Nieuwe verhaalvormen voor onderzoeksjournalistiek

“Eerst moesten ze er niets van hebben bij Al Jazeera, maar toen het een succes bleek wilden ze het als vast format gaan gebruiken. Het is niet alleen een leuke manier van vertellen, waar je veel van opsteekt, maar het trekt ook veel kijkers. Dat is interessant voor de marketing. Maar ze moesten eens weten wat een tijd erin gaat zitten.”

Dat zegt Juliana Ruhfus, onderzoeksjournalist en presentator bij de Engelstalige Al Jazeera, op de VVOJ conferentie op 6 en 7 november in Kortrijk.

Ze vertelt over het interactieve onderzoeksverhaal over illegale visserij langs de kust van Sierra Leone. Het verhaal ontvouwt zich in de vorm van een game, die je niet alleen laat zien hoe het zit met illegale visserij, maar je ook leert hoe je onderzoek doet naar milieucriminaliteit. De game is gebaseerd op een verhaal dat Ruhfus eerder maakte over illegale visserij.

Inleven

Juliana Ruhfus vertelt over de game in de workshop ‘Gamification van het nieuws’ waarin ook datajournalist bij de Correspondent, Dimitri Tokmetzis uitlegt hoe hij gamification gebruikt. “Het denken in een gamestructuur helpt je vooral om uit het schema te komen van de good guys tegenover bad guys,” zegt Tokmetzis.

Neem als held bijvoorbeeld een voorlichter van een bedrijf dat door een tv-programma wordt beschuldigd van een misstand. Binnen 24 uur moet hij beslissen of het bedrijf op camera zal reageren. Hoe komt hij er zo snel achter wat er precies is gebeurd? Wat mag je vertellen? Welke belangen staan op het spel?

Als speler moet je je bij zo’n verhaal nadenken over de afwegingen die een bedrijf moet maken.  Je leeft je in. Het aardige voor de journalist is dat bedrijven veel eerder aan dit soort verhalen willen meewerken. Ze hoeven dan niet meteen in de verdedigende reflex te schieten.”

 Netwerkanalyse

Eerder die dag vertelt Tokmetzis in een sessie over “groot onderzoek met  small data” hoe je met hulp van netwerkanalyses nieuwe onderzoeksverhalen kunt vertellen. “Als de NSA op basis van data-analyse terroristen kan lokaliseren, dan moeten journalisten met dezelfde technieken illegale praktijen aan het licht kunnen brengen,” zegt Tokmetzis.

Je hoeft dan niet over het soort mega bestanden te beschikken waar de NSA mee werkt. Het kan veel kleiner. Als je maar naar de juiste data op zoek gaat. Bijvoorbeeld over het twittergedrag op het Binnenhof. Die gegevens kun je makkelijk opvragen. Als je dat bekijkt, kom je er al snel achter wie de toonaangevende informanten zijn. Mensen waar je als buitenstaander vaak nooit van hebt gehoord. Alle reden om daar als journalist een afspraak mee te gaan maken.

Tokmetzis ziet veel in het samenwerken met wetenschappers. Er zijn zoveel wetenschappers bezig met netwerkanalyses, daar moet je als journalist je voordeel mee doen.

Hackathon

Een hackathon is een prima manier om wetenschappers, dataspecialisten, journalisten en vormgevers bij elkaar te krijgen die samen zoeken naar nieuwe manieren om  journalistieke verhalen te vertellen. Tokmetzis organiseerde dat soort bijeenkomsten over stemgedrag bij verkiezingen, Europese medicijnmarkten, en armoede in Nederland. “Het gaat er steeds om om uit te zoeken hoe je netwerken in kaart kunt brengen en welke informatie er je daar uit kunt vissen.”

 Sensor journalistiek

Hille van der Kaa, lector Media Interactie en Narratie aan Fontys Hogeschool, vertelt bij de bijeenkomst over onderwijs, hoe je met hulp van al of niet draagbare sensoren journalistieke verhalen kunt vertellen. Het gaat dan bijvoorbeeld over wielrenners die sensoren dragen die hun hartslag meten. Als kijker naar een wielerwedstrijd kun je dan kiezen welke renners je wilt volgen, en kun je bijvoorbeeld de variatie in hun hartslag zien. Met sensoren kun je van alles meten waar je vervolgens verhalen over kunt maken: luchtvervuiling, geluidsterkte, bloeddruk, noem maar op. Samen met de Telegraaf Media Groep ontwikkelt Van der Kaa met studenten in het Future Media Lab demo’s voor sensorjournalistiek.

Tools

De Fontys Hogeschool journalistiek experimenteert sowieso veel met nieuwe tools voor het vertellen van journalistieke verhalen. De video’s die de prijsuitreiking opluisterde voor de beste onderzoeksjournalistiek (de Loep) waren allemaal door Fontys studenten gemaakt met hulp van verschillende visualisatie tools. Zie hieronder voor een overzicht van de tools.

Verhaal blijft verhaal

Hoe nieuw, hip en ingenieus je een onderzoeksverhaal ook vertelt, uiteindelijk moet het voldoen aan de eis dat er een duidelijk begin, midden en eind aan zit. Dat vindt Francesca Panetta van The Guardian, verantwoordelijk voor de mega multimediale productie First World war. 100 years on waar ze met dertig mensen een half jaar aan werkte. In haar openingsverhaal voor het congres benadrukt ze dat je ook bij multimediale producties één invalshoek moet kiezen. Het verhaal staat centraal. Niet de technische mogelijkheden.

Later voegt ze daar in een workshop nog aan toe hoe belangrijk het is om aandacht te besteden aan de overgangen in zo’n multimediaal verhaal. Juist daar krijgt de kijker het gevoel voor de stijl en eenheid waarin het verhaal wordt verteld. Dat blijft volgens Panetta de kern van het multimediaal vertellen: een heldere invalshoek, een overtuigende stijl, en informatie waarvan het belang telkens duidelijk is.

Nieuwe verhaalvormen voor onderzoeksjournalistiek

Aanvullende links

  • Juliana Ruhfus noemt  Sweat Shop als een van de eerste maar nog steeds onovertroffen vormen van gamification in de onderzoeksjournalistiek.
  • Dimitri Tokmetzis verwijst naar de documentaire game Fort Mcmoney en naar de detective game 48 hours
  • Een Nederlands voorbeeld van interactief onderzoeksjournalistiek leren doen is groundreproter/afghanistan
  • Meer informatie over sensor journalistiek.

Tools

Geluid

Soundcite

Beeldreportage

Exposure

Narrable

Interactieve afbeeldingen

Thinglink

Interactieve video

Youtube annotation

HapYak

Wirewax

Longread

Creativist

Strickinly

Tijdlijnen

Tikitoki

Infographics

Info.gram

RAW

Animaties

Moovly

Wideo

Powtoon

Kaarten

Storymap

Mapbox

Timescape

Geocommons

Timemapper

Google maps

Overzichten

Pinterest

Journalism Tools op twitter

De 10 beste volgens Poynter