Waar gaat papa heen met die bijl? –Tips voor verhalende journalisten.

Wil je weten hoe je de juiste toon moet treffen als verhalende journalist? Lees dan de openingszin van Charlotte’s Web.

“Where’s Papa going with that axe?” said Fern to her mother as they were setting the table for breakfast.

Lane DeGregory (46) haalt deze zin aan uit het beroemde kinderboek van E.B. White in haar exposé over het treffen van de juiste toon (‘voice’) in de journalistiek. Ze doet dat op de derde conferentie Verhalende Journalistiek op vrijdag 19 april in het gebouw aan de Oosterdokskade van de Openbare Bibliotheek Amsterdam.

‘De Geheimen van de Top’ luidt de titel van de conferentie. De goedlachse DeGregory is een van de toppers. Met haar verhaal ‘The girl in the window’ over een verwilderd meisje van zeven dat niet heeft leren praten, won ze een Pulitzer prijs in 2009.

Je kinderstem hervinden, dat is waar het volgens DeGregory op neer komt.

LaneDeGregory getekend door een van haar bronnen.

Lane DeGregory getekend door een van haar bronnen.

Je vindt die toon door je te verdiepen in de personen die je wilt beschrijven. Zoals E.B. White zijn toon vond door zich te verplaatsen in de onschuldige bezorgdheid van het meisje dat haar vader met een bijl de kamer ziet uitlopen.

Die betrokken, heldere en opgewekte toon wist White ook te treffen in zijn journalistiek verhalen voor The New Yorker en Harper’s Magazine, en in zijn stijlgids The elements of style

Behalve het treffen van de juiste toon, gaat het in de verhalende journalistiek ook om de spanningsboog, doelgerichtheid, het gebruik van scenes, en de keuze van de hoofdpersoon. Al deze elementen komen aan bod tijdens het congres.

Spanningsboog

Jon Palfreman (BBC en PBS) laat zien hoe hij zorgt voor een spanningsboog in de documentaires die hij voor het onderzoeksprogramma Frontline (PBS) maakt. In de eerste plaats gaat het om beeld en geluid, zegt hij. Teksten toevoegen doe je op het laatst als de structuur van je verhaal duidelijk is. Voor de analyse van een ramp gebruik je de natuurlijke spanningsboog van de eerste tekenen tot de laatste gevolgen. Laat de ramp als een golf over de kijkers heen komen.

Jon Palfreman

Hier zie je hoe hij dat doet in de documentaire over Fukushima.

Om een verhaal over beleid spannend te maken begin je met mensen die de consequenties van het beleid ondervinden en eindig je met de vraag wat dat betekent voor hun toekomst. Voor een meer essayistische documentaire kun je het best het frame van de zoektocht gebruiken volgens Palfreman, die je hier in een kort videofragment kunt zien.

Doel

Franscesca Panetta, mag uitleggen hoe het zit met de doelgerichtheid van verhalende journalistiek. Ze is verantwoordelijk voor de multimedia producties van The Guardian. Intrigerend dat juist zij over doelgerichtheid spreekt. Volgens haar zijn er geen regels voor het maken van goede multimedia producties. Als je van te voren weet waar het heen gaat, gaat het mis volgens haar.

Francesca Panetta

Francesca Panetta

Lineariteit is nu net iets dat je loslaat bij multimedia producties. Gebruikers vinden dat wel eens lastig want die willen graag weten waar ze moeten beginnen en waar het heen gaat. Maar juist door dit open te laten, gaan ze zelf op onderzoek uit, en besteden gemiddeld meer tijd aan een goede multimedia productie dan aan documentaires, zegt Panetta.

Maak iets moois, en doe je werk met plezier, zegt ze. Dat doet ze zelf ook,  en wint daar vele prijzen mee.  Ze maakte deze App waarmee je aan de hand van verhalen van kunstenaars een Londense wijk kunt verkennen. Deze opvallende productie laat je Londen kennen en beleven vanaf haar hoogste toren, de Shard. Zo hoef je geen gids over Londen meer in te zien.

De beste voorbeelden van multimedia storytelling vind je volgens Panetta hier

  • National Film Board of Canada. Kijk dan naar Out my Window
  • Ook mooi: Snow fall. Een verhaal in de New York Times over een lawine, dat dit jaar een Pulitzer prijs won. Een verhaal met video’s, infographics, foto’s, en slideshows.
  • Of volg het verbijsterende verhaal van Alma uit Guatemala die vertelt hoe en waarom ze iemand vermoordt om bij een gang te horen, inclusief multimediale uitleg.

Scènes

Volgens radiomaker Jens Jarish moet je scènes vooral gebruiken voor wat er ongezegd blijft. Een manager van Nike die niet weet waar een bepaalde schoen wordt gemaakt leert de kijker misschien niets over die schoen, maar wel veel over de sfeer van het bedrijf. Volgens Jarish is de persoonlijke blik van de journalist van belang om de juiste scenes te kiezen.

Documentairemaker Palfreman is dat niet met hem eens. Hij vindt dat het in de voorbeelden van Jarish ontbreekt aan context en evenwichtigheid.

Hoofdpersoon

Lieve Joris vertelt hoe ze komt aan de hoofdpersonen voor haar boeken (spelend in Congo, Syrië, Egypte, Mali, China…). Ze vindt altijd wel iemand waar iets vreemds mee is. Zoals de detective, die graag vist, postzegels verzamelt en altijd een kammetje in zijn borstzaak draagt. Deze uiterlijk saaie man heeft de meest gruwelijke moorden ontrafeld en kan daar in met kennis en in detail over vertellen. Met zulke mensen trekt Joris dan dagen of maanden op.

Lieve Joris

Lieve Joris

Als motto voor haar manier van werken verwijst Joris naar een zin uit een liedje van Leonard Cohen.

There is a crack in everything that is how light gets in …

Voor een goed verhaal kies je niet de meest exemplarische figuur, maar iemand wiens leven licht werpt op de wereld waarin zij leeft. In de verhalende journalistiek, zo leerde Lieve Joris van Ryszard Kapuscinski,  gaat het erom zicht te krijgen op de trage stroom achter de werkelijkheid.

Kapuscinski

Wat is haar relatie met Kapuscinski? wil de oprichter van Nieman Foundation en de stuwende kracht achter deze congressen over verhalende journalistiek Mark Kramer van Lieve Joris weten.

Hij heeft mij Polen laten zien, zegt Joris die getrouwd is met een Pool. Ik vind hem een groot schrijver. Dat hij wel eens dingen vertelt die feitelijk niet kloppen, vindt Joris geen probleem. Door de manier waarop hij schrijft, weet je hoe je zijn verhalen moet lezen. Als hij schrijft dat alle honden in een dorpje het als één beest op een janken zetten, begrijp je dat je dat niet te letterlijk moet nemen. Kapuscinki probeert die onderstroom te vatten. Wie oor heeft voor zijn toon, hoort wat hij heeft te vertellen.

 

Videofragmenten van het congres

Tips

Verhalen

  • Alle genoemde en getoonde verhalen op het congres vind je op de VVOJ-site

 

Auteurs