Het dwaalspoor van “Iedereen Journalist”

In deel 1 van “Iedereen Journalist” is de rode draad de bedevaart die Henk Steenhuis en voormalig Haagsche Courant hoofdredacteur Peter ter Horst maken naar de onttakelde redactieruimte van de Haagsche Courant. 

Ter Horst mijmert over de krant die vroeger een oplage van meer dan 220.000 had, hij “heeft gestreden tegen de ondergang” maar de krant “uiteindelijk begraven”.

Hij bezoekt het computerhoekje van de krant: “wij wisten niet wat we met internet moesten” maar “internet heeft alle business modellen in de krantenwereld weggevaagd.”

Die boodschap is duidelijk: internet heeft de krant kapot gemaakt. Ook de andere deskundigen zijn het daarover eens.

Maar klopt het verhaal van Ter Horst? Of is de bedevaart een dwaalspoor? Is er een relatie tussen de opkomst van internet en de ondergang van de Haagsche Courant?

In de grafiek is duidelijk te zien dat de oplage vanaf 1981 permanent daalt, in het begin van de jaren negentig (voor de introductie van internet) zelfs extreem (5 a 6% per jaar). Dan stabiliseert het. Een wonder? Nee: geknoei.

Tussen 1996 en 1997 daalt de oplage met 12%. Vanaf dat moment hadden adverteerders genoeg van het geknoei van kranten. De oplagecijfers werden in de week waarin de oplage werd gemeten kunstmatig verhoogd: veel acties, proefabonnementen, gratis exemplaren en marketing – opzeggingen werden maanden opgehouden. Toen in 1997 voor het eerst een jaargemiddelde werd uitgerekend, bleek dat gemiddeld 6% lager te liggen dan wanneer de ‘oude’ methode was gebruikt. De Haagsche Courant was koning der knoeiers: hun werkelijke oplage lag 12% onder het niveau van de oude.

Vanaf 1998 gaat het gestaag bergaf met de oplage – het gekke is dat in de periode dat weinig Nederlanders internet hebben (eind jaren negentig) het net zo hard gaat als in de periode 2001-2005.

 

hc2

Ik heb nog een tweede grafiek gemaakt, een nogal speculatieve. In 2006 is de Haagsche Courant volledig onderdeel van het AD. Als je over 2005 alle oplagen (AD en alle regio-titels die daar later bij gaan horen) bij elkaar telt, is de Haagsche Courant goed voor 15.1% van die oplage. Voor de jaren 2006-2012 heb ik telkens 15.1% van de oplage van het AD als HC-oplage beschouwd. Die grafiek zie je hieronder.

Conclusie: de HC verliest al jaren: al ver voor de introductie van internet, ze knoeien met cijfers, ze verliezen veel als bijna niemand internet heeft en veel minder als internet in Nederland is ingeburgerd… Hun ondergang de schuld van internet? Ik dacht het niet.

hc3

Auteurs

17 comments

  • “There are lies, damn lies and statistics.” 🙂 Zelfs met andere cijfers blijkt dat er terugval is in het aantal abbonees over de periode dat meer mensen toegang kregen tot het internet. Is dit dan de reden of is er een andere oorzaak? De terugval zal te danken zijn aan meerdere factoren. Maar om te zeggen dat de veranderende informatievoorziening (daar tel ik tv en andere media ook bij) geen invloed heeft is ook een dwaalspoor.

  • Heel goed stukje debunking Piet, dank.

    Ongetwijfeld kunnen we hier een discussie voeren over statistische semantiek, maar feit is dat zelfs de oud-hoofdredacteur zei dat er in 2001 op de redactie van de Haagsche Courant dus nog steeds maar 1 PC met Internet stond. in 2001!

    Feit is dat kranten al niet genoeg innoveerden voordat het Internet zijn intrede deed. Ik zou bijvoorbeeld wel eens willen zien of er een correlatie is tussen de introductie van vroege ochtendjournaals en de daling van de oplage van ochtendkranten.

    Mijn conclusie: ze waren rijp voor de slacht en het Internet heeft dat wellicht versneld, maar niet veroorzaakt.

  • Een veel gebruikte verklaring die hier niet genoemd wordt, is dat de neergang verergerd is omdat kranten “al hun content” gratis online zijn gaan gooien. Piet Bakker heeft elders al eens aangetoond dat verre van “alle content” online werd gezet, maar daarnaast is het nog maar zeer de vraag in hoeverre deze actie de trend daadwerkelijk heeft beïnvloed.

    De theorie is voor de meeste mediawatchers te logisch om niet waar te zijn (kranten gingen content online zetten en tegelijkertijd kregen kranten het moeilijk, dus het een zal wel de oorzaak van het ander zijn), vandaar dat het wel waar *moet* zijn. Maar is dat wel zo? Hoe hard Marieke van der Donk dat ook roept, ik heb er nooit overtuigend bewijs van gezien.

    En nog los daarvan: zelfs áls het waar zou zijn, was er überhaupt een andere weg? Het enige logische gevolg daarvan was waarschijnlijk geweest dat er niet één nu.nl maar twee of drie van dit soort gratis nieuwssites groot zouden zijn geworden. Immers, juist het géén gebruik maken van de mogelijkheid om je content gratis aan te bieden (en daaromheen advertenties te verkopen) had de weg geopend voor nieuwe concurrenten.

    Mijn (niet bewezen) stelling is dan ook: juist door content gratis weg te geven, hebben kranten de schade heel lang nog enigszins kunnen beperken. En hebben ze zichzelf een extra verdienmodel (online adverteren) geboden. Het was dus een dubbel goed besluit.

  • @Jordie
    Internet heeft zeker invloed gehad. Maae de rechtstreekse en simpele verklaring van Iedereen Journalist doet de zaak geen recht. De belangrijkste invloed is dat nieuwe generaties die met internet opgroeien dat medium veel beter kennen en meer gebruiken. Zij zeggen de krsant die op, ze nemen hem genoemd niet – hun generatiegenoten deden dat 30 jaar geleden wel.

    @Ivar
    Kramten innoveerden wel, maar nooit als eersten en altijd defensief: eerst kijken of iets niet kanabaliseert. Op lange termijn kan zoiets fataal worden. Dat het lang relatief goed ging met de oplage (en vooral met d einkomsten) heeft ze in slaap gesust…. dit was de wake-up call.

  • @Bart
    Je zou best gelijk kunnen hebben. Mijn enige commentaar zou zijn dat niet alle titels dezelfde strategie moeten volgen. Waar het voor een medium met algemeen nieuws (nu, ad, telegraaf) geen optie is om een paywall op te werpen, kan dat voor een andere medium (FD) best een optie zijn. Alleen Nederlanders gratis toe te laten en buitenlanders niet is ook een optie. Voor niche-media (Ned/Ref- Dagblad) weet ik het niet; voor regionale media is het de vraag: het meeste nieuws is niet urgent genoeg voor de paywall vrees ik.

  • Pingback: Heeft gratis online content de kranten vermoord of geholpen? : Dode bomen

  • @Piet

    Ik zei ook ‘niet genoeg innoveerden’, ongetwijfeld is er van alles geprobeerd. In het geval van kranten (maar dito in Telco en andere ‘oude’ sectoren) is innoveren met defensieve scope en zonder mogelijke kannibalisatie te accepteren in feite verwaarloosbaar gebleken.

    De kern is volgens mij dat als een bestaande revenue stroom wordt gechallenged door een nieuwe ontwikkeling, de natuurlijk reactie van incumbents is om de hakken in het zand te zetten. Bang dat ze zijn een vliegwieleffect te veroorzaken. Vaak wordt de eigen invloed daarbij overschat en de impact van challengers onderschat. Denk ook aan bijvoorbeeld SMS en Whatsapp. Wat nou als KPN gewoon geinvesteerd had in de Whatsapp startup? Of daarop vooruitlopend zelf een chat app hadden gebouwd? Dan waren de SMS-inkomsten ook gedaald, maar hadden ze nu wel een waardevolle vervanger in handen. TomTom had ook vroegtijdig in Waze kunnen investeren, maar ook dat werd defensief bekeken.

    Kortom: als kranten vroegtijdig out of the box hadden durven denken en het lef hadden gehad zichzelf te ‘disrupten’ voordat anderen dat gingen doen, had die wereld er nu heel anders uit gezien. Het Internet staat hierbij alleen maar symbool voor een veranderende wereld.

  • Aks je kijkt naar literatuur over innovatie, zie dat bestaande bedrijven het altijd veel moeilijker hebben, innovatie zit niet in hun DNA, ze zijn bang voor kanabalisatie en vertrouwen op hun bestaande model. Het “out of the box” denken is zo goed als onmogelijk voor ze…

  • Juist! The Innovator’s Dilemma…

  • henk steenhuis

    peter ter horst zegt in de film luid en duidelijk dat de haagsche courant te kampen had met een oud en vergrijsd lezersbestand.
    iedere overlijdensadvertentie betekende een abonnee minder, zo beweert hij, en aanwas van jongere lezers bleef uit.

    dat hij ook beweert dat internet – en dan gaat het niet alleen over de haagsche courant – gangbare businessmodellen in de krantenwereld heeft weggevaagd, lijkt me geen bijzonder gewaagde stelling.

    hoe dan ook: ter horst haalt dit niet als enige reden aan om de neergang van zijn krantje te schetsen.
    iets dat piet bakker hierboven met iets te veel stelligheid beweert.

  • Het is een kwestie van nadruk. Het vergrijzend publiek van bestaande media (gaat ook op voor Libelle, VN, Varagids, Publieke Omroep) en de daarmee problematische fase in de levenscyclus is niet het onderwerp van de serie.

    De focus ligt op de relatie tussen de neergang van het ene medium – in deel 1 dus vooral de krant – en de opkomst van het internet. Ook andere geïnterviewden leggen daar de nadruk. Van der Donk heeft het over de verkeerde keuzes van kranten, Klöpping over 0% innovatie en Scheepbouwer over volledig digitaal gaan.

    Mijn punt is dat die relatie (te) simpel is. Je moet ziende blind zijn om te ontkennen dat veel traditionele media in een neerwaartse spiraal zitten – weinigen is het gegeven zichzelf opnieuw uit te vinden. Maar de schuld vooral buiten het medium te leggen (de economie, het internet) gaat me wat te ver.

    • Oplagecijfers zeggen niet alles, het gaat vooral om marktaandeel en dekking. De kleine groei (of relatief langzame daling) van de oplages van regionale kranten in de jaren tachtig heeft lange tijd versluierd hoe kwetsbaar hun positie was geworden. De oplages hielden de groei van de bevolking al niet meer bij. Met name in de grote steden verloren de regionale dagbladen gestaag terrein. In de Randstad eerder dan in andere delen van het land. In de ‘grote vier’ is de samenstelling van de bevolking in rap tempo veranderd. Als de helft van de inwoners een niet-Nederlandse achtergrond heeft dan is het evident dat je als traditioneel medium voor een onmogelijke opgave staat. Als vertegenwoordigend overleg (van Brabant Pers) hadden we regelmatig contact met andere kranten. We verbaasden ons er over dat onze collega’s van de Haagse Courant tamelijk luchtig deden over de (financiële) positie van hun krant c.q. Sijthoff. De redactie van de HC was verhoudingsgewijs flink groter dan die van de BP-kranten, gelet op de oplages. Te lang is gewacht om de organisatie aan te passen aan de gewijzigde omstandigheden. Wat de HC vooral in de weg zat was zijn imago van een regionale krant met een landelijke allure.
      En toen kwam ook nog eens internet. Maar dit is allemaal geschiedenis. Belangrijker is: welk perspectief is er voor (regionale) kranten? De vraag stellen is vele malen simpeler dan hem beantwoorden.

  • Victor Doorn

    Als oud directeur van Wegener Uitgeverij Gelderland Overijssel, denk ik achteraf wel de juiste conclusies te kunnen trekken over de teloorgang van de regionale dagbladen.Op de eerste plaats de zelfgenoegzaamheid van de journalisten, gesteund door de NVJ.Al in de jaren 90 werd er geweigerd door dagblad journalisten om multi mediaal te werken.Kabelkrant,h.a.h. bladen,internet daar wilde men geen letter voor schrijven. Echt samenwerken in bijv.de GPD mocht ook niet. Het idee van het produceren van gezamenlijke pagina’s werd verketterd.Ook al had de GPD een wereldscoop er was geen enkele garantie dat alle bladen die plaatsten.Er werd veel geld in buitenlandse correspondenten gestoken,waar de gemiddelde lezer niet op zat te wachten.Met name de Haagse Courant ging daar prat op. Maar investeren in journalistieke kwaliteit van de regio redactie gebeurde nauwelijks.Op de apenrots van journalistiek Nederland tellen regionale journalisten niet mee.Mee doen met bijlagen zoals:wonen, mobiel,onroerend goed,reizen etc.was aan hoofdredacties nauwelijks te verkopen. Wegener investeerde al heel vroegtijdig met Maurice de Hond in internet.We hadden een uniek concept: “City on Line” beter dan Facebook, met meer mogelijheden,maar er was geen redactie die er achter ging staan en dat product adopteerde.En toen ging directie en redactie van AD en Wegener helemaal in de fout door met de samenvoeging van de regionale kranten met het AD teveel in 1 keer te willen veranderen.De overgang op weekend formaat was killing.
    I.p.v. eerst met 3 katernen te starten,eerste katern AD,tweede UN,HC,RN etc. en derde Sportwereld, viel met weekend formaat alles in 1 krant. Alles was onderschat regioredacties zaten weken met de handen over elkaar en er liepen meer dan 100.000 abonnees weg. Het hele concept was gebaseerd op kwantitatief marktonderzoek terwijl daar de meest sociaal wenselijke antwoorden uit komen,maar niet de echte wensen van lezers. En om al het regionale nieuws op internet gratis te plastsen was de grootste fout. Wegener had meer dan 1000 regio journalisten,ons grootste asset,dat geef je niet gratis weg.We hadden al wekelijks miljoenen gratis h.a.h. bladen die van de advertentie inkomsten moesten rondkomen. Is dat nog terug te draaien.Het zal moeten want papieren kranten gaan het niet redden zoals ze nu geexploiteerd worden.

  • uitgevenisopgeven

    De suggestie dat het aan de journalistiek zou liggen lijkt me pertinent onjuist. Vergrijzing maar vooral ontgroening lijkt me veel duidelijker de oorzaak, als ik zo kijk wie er in mijn familie en op mijn werk de krant heeft/leest.
    Niet daarop inspelen is een marketing/uitgeeffout. Sowieso is het belachelijk als uitgevers de journalistiek gaan afvallen. Een bakker spreekt ook niet slecht van zijn brood. Maar dan nog is het aan de uitgever om zich ook te richten op jongeren. Niet voor niets is er een NRC Next. En richt het Parool zich op de jeugd met alle uitgaansbijlages. En de VK zich op de student, waar ze overigens sinds Audax om onbegrijpelijke redenen mee gestopt zijn.
    De Haagse Courant heeft gedaan wat alle luie uitgevers doen, op zn kont zitten afwachten tot de zooi in elkaar dendert en dan de rest van de wereld de schuld geven: abonnees omlaag : prijs omhoog + kosten omlaag, dunnere krant -> abonnees verder omlaag. Geen een jaar is de neerwaartse spiraal afgewend.

    De aanvullende waarde van de krant in het leven van de 40- er nihil. Er is te veel te doen in vrije tijd. Je moet ook nog twitteren, whatsappen, je vakantiefoto’s instagrammen, je blog bijwerken en met een schuin oog nu.nl in de gaten houden en kijken hoe lang de gegrilde tomaten in de oven moeten en opzoeken waarom je webcam niet herkend wordt in skype. Ik kan mij niet herinneren dat mijn oma dat ook allemaal moest.

  • uitgevenisopgeven

    En daaraan toevoegend, wonen!? reisbijlages?!?! gaat u eens op straat vragen wie er weleens een reisbijlage leest! NIEMAND. Dit is precies pulp die de adverteerder wil, niet wat de lezer wil.

    Een echte commerciële uitgever weet dat ie de klant moet geven wat de klant wil, niet wat de adverteerder wil. Als je geeft wat de klant wil komt de adverteerder vanzelf wel.

    het is zo druk in mn vrije tijd dat ik ervan overtuigd moet worden dat ik een krant nodig heb. Heb ik een krant nodig? Staat daar in hoe ik snel mijn vakantiefoto’s kan instagrammen? Nee? Opzouten met die zooi in mn brievenbus…

  • Pingback: Iedereen Journalist, een droeftoeterparade met een sprankje hoop - Recensie - De Nieuwe Reporter - Journalistiek & Nieuwe Media

  • Beste Henk,

    Jammer dat je niet uitlegt waarom de tv de positie niet heeft kunnen aantasten en – volgens jou dan! – internet wel.

    Tijdschriften zouden nog genoeg toekomst hebben, want daarvoor bestaat volgens jou nog genoeg vraag bij de adverteerders. O ja, en Newsweek en Intermediair dan? Is het niet frappant dat deze weekbladen juist nu stoppen met print? Of vermeed je die vraag alleen maar om het hoofdstuk HP/De Tijd te vermijden?

    Hoe komt dat toch Henk, al die onbeantwoorde vragen? Is het niet juist de taak van een (gewezen) eindredacteur die allemaal te beantwoorden? Nogmaals Henk, heel jammer. Zie de antwoorden graag tegemoet in de laatste uitzending. Vrees dat het een avondvullend programma wordt.