Journalistiek op zoek naar een term

Nieuwe, ‘populaire’ vormen van journalistiek rukken steeds meer op. Analyses ontbreken nog veelal. Het begint er al mee dat we voor die ‘nieuwe, populaire vormen’ geen goede termen hebben. Welke zijn de meest gebruikte? En welke is de beste? Om te beginnen een lijstje. Veel gebruikte termen zijn: Human Interest Journalistiek, Lifestylejournalistiek, Zachte journalistiek, Yellow Journalism, Tabloid Journalism, Publieksjournalistiek en Infotainment.

Van deze zeven kunnen er twee om verschillende redenen eenvoudig afgeschreven worden. Yellow Journalism, om daar mee te beginnen (zie het plaatje uit 1888: The Evil Spirts of the Modern Day Press), is weliswaar een fraaie term maar heeft alleen betrekking op een specifieke periode uit de Amerikaanse journalistiek, namelijk de vooravond van de Eerste Wereldoorlog toen in de VS (en Groot-Brittannië) het soort journalistiek bloeide waar het hier om gaat. De beroemdste illustratie van dergelijke journalistiek is het apocriefe verhaal over het telegram van fotograaf-journalist Frederik Remington aan uitgever Randolph Hearst aan de vooravond van de Cubaans-Amerikaanse oorlog. In dat telegram stond dat aan het vermeende front alles rustig was. Hierop telegrafeerde Hearst terug: ‘zorg jij nu maar voor de plaatjes, dan zorg ik wel voor de oorlog.’

Ook het begrip publieksjournalistiek, gebruikt vanwege de associatie met publieksbladen, kan beter afgeschreven worden omdat het te veel andere betekenissen kent. Zo wordt het door sommigen gebruikt als tegendeel van bedrijfsjournalistiek en door anderen als vertaling voor public, civic of citizen journalism, burgerjournalistiek dus ofwel een journalistiek die niet door professionals maar door ‘gewone mensen’ gemaakt wordt.

Blijven vijf termen. Van deze kunnen vermoedelijk ook tabloid- en zachte journalistiek beter geschrapt worden. Ze hebben een te sterke morele component – in ieder geval lijkt dat zo. Tabloid staat tegenover kwaliteit zoals the tabloids staan tegenover, wat in het Engels genoemd wordt, journals of record. Op dezelfde wijze staat zacht staat tegenover hard. De suggestie is dat de ene vorm echte en de andere namaakjournalistiek is. Bruikbaarder is overigens de term soft news/zacht nieuws, in de zin van nieuws dat zich niet zozeer met de (laatste) feiten als met achtergronden bezighoudt. Maar waarom dan niet het begrip achtergrondjournalistiek gebruikt? Maar een dergelijke journalistiek is juist het soort dat hier niet bedoeld wordt. Daarom is ook de uitdrukking ‘zacht nieuws’ uiteindelijk verwarrend.

Infotainment is een goede term maar hangt wel erg sterk tegen het begrip entertainment aan terwijl journalistiek volgens de gebruikelijke opvatting toch iets fundamenteel anders is. Bovendien wordt infotainment dankzij Neil Postman meestal met televisie in verband gebracht terwijl het hier gaat om een term die op alle media toegepast kan worden. Verder: is een interview met een beroemde persoon over zijn of haar liefdesleven infotainment? Het klinkt vreemd. Niettemin is en blijft het begrip bruikbaar en een nadere overweging waard.

Tot slot Human Interest – en Lifestylejournalistiek. Beide zijn in die zin andere begrippen dan de voorgaande dat het lijkt alsof ze iets zeggen over de inhoud. Infotainment gaat over het beoogde doel, tabloid en zacht over de (vermeende) kwaliteit, de term publieksjournalistiek betreft de doelgroep en yellow journalism is een historisch begrip. Human Interest en Lifestyle daarentegen doelen op het soort journalistiek dat bedreven worden, de onderwerpen en eventueel de toon, vormgeving en uitstraling.

Een van de eersten, zo niet de eerste die het begrip human interest nadrukkelijk in verband bracht met journalistiek, was Helen MacGill Hughes in een boek uit 1940: News and the Human Interest Story. Hierin staat onder meer dat Human Interest journalistiek zich bezighoudt met het ‘universele element in het nieuws’ ofwel met datgene wat nieuws een symbolisch karakter geeft. Ook stelt MacGill dat Human Interest journalistiek dicht tegen de literatuur aanligt en het onderscheid tussen feit en fictie doet vervagen.

Er bestaan echter ook geheel andere omschrijvingen van de uitdrukking. Zo wordt human interest in Amerikaans onderzoek veelal geassocieerd met (liefst beroemde) individuen en hun emoties. Personalisering en emotionalisering dus ofwel klemtoon op wat ze in het Frans zo mooi ‘la condition humain’ (het menselijk tekort) noemen. Zie daarvoor bijvoorbeeld ook hier en hier. Dit is ook de omschrijving die je bij de LOI-cursus (zie ook dit boek van Berend Schilder) journalistiek krijgt.

‘Een human interest-verhaal heeft twee ingrediënten: 1. bijzonderheid: de hoofdpersoon of een groep personen in het verhaal moet een bijzonder leven leiden of tijdelijk in een bijzondere situatie verkeren. 2.emoties: duidelijke of minder duidelijke stemmingen.’

Tot slot lifestyle. Ook alweer zo’n onmogelijk begrip. Letterlijk betekent het vanzelfsprekend levens- of leefstijl – wat wij gewoonlijk cultuur noemen. Zo was het begrip oorspronkelijk ook bedoeld: als variant op kunststijl. Maar er lijkt wel een fundamenteel verschil te bestaan tussen cultuur en lifestyle: het eerste krijg je, daar groei je in (op), het tweede kies je. Zo bezien is lifestyle veel meer van een (moderne) tijd waarin mensen niet langer gebonden zijn aan klassen, zuilen, regio’s, religies of wat ook maar vrij om aan het leven een eigen invulling te geven. En dat is precies waar de lifestylejournalistiek op inspeelt. De term wordt meestal dan ook aangeduid als een begrip dat afkomstig is uit de marketing en betrekking heeft op een samenleving waarin consumptie voorop staat. Ook dat spoort goed met het soort journalistiek waar het hier over gaat. Zij wil verkopen, verleiden en consumeren is een van haar kernbegrippen.

Zijn we er uit? Nee natuurlijk. Maar als je het mij vraag zijn drie begrippen de moeite van het nader onderzoeken waard. De zijn de laatste drie: infotainment, human interest journalistiek en liefestylejournalistiek. Elk staat voor een andere aspect van het soort journalistiek waar het hier om gaat – een soort journalistiek ook die steeds meer aandacht vraagt en in komende tijd op deze plek nader onderzocht zal worden.

 

Auteurs