Het bericht Hoe integreer je AI in een niet-technische opleiding? Negen tips verscheen eerst op Journalismlab.

Wij werken samen met redacties van NOS, Omroep Brabant en Omroep Venlo in een project dat ‘Verbroken Verbinding’ heet. Het doel is om te onderzoeken hoe we de band tussen publiek en media kunnen verbeteren. Daarom zoeken wij mensen die hun mening over nieuws met ons willen delen. Dit is jouw kans om je stem te laten horen en mee te denken over hoe nieuws beter kan aansluiten op wat jij nodig hebt. 

Het interview duurt 30 tot 45 minuten en vindt plaats op een locatie die voor jou goed bereikbaar is. Je kunt tijdens het interview op elk moment stoppen. Er zijn geen verplichtingen en we zorgen ervoor dat jouw gegevens veilig worden behandeld. 

Wil jij ons helpen nieuws te verbeteren? Meld je dan aan via: https://forms.office.com/e/9qt7xWBp6C

Heb je vragen? Neem dan contact op met onderzoeker Renée van der Nat (renee.vandernat@hu.nl).

Het bericht Nieuws is ingewikkeld: herken jij dit ook? verscheen eerst op Journalismlab.

Het bericht Nele Goutier krijgt Comeniusbeurs om journalistiekonderwijs AI-proof te maken verscheen eerst op Journalismlab.

Nele Goutier doet bij de Hogeschool Utrecht onderzoek naar AI-gebruik binnen de journalistiek en geeft AI een plek in het journalistiek onderwijs. 

In deze podcast gaat ze in gesprek met onderzoeksjournalist Jerry Vermanen. Hij zit bij onderzoeksplatform Pointer en gebruikt in zijn dagelijks werk vaak AI om zaken aan het licht te brengen die anders niet boven water zouden komen.

Goutier en Vermanen hebben het onder andere over de reden dat journalisten AI dikwijls links laten liggen. Ook bespreken ze waarom het zo relevant is dat journalisten AI juist wel gaan gebruiken of op zijn minst basiskennis opdoen.

Het bericht Dit is waarom journalisten zich beter moeten informeren over AI verscheen eerst op Journalismlab.

Door het snel veranderende medialandschap dienen journalistieke ethische en verantwoordingsinstrumenten continu te worden geactualiseerd. De hedendaagse digitale informatiesamenleving wordt gekenmerkt door de opkomst van nieuwe journalistieke platforms, geavanceerde technologische ontwikkelingen, de toenemende invloed van tech platforms in het medialandschap, en burgers die zelf ook nieuws kunnen maken en verspreiden. Deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor journalistieke ethische vraagstukken alsook de manier waarop media en burgers met elkaar communiceren.

In het onderzoeksproject Diacomet doen wij samen met zeven andere Europese landen de komende drie jaar onderzoek naar de ontwikkeling van ethische communicatierichtlijnen tussen media en burgers en op welke manieren technologie, en specifiek Artificial Intelligence, hier een rol in kan spelen. Door ethische codes en richtlijnen te analyseren, experts te interviewen, focusgroepen met diverse doelgroepen te organiseren en een interactieve game te ontwikkelen zullen wij meer inzicht krijgen in hoe media en burgers in staat kunnen worden gesteld om op een verantwoordelijke en ethische manier met elkaar te communiceren in de huidige digitale informatiesamenleving.

Op 12 en 13 juni kwamen wij met de andere partners samen op de Vytautas Magnus University (VMU) in Litouwen voor de start van Diacomet. Naast de Hogeschool Utrecht nemen de volgende partners deel aan het project: Vytautas Magnus University (Litouwen), University of Tartu (Estland), Tampere University (Finland), Austrian Academy of Sciences (Oostenrijk), University of Ljubljana (Slovenië), Hungarian Europe Society (Hongarije), Università della Svizzera italiana (Zwitserland), UAB Delfi (Litouwen) en PRAXIS Center for Policy Studies (Estland).

Diacomet maakt deel uit van het onderzoeks- en innovatieprogramma Culture, Creativity, and Inclusive Society van de Europese Unie. Het onderzoeksproject wordt ondersteund door een adviesraad. Onder de leden van de adviesraad bevinden zich onder andere Daphne Koene, secretaris van de Raad voor de Journalistiek in Nederland, en Aidan White, voorzitter van het Ethical Journalism Network en voormalig algemeen secretaris van de International Federation of Journalists (IFJ).

Benieuwd naar de ontwikkelingen van dit project? Volg Diacomet op LinkedIn of Twitter om op de hoogte te blijven.

Het bericht Diacomet: Europees onderzoeksproject over journalistieke ethiek en weerbaarheid van de burger verscheen eerst op Journalismlab.

Wie zitten er achter de stressvolle wereld van liveblogs? Die vraag beantwoordden we vorig jaar in een eerdere podcast met Sebastiaan van der Lubben en AD-liveblogger Maarten van Ast.

Na deze podcast ging Journalismlab-onderzoeker Sebastiaan van der Lubben het land in om zich op de gebruikers van liveblogs te richten. Twee vragen had hij: hoe geloofwaardig vinden gebruikers live blogs – en: waarom? 

In deze nieuwe podcast praat Sebastiaan je bij over zijn nieuwste inzichten over deze kritische nieuwsgebruikers. “Mensen die veel op liveblogs kijken zijn echte nieuwsjunkies. Die hebben een dagelijks shotje nodig. En ook al weten ze dat sommige liveblogs onnauwkeurig zijn of volgens henzelf te wensen over laten, dat shotje hebben ze nodig.” 

Ook in de studio zit Jop Koopman. Hij is een frequent gebruiker van het liveblog van NU.nl. Dat is volgens Koopman vooral om aan zijn dagelijks shotje te komen. “En omdat de naam van de auteur erbij staat, weet ik met wie ik te maken heb.” Voor het internationale nieuws wendt Koopman zich tot Al Jazeera. “Heel veel mensen zien Al Jazeera als een heel biased platform, maar dat valt qua internationaal nieuws heel erg mee. Je krijgt daarmee een heel ander beeld van de wereld, dan wanneer je je alleen op NOS, BBC of CNN zou richten. Voor mijn werk moet ik veel in Indonesië zijn en zonder Al Jazeera zou ik veel minder goed op de hoogte zijn.” 

Volgens Sebastiaan van der Lubben tekent dat de gebruikers van liveblogs. Ze hebben een onstilbare behoefte aan nieuws en zijn zeer kritisch. Juist bij bijvoorbeeld sportwedstrijden of grote politieke gebeurtenissen wordt veel belang gehecht aan het secuur beschrijven van wat er plaatsvindt. 

Benieuwd naar hoe de werkdag van een liveblogger eruitziet? Luister dan ook de podcast met Sebastiaan van der Lubben en Maarten van Ast van het Algemeen Dagblad.

De podcast van Journalismlab is een initiatief van het Lectoraat Journalistiek van de Hogeschool Utrecht. Presentatie is in handen van Wiebe de Jong.

Het bericht Hunkeren naar een shotje – Hoe liveblogs de nieuwsbehoefte van gebruikers stilt verscheen eerst op Journalismlab.

Vorige week lanceerden Nele Goutier (Hogeschool Utrecht) en Marius Brugman (Fontys Hogeschool) het plaform Journalistiek & AI, waar je toegankelijke, journalistieke voorbeelden van AI vindt met opdrachten die daarop aansluiten. Goed nieuws: technologische voorkennis is niet nodig. Het platform is bedoeld voor iedere docent en student die zich wil verdiepen in AI, maar niet weet waar te beginnen.

De lesmaterialen zijn in te zetten in bestaande vakken: van datajournalistiek en research tot ethiek. Het doel: studenten leren om kritisch en bewust om te gaan met AI. Zo ontdekken ze waar ze alert op moeten zijn en welke vragen ze moeten stellen, maar ook waar AI van toegevoegde waarde kan zijn voor het vakgebied en hoe ze kunnen samenwerken met AI-experts. Het vertrekpunt van iedere opdracht is een journalistiek verhaal. Zo is AI ineens niet meer zo intimiderend.

Tijdens de VNOJ-dag gingen docenten van de journalistiekopleidingen in Nederland en Vlaanderen direct aan de slag met één van de opdrachten. Ze trainden een model om grote hoeveelheden tweets te analyseren. Al doende ontdekten de deelnemers de toegevoegde waarde en de valkuilen van zo’n model. Deze opdracht en meer vind je op www.journalistiek-en-ai.nl.

Met een onderwerp dat zo snel in ontwikkeling is, zijn we continu op zoek naar nieuwe voorbeelden en ideeën. Heb jij die? Dan horen we het graag via journalistiek-en-ai@journalismlab.nl. Via hetzelfde mailadres kun je gratis een wachtwoord opvragen en toegang krijgen tot alle antwoordmodellen bij de opdrachten.

De site is het resultaat van twee jaar onderzoek in samenwerking met de NOS, RTL Nieuws, de Ombudsman voor de Publieke Omroepen, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, de Universiteit van Wageningen, de Universiteit van Wenen, en Fontys Hogeschool, onder leiding van Journalismlab van de Hogeschool Utrecht.

Het bericht Journalismlab lanceert Journalistiek & AI: speciaal voor docenten en studenten verscheen eerst op Journalismlab.

‘Er wordt geen stuk meer geschreven zonder dat Google eraan te pas komt’, schreven we in maart al op basis van de eerste resultaten van het onderzoek Van Black Box Naar Glass Box. Wellicht weinig verrassend: vrijwel ieder verhaalidee begint met een zoektocht op zoekmachines. Gedurende het maakproces grijpen alle geïnterviewden hier geregeld op terug. Eveneens maken ze veelvuldig gebruik van sociale media, bijvoorbeeld om te analyseren hoe het publiek over onderwerpen praat, om bronnen te zoeken en contacteren, om te ontdekken wat er ergens gebeurt in real time, of om te zien hoe andere media over bepaalde onderwerpen praten.
Als sociale media en zoekmachines zo vervlochten zijn met het journalistieke researchproces, zijn twee dingen belangrijk om te weten: In hoeverre staan journalisten stil bij de mogelijke invloed van (de Artificial Intelligence en algoritmes achter) sociale media en zoekmachines op hun werk? En wat is dan precies die invloed? Op die laatste vraag gaan wij in onze volgende studie dieper in. Maar eerst moeten we begrijpen hoe journalisten sociale media en zoekmachines gebruiken. Wat gebeurt er in hun hoofden als ze deze tools inzetten?

‘Ik zie de link met mijn werk niet’
Wat gelijk opvalt, is dat journalisten anders reageren op vragen over de invloed van Artificial Intelligence (AI) op hun eigen werk, dan op vragen over de impact van AI op de journalistiek in het algemeen. Grofweg zijn er twee typen reacties op de vraag wat de invloed van AI is op het eigen werk:

– De blissfully unaware: “Ik weet er heel weinig van”, “Ik hou me echt alleen maar bezig met het journalistieke proces”, “Ik zie de link met mijn werk niet”;
– En de mensen die geloven dat AI wel degelijk invloed heeft, maar niet op hen persoonlijk: “Ik heb gehoord dat AI heel groot is in de VS”, “AI speelt een rol, niet voor mij maar voor mijn werkgever”.

Opvallend anders waren de reacties wanneer we de journalisten vroegen naar de invloed van AI op de journalistiek in zijn algemeenheid. Want waar journalisten weinig verband met hun eigen werk zien, zien zij het gevaar van AI voor de journalistiek en samenleving als geheel wel degelijk. Hoe kan dat?

Folk theories
De aannamen die journalisten doen, kunnen we scharen onder folk theories. Het zijn overtuigingen die mensen hebben over een onderwerp dat ze niet volledig begrijpen – in dit geval algoritmes. Folk theories beschrijven de manier waarop journalisten algoritmes ervaren en beleven. Deze overtuigingen, die niet per se kloppen, helpen hen om hun gebruik van de technologie vorm te geven. Voordat we in onze volgende studie zullen onderzoeken wat de effecten zijn van het gebruik van algoritmes op de nieuwsselectie, zoomen we eerst in op de folk theories die ten grondslag liggen aan het gedrag van journalisten.

“Ze hebben een monster gecreëerd”
Allereerst zien de geïnterviewden AI vaak als autonome kracht waarop men weinig invloed kan uitoefenen. Sommigen benadrukken daarbij de potentie van AI, terwijl anderen vooral gevaar zien. Deze angst speelde in de hoofden van de meeste geïnterviewden een grotere rol dan de mogelijkheden. De folk theories achter de negatieve kant van AI, draaien om vier aannames:

1). De aanname dat de algoritmes achter zoekmachines en sociale media leiden tot een selectie-effect
Veel geïnterviewden hebben het idee dat sociale media en zoekmachines ze in een bepaalde richting duwen door bepaalde content bovenaan te plaatsen of juist weg te laten.

“Artikelen of onderwerpen die trending zijn, worden vaker besproken. Dat brengt verschraling van het nieuwsaanbod met zich mee, omdat het een soort echoput is. Een soort droste-effect: als we hierover schrijven, omdat het populair is, dan komt dat hoog in de feeds en gaan anderen het dus weer kopiëren.”

2). De aanname dat algoritmische tools een bedreiging zijn voor de journalistiek
Veel geïnterviewden zien een negatief effect van algoritmes op de journalistiek en de samenleving in zijn algemeenheid. Opvallend is: hoe minder specifiek hun uitspraken, hoe alarmerender. Een onderzoeksjournalist uit zijn zorgen: “We staan er nooit echt bij stil hoeveel Google al voor ons bepaalt. Als je daar echt in zou duiken, zou je doodsbang zijn. Ik denk echt dat Google en sociale media een enorme invloed hebben op alles wat we zien, horen, aanklikken en kopen. Natuurlijk doen we alsof we dat niet weten, maar dit is een groot gevaar.”

3). De aanname dat algoritmes op sociale media polariserend werken
Een veelgehoorde zorg is dat sociale media draaien op controverse en conflict, omdat dit soort content het beter zou doen in feeds. “They’ve created a monster”, vindt een onderzoeksjournalist. “Denkt Mark Zuckerberg niet als hij naar huis rijdt: Wat heb ik gedaan, joh? Dit riool waar mensen alles kunnen zeggen, waar mensen elkaar beïnvloeden en waar groepen in een kringetje ronddraaien. En niemand die zegt: wacht nou even. Dat is levensgevaarlijk.”

4). De aanname dat computers menselijke journalistieke kwaliteiten nooit volledig zullen kunnen evenaren
Veel journalisten denken hardop na over de vraag of ze vervangen zouden kunnen worden door software en komen daarbij tot de conclusie dat dit zeer onwaarschijnlijk is. Ze noemen het onvermogen van computers om emoties te uiten, publieke sentimenten te lezen en op originele ideeën te komen, en de inferieure kwaliteit van de artikelen die computers produceren. Of, zoals een freelance onderzoeksjournalist het verwoordt. “Ik kan me niet voorstellen dat een algoritme het beter zou doen dan wij.”

‘Ik zie dit als een kans’
Naast bovengenoemde negatieve ideeën over AI, leven er ook twee positieve aannames over dit onderwerp.

1. De aanname dat AI in staat is om in korte tijd grote datasets te analyseren;
Zo zou AI, volgens sommige geïnterviewden, verbanden kunnen leggen die journalisten op het blote oog ontgaan. Eén geïnterviewde noemt obesitas als voorbeeld. “Stel je voor dat je zou kunnen zien: als dit hormoon op dit niveau is, leidt dat tot iets.” Volgens de journalist in kwestie zou AI op die manier tot interessante nieuwe inzichten kunnen leiden.

2. De aanname dat AI tijdrovende, eentonige klusjes van journalisten kan overnemen;
Bijvoorbeeld de transcriptie van gesproken tekst, de selectie van beeldmateriaal en vertaalwerk. Een geïnterviewde vertelt: “Soms moet je artikelen schrijven waarvan je denkt: ‘Moet dat echt? Een computer zou dat kunnen.’ De simpele dingen. Ik vind het prima als een computer dat doet. Dat geeft journalisten zoals ik meer tijd voor echte journalistiek. […] Ik zie dit als een kans. Kleine formaliteiten, saaie teksten die je moet schrijven. De computer kan dat en dan heb ik meer tijd voor andere dingen.”

“Ik bepaal liever zelf wat trending is”
Wat opvalt, is dat het merendeel van de folk theories een negatieve lading heeft, maar journalisten niet denken dat hun eigen werk door AI wordt beïnvloed. De reden: ze gaan er vanuit dat ze door hun werkwijze in staat zijn om de invloed van geautomatiseerde processen te omzeilen. Daartoe hebben ze verschillende strategieën. Eén journalist vertelt dat hij zich ervan bewust is dat Google hem een bepaalde kant op stuurt, en daarom bewust de andere kant op duwt. Dat doen de geïnterviewden bijvoorbeeld door verschillende zoektermen uit te proberen. “Zo krijg ik van alles te zien. Ik ben me er heel erg van bewust dat het als een filter werkt, dus als ik iets niet vind via Google, denk ik niet meteen dat het niet bestaat.”

De geïnterviewden varen bovendien op hun journalistieke onderbuikgevoel, hun ervaring, kennis en kunde. Een ervaren journalist betwijfelt dat zijn selectie wordt gestuurd door sociale media algoritmes, dankzij zijn naar eigen zeggen goed ontwikkeld gevoel voor nieuwswaarde. “Ik bepaal liever zelf wat trending is”, vertelt hij. Deze geïnterviewde is niet de enige die gelooft in een vorm van immuniteit voor de invloed van algoritmes. Een online journalist noemt zijn journalistieke intuïtie als belangrijke gids die hem helpt de invloed van algoritmes op de selectie van onderwerpen, bronnen en  informatie, te omzeilen. Een ander noemt zijn persoonlijke interesse als manier om tegenwicht te bieden aan algoritmes. “Ik heb zo’n brede interesse, dat ik altijd probeer verder te kijken dan het algoritme van Facebook.”

Deze strategieën hebben één ding met elkaar gemeen: ze zijn allemaal gebaseerd op de overtuiging dat je met menselijke capaciteiten geautomatiseerde processen de baas kunt blijven. In onze volgende studie, een experiment, zullen we uitzoeken in hoeverre die strategieën hun werk doen. Slagen journalisten er daadwerkelijk in om de invloed van algoritmes op zoekmachines te omzeilen? We houden je op de hoogte.

Het bericht Zo denken journalisten over Artificial Intelligence verscheen eerst op Journalismlab.

Wie het komende seizoen een doelpunt weet te scoren bij een potje voetbal in de lagere regionen van het amateurvoetbal in Noord Nederland, zal deze daad waarschijnlijk online vereeuwigd zien worden. NDC Mediagroep (o.a. Dagblad van het Noorden) maakte gisteren namelijk bekend alle 60.000 wedstrijden die elk seizoen in haar verspreidingsgebied gespeeld worden te gaan verslaan met behulp van een schrijfrobot.

Schrijven is niet het enige journalistieke handwerk dat zoetjes aan wordt geautomatiseerd. De afgelopen jaren zetten Nederlandse mediabedrijven al vergelijkbare stappen bij het maken van promo’s, camerawerk, en het uitsturen van pushberichten. De computer kan steeds meer, iets dat vooral te danken is aan ontwikkeling van zelflerende systemen. Toch is er één vorm van journalistiek werk die hierbij buiten schot blijft: research, het vergaren van informatie voor een productie. Het is misschien wel de kern van het metier en vooralsnog exclusief mensenwerk.

Dit is een van de uitkomsten van het lopende onderzoek dat het Lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie momenteel uitvoert waarbij wordt gekeken naar de rol van AI binnen de Nederlandse journalistiek. Voor dit onderzoek spraken we met 27 journalisten zeer uitvoerig over een recente productie van hun hand. Alhoewel veel algemene software die de journalisten gebruikten (Google voorop) weliswaar zwaar leunde op AI, maakte niet één van de bevraagden in hun research gebruik van AI-software die specifiek voor journalistieke doeleinden geschreven was.

Waarom is dat eigenlijk? Is het een kwestie van tijd totdat AI ook hiervoor wordt ingezet? Of is er iets inherent anders aan researchwerk dat dit moeilijk of zelfs onmogelijk maakt? Iemand die licht op deze zaak kan werpen is Jerry Vermanen. Als datajournalist bij KRO-NCRV’s Pointer maakt hij deel uit van een van een van de meest technologisch vooruitstrevende redacties van Nederland, maar hij is ook als praktijkpartner betrokken bij het onderzoek van het lectoraat.

Hype of hoop? ‘AI’ is soms verkooptruc
Het eerste wat Vermanen uit de weg wil krijgen: de discussie over AI wordt vaak vertroebeld door het gebruik ervan als reclameterm. Veel journalistieke projecten waarbij programmeerwerk of data-analyse komt kijken krijgen het label ten onrechte opgeplakt. Werk dat in de Verenigde Staten hoge ogen gooide was bijvoorbeeld een onderzoek van de LA Times waarbij aan de hand van politiedocumenten werd aangetoond dat de LAPD misdaadcijfers laag probeerde te houden door ernstige misdrijven als minder serieuze vergrijpen te classificeren. Dit werk leunde onder meer op TF-IDF, een statistische methode om de meest typische woorden uit een tekst te distilleren, en het project wordt gezien als een doorbraak voor de inzet van AI binnen de onderzoeksjournalistiek. TF-IDF zelfs is echter niet meer dan een telmethode. Pointer gebruikte dezelfde techniek in 2019 ook om aan de hand van partijprogramma’s de belangrijkste thema’s van de Europese verkiezingen te bepalen, maar koos ervoor om dit op andere wijze onder de aandacht te brengen. “We hadden dat ook als AI-project in de markt kunnen zetten”, zegt Vermanen daar nu over. “Dan had er geen haan naar gekraaid.”

Door de aantrekkelijkheid van het label krijgt technologie die het etiket niet echt verdient het soms toch opgeplakt. Zo worden schrijfrobots vaak genoemd in de context van de discussie over AI in de journalistiek (ook in dit artikel), terwijl veel van dit soort robots niet meer zijn dan veredelde tekstsjablonen. “Je weet nooit zeker wat voor technologie er precies in zit”, zegt Vermanen.

Minder dan 100% correct is niet goed genoeg
Voordat ‘echte’ AI kan worden ingezet voor researchdoeleinden moeten overigens ook een paar fundamentele hordes genomen worden, denkt Vermanen. AI wordt veel gebruikt om eigenschappen van documenten of data te voorspellen. Denk aan een de gezichtsherkenning op je iPhone. Is dat een foto van je vader, of toch je oudere collega? Probleem hierbij: zelfs de beste AI-modellen zijn nooit 100% waterdicht, ongeacht hun taak. Voor iPhoto geen probleem, maar veel onderzoeksjournalisten is accuratesse onder de 100% niet genoeg. Wat te denken van het onderzoek van de Atlanta Journal-Constitution waarbij met hulp van een zelflerend systeem van artsen werd vastgesteld dat ze patiënten seksueel hadden misbruikt?

Behalve de onzekerheidsmarge is er ook nog het ‘black box probleem’, legt Vermanen uit. Pointer identificeerde bijvoorbeeld in de aanloop naar de verkiezingen een botleger op Twitter. Typisch werk dat door grote techbedrijven aan zelflerende systemen wordt uitbesteed. Een dergelijk AI-programma stelt dan met een bepaalde waarschijnlijkheid de kans vast dat een specifieke account niet door een mens wordt beheerd, maar waar het programma op aanslaat is bij zo’n zelflerend systeem moeilijk te achterhalen. “Als ik niet precies weet waarom mijn black box tot een bepaald resultaat komt, hoe kan ik dat dan aan mijn lezers verantwoorden?” zegt Vermanen. “Als het zegt: ‘50% kans dat dit Twitteraccount een bot is’, wat betekent dat dan überhaupt?”

Een Terminator die je documenten komt sorteren
Toch kunnen ook dit soort systemen toch journalistieke waarde hebben, denkt Vermanen. “Je kan het halverwege je onderzoek gebruiken als aanwijsstok.” Als voorbeeld noemt Vermanen de lijst van ‘zorgcowboys’ die Pointer jaarlijks publiceert: bedrijven die buitenproportioneel verdienen aan zorgcontracten van de overheid. Om tot die lijst te komen moeten duizenden jaarrekeningen worden doorgespit. “Stel je voor dat je zo een stapel wilt terugbrengen van duizenden naar honderden. Machine learning kan daar enorm bij helpen. Daar kan voor Pointer de kracht liggen.” Het is een minder romantisch beeld dan de term AI vaak oproept. “Het is geen Terminator die je komt vermoorden. Eerder een Terminator die je documenten komt sorteren.”

Een laatste probleem is dat AI – in contrast met de Terminator – voor zeer specifieke problemen gebruikt wordt. Het analyseren van grote hoeveelheden data is het natuurlijke domein van de technologie. Veel problemen laten zich in die mal drukken, maar de te analyseren gegevens moeten eenvormig voorhanden zijn. In de journalistiek is dat zelden het geval. “Je moet iets hebben dat precies past”, zegt Jerry. Als dat niet zo is, is mensenwerk vaak efficiënter. “Dat zie je ook bij Bellingcat. Die gebruiken AI, maar werken ook vaak met grote groepen vrijwilligers om door video’s heen te spitten.”

Wachten op een knallend verhaal
Toch sluit Vermanen de inzet van de technologie voor journalistieke research in de nabije toekomst niet uit. Zelf denkt hij daarbij niet alleen aan het onderzoek naar zorgfraude, documentanalyse voor andere doeleinden is ook een mogelijkheid. Bij Pointer loopt bijvoorbeeld een onderzoek naar mensenhandel waarbij grote hoeveelheden tekst moeten worden doorgespit. Daar zou AI een rol kunnen spelen. Een probleem, denkt Vermanen, is dat bewustzijn omtrent AI bij veel journalisten beperkt is. “Onder onderzoeksjournalisten wordt er wel eens over gesproken, maar bij conferenties kunnen ze geen spreker vinden. Een kip-ei verhaal.” Het wachten is volgens hem dan ook op een overtuigende scoop die op een zelflerende computer leunt. “Als iemand een keer met een knallende verhaal komt gaat de sneeuwbal ongetwijfeld rollen”, zegt Vermanen. “Nu moet je nog graven naar een voorbeeld. Wie weet verzuipen we er dan in.”

Het bericht Waarom AI nog niet gebruikt wordt voor research: “Terminator die je documenten sorteert” verscheen eerst op Journalismlab.

Waarom zou Duncan Laurence niet met een drone de trofee voor de winnaar mogen uitrijken, nu corona hem thuishoudt? @PeteJLewis haalt met zijn idee voor een petitie via Twitter het liveblog van de NOS. De Nederlandse zanger (en winnaar van 2019) reageert met drie tot tranen toe lachende emoji’s. “We beginnen!”, kopt de NOS directe in een volgende post en vermeldt twee enthousiaste reacties op de openingsact van de tweede halve finale. De vier presentatoren van het festival krijgen daarna onomwonden een veer in de bips: “Ze schitteren!”, kopt de NOS. Jolijt, enthousiasme en complimenten, maar ook harde kritiek kenmerken de stijl van het Songfestivalliveblog.

In quarantaine?

NU.nl pakt het begin van hun liveblog iets journalistieker aan. Zij openen met een video van een (huilend) bandlid van de IJslandse act die door corona niet mag optreden, gevolgd door een video met foto waarop Duncan Laurence op nog geen armlengte afstand van presentatrice Edsilia staat. In de begeleidende video legt uitvoerend producent Sietse Bakker uit waarom zij niet in quarantaine hoeft. Knap werk van de eigen redacteur. Meer dan bij blogs ver sport of politiek wordt in liveblogs over het Songfestival ook bericht over wat er gebeurt achter de schermen.

Daarbij gaan producenten er soms vanuit dat kijkers het liveblog als tweede scherm gebruiken: hoe is anders de post “De danser die je aan het werk ziet is Redo” te begrijpen? NU.nl doet hier verslag van de openingsact (van Eefje de Visser) waar, klaarblijkelijk, een danser optreedt. Precies een post later schiet de journalist dan toch weer in de rol van verslaggever: “De presentatoren Nikkie de Jager, Chantal Janzen, Jan Smit en Edsilia Rombley worden weer onder luid applaus ontvangen.” Wie het liveblog als tweede scherm aan heeft staan, zou dit zelf ook kunnen zien. Wie niet kan kijken, krijgt zo toch het enthousiasme maar mee, ongewis wie dan precies enthousiast is — dat, impliceert de auteur met de passieve constructie wordt toegejuicht, zijn we allemaal. Een poll in een daaropvolgende post probeert dat publieke enthousiasme vanuit de woonkamer te objectiveren. Slim.

Richting de uitgang

AD kiest ervoor om de acts in een context te plaatsen en van commentaar te voorzien. Zo weet de krant te melden dat Uku Stuviste (Estland) “begin deze eeuw nog acht maanden in militaire dienst [zat] en (…) een opleiding als ict-er achter de rug [heeft]. Dat kan hij altijd nog gaan doen als het vanavond niets wordt.” Die laatste (cursieve) zin wijst op een snedige tone of voice, zoals ook een post later is terug te lezen: “Nietszeggend, schreef muziekrecensent Alexander van Eenennaam over Polen en beoordeelde dit nummer met slechts 1 ster. Rafal zingt weliswaar over The Ride, maar u heeft het al door: dat is een rit in één ruk door naar de uitgang.” Een post daarna begint met “Nikkie neemt de boel even over, zodat we het optreden van Polen kunnen verwerken.”

Het optreden van de YouTube-ster als therapie, het blog grossiert in snedige humor als bouwsteen voor journalistieke geloofwaardigheid. Het verslaan van een Songfestival vereist andere vaardigheden dan alleen het weergeven van een zichtbare werkelijkheid: ook gevatheid, scherpte, historisch besef en generieke muziekkennis zijn belangrijke vereisten die voortdurend moeten worden geëtaleerd. 

Complexe journalistiek

Liveblogs over het Songfestival doen tegelijkertijd verslag van het voortdurende streven naar een perfecte uitvoering door artiesten en presentatoren, het snedige commentaar daarop voor en met de kijker thuis. Ze berichten in beeld over de voorwaarden om die perfecte uitvoering te kunnen bereiken door te laten zien wat tegelijkertijd voor en achter er de schermen gebeurt. Een liveblog over het Songfestival is zo bezien een veel complexer journalistiek format dan de jolijt op het eerste gezicht doet vermoeden. Er gebeurt journalistiek erg veel, net als muziekaal en visueel. Die drukte maakt het een uitermate geschikt evenement voor een blog en daarmee een fascinerende doorkijk in journalistiek handelen onder onmiddellijke omstandigheden. De blogs verhalen over de performances en de productie tegelijkertijd. En vaak op een bijzonder grappige manier. <<

Het bericht Songfestivalliveblogs: snedige humor vanachter de schermen verscheen eerst op Journalismlab.