Volkskrant goochelt met werkloosheidskaarten

Wat is dat toch met kaarten in kranten?  Ze zien er vaak prachtig uit met hun verschietende kleurenwaaiers. Op het eerste gezicht ben je verrast door het beeld dat de krant je voor ogen tovert. Maar als je preciezer kijkt, laat het gegoochel met informatie je in verwarring achter.

Veelbelovend

Neem de kaarten van de Volkskrant over de werkloosheid. Rond de veelbelovende kop ‘Werkloosheid in kaart gebracht’ worden vier kaarten getoond. Wat vertellen die?

Boven het eerste hoofdplaatje (paarse kleur) staat: ‘Werkloosheid onder vrouwen lager in de Randstad.’ Je kijkt naar de kaart, waarop de Randstad jammer genoeg niet is ingetekend, maar goed, je weet wel ongeveer waar die ligt. Je ziet daar een okergele vlek, zoals je die ook in Groningen, Drenhte, Flevoland, Brabant en Limburg ziet. Het is wat verwarrrend, maar goed:  in de Randstad dus minder werkloosheid onder vrouwen. Interessant.

Wat zien we?

Laten we eens preciezer kijken. Wat staat er in de tekst naast het eerste plaatje?

‘Onder vrouwen is de werkloosheid hoger dan onder mannen, daardoor kleurt de kaart grotendeels paars.’

Huh? Het ging toch over vrouwen in de Randstad?

Verkeerd begrepen. Eerst maar eens naar de legenda naast het plaatje kijken.

‘Werkloosheid mannen en vrouwen verschil in procentpunten’

Oh, het gaat dus niet over vrouwen in de Randstad, maar over verschil tussen mannen en vrouwen in Nederland.

Nog een blik op de leganda. Daat staat een schaal die je kennelijk vanuit het midden moet lezen. De kleur grijs geeft aan dat er geen verschil is tussen mannen en vrouwen. Een stapje omhoog, licht oker: een kleine meerderheid van mannen werkloos. Stapje omlaag, licht paars: een kleine meerderheid vrouwen werkloos. Het is even puzzelen, maar dan begrijp je het wel.

Terug naar de kaart. De Randstad is geel. Daar zijn dus meer mannen werkloos. Dat wordt dus bedoeld met ‘werkloosheid vrouwen lager in de Randstad.’ Dat is wel een heel ingewikkelde manier om dat duidelijk te maken.

Verklaring

Laten we het begeleidend artikel maar gaan lezen, misschien wordt het dan duidelijk.

Ja, daar staat iets over vrouwen in de Randstad. ‘Vrouwen doen het opvallend goed in de Randstad. Dat hebben ze te danken aan zorg, onderwijs en openbaar bestuur, sectoren die de grote steden het afgelopen jaar redelijk door de crisis hebben geholpen.’

Punt.

We nemen dan maar aan dat in de genoemde sectoren vooral vrouwen werken, en dat die sectoren onevenredig over het land zijn verdeeld. Weten doen we het niet, er wordt niets over gezegd. Wel nog een verklaring waarom vrouwen het buiten de grote steden ‘minder goed doen’: ‘Vrouwen zorgen vaak voor het tweede inkomen. Als ze werkloos worden, blijven ze dat langer omdat ze vaak minder fanatiek zoeken.’

Oh. En geldt dat dan niet voor de steden? Gaan ze daar wel fanatiek zoeken?

De krant zegt daar niets over. Hoeft ook niet. Maar die Randstadvondst blijft dan wel in de lucht hangen.

Maar misschien was die kaart vooral bedoeld om de verschillen in werkloosheid tussen mannen en vrouwen verdeeld over het land te laten zien.

Dat zou goed kunnen. Maar waarom dan die verwarrende kop en die gebrekkige toelichting?

Mannen meer last van crisis

Het tweede kaartje, onder de eerste grotere kaart zegt:  ‘Werkloosheid mannen loopt sneller op in de crisis’.

Mannen hebben dus meer onder de crisis te leiden dan vrouwen. Maar net lazen we nog dat vrouwen niet fanatiek op zoek gaan naar banen. Hoe zit het nou? Welke mechanismen spelen hier een rol? In de tekst worden een hele hoop losse verklaringen voor regionale verschillen genoemd die niet altijd stroken met wat je op de kaarten ziet, maar geen woord over het verschil in groei van werkloosheid in de crisis.

Nou ja, leuk kaartje, maar je wordt er niet echt wijzer van.

Je kunt op de plaatjes klikken om ze te vergroten. De grafieken komen uit de online versie van de Volkskrant van 27 november. Zij zijn ook te zien op vk.nl maar dan zonder legenda, maar wel weer gedeeltelijk interactief.

Grote steden

De tweede hoofdkaart laat zien dat de werkloosheid vooral hoog is in de steden en langs de Duitse grens. Dat is leuk om te weten.

Verklaring?

Moeilijk te vinden. Er wordt gezegd dat werkloosheid te maken heeft met bedrijven die sluiten en wegtrekken, met de weerbaarheid van gemeentes, met arbeidsmogelijkheden in het achterland. Maar het blijft onduidelijk wat nu specifiek is voor de Duitse grens en de grote steden dat zou kunnen verklaren waarom de werkloosheid daar groter is.

Twee keer zelfde kop

Laatste plaatje. Hé, dat is een plaatje met we eerder zagen bij het plaatje onder kaart 1. Het gaat wel weer over  de werkloosheidsontwikkeling tussen 2008 en 2011, maar nu gezien vanuit het verschil per regio. Dat zou je dus weer kunnen vergelijken met de werkeloosheid op dit moment per regio uit het vorige plaatje.

Misschien dat iemand daar iets moois in ziet, maar de krant maakt het je niet gemakkelijk om dat te ontdekken.

Als je de verantwoording leest, begint het je nog meer te duizelen. Daar staat dat het werkloosheidscijfer het gemiddelde is van de periode 2009 – 2011.

Wat de plaatjes dus laten zien, is enerzijds het gemiddelde over die periode van drie jaar en daaronder de relatieve verandering in die jaren. En dan nog onderscheiden naar verschillen tussen mannen en vrouwen, en verschil per regio.

Daar is mogelijk goed over nagedacht, en er zal ook een idee achter zitten, alleen wordt dat niet duidelijk uit de tekst, en zeker niet uit de plaatjes zelf. Op zo’n manier gebruikt, helpen kaarten niet echt om de lezer te informeren.