Lokale journalistiek was lange tijd vooral plaats bepaald: journalisten berichtten over gebeurtenissen binnen een specifieke regio voor publiek dat zich identificeerde met een bepaalde gemeenschap. Die relatie tussen lokale journalistiek en identiteit van de gemeenschap is om twee hoofdredenen complexer geworden.
Ten eerste stelt digitalisering ‘plaats’ als plaatsgebonden ter discussie. Gemeenschappen kunnen zich tegenwoordig ook in digitale ruimten vormen, waarbij grenzen niet uitsluitend geografisch zijn bepaald, maar veeleer gebaseerd op gedeelde interesses of waarden. In de literatuur (Gutsche & Hess, 2020) wordt dit ook wel placeification genoemd. Voorts hebben financiële omstandigheden ertoe geleid dat veel lokale nieuwsorganisaties in westerse democratieën zijn gesloten of gefuseerd. Dit resulteert in een afname van lokale journalistiek binnen specifieke regio’s of gemeenschappen en roept de vraag op hoe lokale identiteit kan worden bevorderd zonder aanwezigheid van journalistiek. Recente publieksstudies benadrukken dat het publiek deze identiteitsfunctie beschouwt als een kerntaak van lokale journalistiek (De Haan & Van den Broek, 2024).
80 nieuwe omroepen
In dit onderzoek analyseren wij de rol van identiteit in lokale journalistiek aan de hand van drie publieke omroepen. Dat doen we tegen de achtergrond van een grote herstructurering van de Nederlandse lokale omroepen. Meer dan tweehonderd lokale omroepen zullen worden samengevoegd tot circa tachtig zogenoemde streekomroepen. Deze schaalvergroting, gecombineerd met een verschuiving van financiering van gemeenten naar de nationale overheid, beoogt de professionalisering van deze organisaties te versterken. De centrale van ons onderzoek is evenwel of lokale publieke omroepen in staat zijn de identiteit van lokale gemeenschappen te behouden of te versterken, terwijl zij tegelijkertijd opschalen en digitaal transformeren.
Ons onderzoek bestaat uit een meervoudige casestudy uit met een multi-methodische benadering van drie verschillende lokale publieke omroepen: WOS (Westland), De Orkaan (Zaanstreek) en 1Almere (Almere). Wij vergelijken hun nieuwsproductie (via inhoudsanalyse), interviewen medewerkers (over de organisatorische context van regionale nieuwsproductie), raadplegen stakeholders (over de relevantie van de omroep binnen de regio) en organiseren focusgroepen met leden van het publiek. De selectie van deze casussen is gebaseerd op zowel regionale kenmerken (een duidelijk afgebakende geografische en culturele regio versus een diverse regio) als op kenmerken van de betreffende omroep (een gevestigde organisatie met historische wortels versus een nieuwe, innovatieve organisatie). Het doel is om sleutelvariabelen te identificeren om zo bij te dragen aan de ontwikkeling van een optimale streekomroep die inspeelt op de behoeften van de gemeenschap en lokale identiteit bevordert.
Het project zal in april worden afgerond. Heeft u vragen over dit onderzoek, neem dan contact op met Sebastiaan van der Lubben (sebastiaan.vanderlubben@hu.nl).
