Han van Gessel (1941-2013), de man van het Groot Dictee

Zondag 21 juli overleed Han van Gessel, een man die meer voor de Nederlandse taal heeft gedaan dan menigeen weet.

Hij viel Volkskrant-redacteuren lastig met suggesties over hun taalgebruik, en hij schreef boeken over taal, onder meer Kom maar op, ma, met die komma! een introductie in de kommalogie, Het Volkskrant Stijlboek, Welig tiert de taal en Tien jaar Groot Dictee: van przewalskipaard tot guichelheil.

Dat laatste is één van zijn belangrijkste verdiensten. Hij zette het Groot Dictee op de kaart. Kees Fens maakte de eerste twee dictees, Han deed dat van 1992 tot 2003, de laatste drie jaar samen met Volkskrant-collega Bas van Kleef.

Aktetas
Han liep de maanden voorafgaand aan het Dictee rond met zijn bruine versleten aktetas. Die verloor hij geen moment uit het oog. Bij elke ontmoeting vertelde hij olijk dat hij weer “hele mooie woorden” had gevonden, maar hij vertelde nooit welke. Hij had een ongeëvenaard oog voor taal – zag zaken die anderen over het hoofd zagen, en viel zelfs over dingen die niemand meer zag.

Zijn taalgevoel ging verder dan d/t’s, verkeerde uitdrukkingen en onjuist kommagebruik. Hij had een fabelachtige algemene ontwikkeling en was zeer belezen. Han zou nooit Achterhoek en Twente verwisselen, foeterde eens een student uit omdat deze Walcheren niet precies had gelokaliseerd en was ook zeer bedreven in het opsporen van foutief gebruik van de Klassieken. O ja: deadlines waren heilig. Diverse malen ben ik door hem op de vingers getikt, want collega’s werden niet gespaard.

Hanvan
Bij ons thuis stond hij bekend als Hanvan. Ik werkte samen met Han in de jaren negentig als docent bij de opleiding Journalistiek voor Academici aan de UvA. Samen bedachten we Nieuw Amsterdams Peil. Toen mijn dochter eens de telefoon aannam, verstond ze alleen “Hanvan…” en sinds die dag heet Han Hanvan.

Deze blogpost heb ik 10 keer overlezen, hopend dat “aktetas, ongeëvenaard en menigeen” juist gespeld zijn, dat er geen Tante-Betjes of contaminaties in zijn geslopen en dat alle werkwoorden correct zijn vervoegd. Want ergens boven mij zit Hanvan nog steeds teksten te corrigeren.

 

3 opmerkingen

  • Paul Vehmeyer

    Han kende ik uit een andere tijd dan die van zijn redacteurschap en opvolgende functies bij de Volkskrant. Han en tweelingbroer Henk kwamen in de Amsterdamse Studentenvereniging THOMAS aan in 1960. Zelden kon je iemand, laat staan een tweeling, meemaken die zo diligent omging met toevertrouwde taken. Om beurten verkochten ze door de week de maaltijdkaartjes op KSK, de studenteneettafel in die dagen in de Vondelstraat, op huisnummer 80.

    Han ging uit met mijn latere echtgenoot toen ik driekwart jaar met deze vriendin gebrouilleerd was. Inmiddels ben ik met deze toenmalige studente geneeskunde meer dan 50 jaar samen. Unaniem was ons oordeel over Han. Altijd aardig, pienter-tot-en-met en bijzonder hartelijk. HIJ stuurde bloemen met Inekes VERLOVING, een move die we zelf als een verplichting voelden waar we in die vroege jaren ’60 niet omheen dachten te kunnen.
    Met veel aandacht, vertrouwen en lezier heb ik veel van zijn talloze bijdragen in de krant gelezen. HAN BEDANKT !

  • Jacques de Jong

    Een beperkte kring weet dat Han van Gessel tot augustus vorig jaar een belangrijk aandeel had in de samenstelling van de Volksknar, een soort clubblad voor pensionado’s van de Volkskrant. Ik ben daarmee in 2005 begonnen, maar toen hij zich al snel als medewerker meldde, kreeg het krantje een professioneel karakter, met interessante series en uitstekende interviews, alles met betrekking tot de Volkskrant van zowel vroeger als van nu. Het werd en wordt vrijwel gratis verspreid via e-mail. Geregistreerd staan 300 abonnees, het aantal lezers ligt vermoedelijk rond de 500.
    Han was de creatieve denker, ik de creatieve doener. Eigenlijk een perfecte combinatie. Hij moest er wegens gezondheid vorig jaar mee ophouden. Dat spijt me nog. Nadien hadden we nog regelmatig overleg. Dat ga ik ook missen.
    De Volksknar heeft intussen navolging gekregen bij de oudgedienden van Elsevier (XElse4) en van Het Parool (De Paroliebol). Er blijkt duidelijk behoefte aan te bestaan.

  • Ja, De Volksknar… ik prijs me gelukkig ook tot de abonnees te horen.