Keen’s digitale duizeligheid

Onderstaande blog is geschreven door oud kenniskringlid Els Diekerhof (@diekerhof)

Dat Andrew Keen weinig opheeft met de zegeningen van dit digitale tijdperk wisten we al van zijn vorige boek,The Cult of the Amateur. Ook in zijn nieuwe boek, Digital Vertigo, is hij weer uiterst kritisch over de digitale ontwikkelingen. Zijn erudiete en (toch) zeer leesbare betoog, gaat over Web 3.0. Hij beweert dat het geen ‘simple anti-social manifesto’ is, maar de kern van zijn verhaal is wel dat de sociale media verre van sociaal zijn.

Keen ergert zich aan ‘openbaarheid’ als default mode voor het moderne leven. De ‘hyper-zichtbaarheid‘ op de sociale media ontneemt ons privacy, ontneemt ons de zegen van het vergeten en leidt tot onechte ‘intraviduals’. ’Let’s get naked’ is het credo van deze online revolutie. Dat exhibitionisme is immers nodig in een tijd waarin reputaties, het aantal volgers, likes en online attentie de ‘major currency’ zijn.
De sociale media revolutie, zo betoogt Keen, zorgt ondanks (of dankzij) de nieuwe hyperconnectiviteit voor eenzaamheid. We zijn ‘samen alleen’. Die hyperconnectiviteit heeft ook impact op de autonomie van het individu. Volgens Keen veroorzaakt de architectuur van Web 3.0 een nieuwe aristocratie. ‘Digital Aristocrazia’ noemt hij dat fenomeen: een handje vol Twitterguru’s bepaalt wat er gedacht moet worden. Kuddegedrag, aldus Keen.

Keen weet de hijgerigheid, de eenzaamheid en de uitwassen van de nieuwe ontwikkelingen in de online wereld mooi te verbinden met het gedachtegoed van grote denkers als Bentham, Stuart Mill, Marcuse en Pareto. En Orwell komt uiteraard ook langs: geen Big Brother, maar duizenden ‘little brothers’. Hitchcock’s film Vertigo moet illustreren dat een combinatie van voyeurisme, dubbele identiteiten en hoogtevrees fataal is. Zijn vergelijking met de werking van de sociale media wordt niet duidelijk, maar levert het boek wel een mysterieuze titel: Digital Vertigo.

Ondanks enkele mopperige cliché voorbeelden als die van de hippe nerd met duizenden volgers die zijn eigen overbuurman niet kent en de pubermeisjes op Facebook die niet weten wat echte vriendschap en intimiteit is, geeft Keen een degelijk en uitgebreid overzicht van de ontwikkelingen en aspecten van de huidige sociale media revolutie. Wel pessimistisch, maar niet cynisch. Niet vanuit het perspectief van de vijftigplusser die, omdat hij de duizelingwekkende digitale ontwikkelingen niet kan bijhouden, in de ‘vroeger- was- alles- beter’ stand schiet. Integendeel, hij schrijft met kennis van zaken en met elegante (Britse) zelfspot als in “old foggies like myself still relying on archaic email”.

Hoe zorgen we dan dat we niet met zijn allen in de digitale afgrond van de sociale media storten? Keen weet dat ook niet. De Anti Christ of Silicon Vally (Keen’s omschrijving van zichzelf op zijn twitteraccount @ajkeen) komt tot slot met een bijzonder wazige aanbeveling: we moeten vooral ons zelf blijven. Net als ‘De Brieflezende Vrouw’ van Vermeer moeten we echt en authentiek blijven en vooral niet al onze geheimen prijsgeven, maar mysterieus blijven.

Andrew Keen, Digital Vertigo: how today’s online social revolution is dividing, diminishing, and disorienting us. London: Constable, 2012. (Sinds kort) vertaald als De Digitale Afgrond.

Auteurs