Het afwezige debat over afluisteren

“Ze komen in je bankrekeningen, computerbestanden en e-mails. Ze luisteren naar je telefoongesprekken. (…) Hoe meer technologie er is, hoe makkelijker het voor hen is om je in de gaten te houden. Het is een heerlijke nieuwe wereld. Althans, dat hoop ik maar.”

Het klinkt als de standaardriedel van een paranoïde zonderling, compleet met het niet nader gespecificeerde ‘ze’ en de verwijzing naar Aldous Huxley’s Brave New World. Het was een tekst uit ‘Enemy of the State’ uit 1998, uitgesproken door Gene Hackman in de rol van ex-NSA-agent. Het is een typering die vijftien jaar verder akelig precies lijkt weer te geven wat de National Security Agency onderneemt als het om afluisteren en anderszins bespioneren gaat.

‘Enemy of the State’ is niet de beste film ooit gemaakt. Wel geeft hij vrij beklemmend weer hoe weinig een individu kan uitrichten als veiligheidsdiensten hem eenmaal in het vizier hebben. Er zijn weerlozer doelwitten denkbaar dan Will Smith, die dat individu in de film speelt; of dan Angela Merkel en haar collega-regeringsleiders. En dankzij Edward Snowden en Glenn Greenwald, The Washington Post en The Guardian, weten we nu dat de NSA anno 2013 veel meer mensen in de gaten houdt, en dat we op een dag allemaal een van die mensen kunnen zijn.

Het goede nieuws is dat er dus journalisten genoeg bestaan die de wil en het lef  hebben om dit alles openbaar te maken, en dat ze – althans binnen democratieën – daarbij uiteindelijk niet gestopt worden. Het slechte nieuws luidt dat ook binnen die democratieën daartoe wel geluiden opgaan: zie de opmerkingen van de Britse premier David Cameron over een ‘lah-di-dah, airy-fairy-houding’ bij The Guardian. Ironisch genoeg deed de premier deze uitlatingen even voordat Cameron’s voormalige spindoctor Andy Coulson en Cameron’s vroegere paardrijmaatje Rebekah Brooks zich bij de rechter moesten melden. Als hoofdredacteuren van tabloidmedia hebben zij zich schuldig gemaakt aan… afluisteren.

Waar het in Nederland vooralsnog aan ontbreekt, is een publiek en politiek debat over de balans tussen veiligheid en vrijheid. Inclusief de concrete maatregelen die parlement en regering verlangen om deze balans in stand te houden. Zo’n debat zou kunnen beginnen bij journalisten en andere opiniemakers. De discussie over Sint en Piet is inmiddels verstomd. Alle ruimte dus voor een debat als dit.

Auteurs