. Huiswerk en opdrachten die we normaal tijdens de les doen, kunnen we in de online leeromgeving (we gebruiken Canvas) aanbieden en gemakkelijk van feedback voorzien. Dat hebben we gedaan – binnen een week werd onze gehele onderwijsaanbod digitaal. Maar dat is niet voldoende. Dat is geen onderwijs.

Goed onderwijs staat en valt met het contact tussen de docent en de studenten. We kunnen ons allemaal nog wel die ene docent Frans herinneren die ervoor zorgde dat het hele vak voor de rest van de schoolcarrière was verziekt. Een les moet een veilige omgeving zijn, waarin studenten zich vrij voelen alles te vragen. Aan het eind van de les moeten ze weten hoe ze thuis verder kunnen studeren. Normaal zijn onze online kanalen daarop een aanvulling.

Nu online de kern van het onderwijs is geworden, is het onderwijs feitelijk verworden tot een online community. En daar is de sociale dynamiek anders dan in de klas. Face-to-face communicatie valt deels weg. Het is online heel lastig om die ene stille student te betrekken bij je les. Daarnaast is veel digitale communicatie asynchroon, bijvoorbeeld op een forum. Dat heeft ook voordelen. Hieronder bespreek ik hoe ik dat de komende periode aanpak.

Live lesgeven

Naast een videocollege of ingesproken powerpoint, is het belangrijk om ook met de hele klas samen te komen in een online les. Via Teams, of andere gelijksoortige tools, kan je de hele klas uitnodigen voor een live les. Het is hierbij belangrijk dat het voor studenten duidelijk is wat hierbij de regels zijn. Met dertig man in een videochat gaat niet werken, maar je wilt studenten ook de mogelijkheid geven om vragen te stellen.

Ik heb met mijn studenten afgesproken dat zij de webcam en microfoon uitzetten tijdens de les. Naast mijn ‘uitzending’ loopt ook een chatfunctie. Deze gebruik ik om studenten vragen te laten stellen waar ik vervolgens live antwoord op geef. Om een groepsgevoel te creëren, is het belangrijk om studenten zoveel mogelijk persoonlijk aan te spreken. Als je een vraag uit de chat haalt, herhaal dan even de vraag en noem hierbij ook de naam van de student die de vraag heeft gesteld.

Video-chat met kleine groep studenten

Veel van mijn lessen bestaan uit coaching en feedback geven. Om deze persoonlijke begeleiding online vorm te geven, organiseer ik video-chats met kleinere groepen studenten (tussen de vijf en zeven studenten). Het is dan wel mogelijk voor iedereen om de webcam en microfoon aan te zetten. Dit is niet wezenlijk anders dan een online vergadering met meerdere mensen. Bijkomend voordeel is dat je gemakkelijk links en documenten kan delen met studenten.

Chat

Je kan ook een ouderwetse chatsessie starten met studenten. Dat kan je voor een beperkte tijd doen, of open laten zodat studenten altijd met elkaar kunnen praten. Bij de laatste optie is het wel belangrijk dat je manieren vindt waardoor het gesprek niet uit de hand loopt. Op dit te voorkomen zou je één of twee studenten kunnen aanwijzen die het gesprek modereren in de afwezigheid van de docent.

Ik heb ervoor gekozen om dit niet te doen, omdat zowel docenten als studenten nu al heel veel andere kanalen hebben.

Forum

Op onze online leeromgeving kan je ook een discussieforum openen voor studenten. Het voordeel ten op zichten van een chat,  is dat gesprekken hier niet zo heel snel uit te hand zullen lopen. Als docent neem je de rol van moderator op je, en je beantwoord vragen wanneer het jou goed uitkomt. Vaak hebben studenten natuurlijk ook dezelfde vraag. Houd daarom ook een post bij waarin je de veel gestelde vragen verzameld (een FAQ).

Email

Tot slot blijf ik natuurlijk ook email gebruiken, maar beperk de communicatie met studenten tot bijzondere gevallen. Zeker nu is het belangrijk dat studenten ergens terecht kunnen met onzekerheid en angst. Mental health is onder de huidige generatie studenten gelukkig steeds beter bespreekbaar, en via email kunnen studenten die hiermee te maken hebben je privé aanspreken. Het dan wel belangrijk dat je deze opening ook geeft tijdens een live les.

Het mag ook gezellig zijn

Net als in de klas moeten studenten zich online veilig voelen. Dat is een voorwaarde om te kunnen leren. Veiligheid kan gaan om vraagstukken rondom mentale gezondheid, maar ook om duidelijkheid. Neem je studenten mee in de online omgeving. Geef duidelijk aan waar ze je kunnen vinden, en wanneer je beschikbaar bent voor vragen. En geef ze ook een platform waarop ze als groep samen kunnen komen. Want het mag ook gezellig zijn!

Ik heb vast nog wel wat goede ideeën gemist. Laat dat dan vooral weten in de comments.

Het bericht Hoe we binnen een week overstapten op online onderwijs verscheen eerst op Journalismlab.