Daar is tv voor uitgevonden…

Een iele man, met in zijn bevende handen een sigaret. En een gezicht, zoals men dat zegt, bij uitstek geschikt voor radio. Twee minuten achtereen docerend, een doodzonde op dat andere medium: tv. “Ik ben voor televisie, zoals iedereen kan zien, eigenlijk helemaal niet geschikt. Ik tril te veel, ik ben te bang. Maar dat moet dan maar…” Dit is Pierre Janssen in wat misschien wel een van de mooiste stukjes tv is die ik ken. Dertien jaar lang – tussen 1959 en 1972 – presenteerde Janssen voor gemiddeld 2 miljoen kijkers per uitzending het programma ‘Kunstgrepen‘.

Maar nu is het 3 juli 1988, en vertelt Janssen in de eerste aflevering van het VPRO-programma Zomergasten over zijn liefde voor het blauwe licht. “Ik vind televisie roerend als het snaren raakt, snaren van gevoel, snaren van ‘zo is het echt’. Daarvoor is televisie ook uitgevonden hoor, dat wil ik nu wel even te zijner tijd meedelen, daar is het eigenlijk voor uitgevonden. (…) Het is uitgevonden om een wereld groter te maken, en niet om een wereld weer terug te frommelen in de geijkte waarden die we toch al hadden, het is niet uitgevonden om het avondje alleen maar gezellig te maken, het is uitgevonden om de wereld groter te maken, die werkelijkheid groter te maken. Daarvan hebben ze gedroomd.”

Je zou het bijna vergeten met journaals die iedere avond een vrijwel identiek tranendal presenteren met hier en daar een vrolijke noot, voorafgegaan door een muziekje en uitgeleid met het weerbericht. Met reality tv vol verslaafden, bezetenen en min of meer Bekende Nederlanders, Tokkies en terminaal zieken. En drie talk shows op iedere werkdag waarin het tempo nooit omlaag mag, soapies oordelen over politiek en politici over soap. Maar vijfendertig jaar terug schreven David Altheide en Robert Snow in hun klassieker Media Logic inderdaad dat ‘television enjoyed the greatest potential of all forms of communication to enlighten people about themselves and others the world over’. Juist ja…

En toch, als je dan iemand als Pierre Janssen hoort op – precies – televisie, is er weer hoop. Oog in oog met snobisten die stellen dat ze louter boeken lezen en alleen maar naar tv kijken als er een programma als, eeuh… Zomergasten is, kun je ook wijzen op het vele moois dat op tv te zien is. Zo niet iedere dag of week, dan toch zeker iedere maand. Drie voorbeelden uit de afgelopen maand: ziedaar de actuele aanleiding voor dit blog, die natuurlijk niet te vinden is in twee minuten tv van 26 jaar terug…

1. Jawel: de Evangelische Omroep. Of om preciezer te zijn: het EO-programma 3Onderzoekt, en wel van 8 oktober jongstleden. Ik heb hem al eerder geprezen, ook toen hij nog voor de AntiChrist werkte, ofwel de ridders van de roze plopkap bij POW-Nieuws: ex-student aan de School voor Journalistiek Danny Ghosen ‘Hij is goed in wat hij doet, maar is wat hij doet, ook goed?’ zo zei een groot denker ooit over Danny’s voormalige foute oom Rutger Castricum. Ja, wat Danny doet, is goed. Althans, dat was het wel op 8 oktober. Ghosen waagde zich samen met een Joodse-jongen-met-keppel op straat in de Schilderswijk en bracht alledaags anti- semitisme in beeld van Marokkaanse rotjochies. Hoe kleinzielig en naargeestig een stukje Nederland kan zijn, hoe een tv-maker met een flinke dosis lef en woede het durft te tonen…

2. KRO’s Brandpunt Profiel, diezelfde avond van 8 oktober: nadat eerder Hillary Clinton, Jort Kelder en Heleen van Royen waren ontleed, met wisselende gradaties van succes, was het vanavond de beurt aan Pierre Bokma. Te vaak onthouden we alleen de hoofdpersoon en de presentator, in dit geval Eva Jinek. Maar in dit portret van een van Nederlands grootste acteurs, geschilderd door louter intimi met desnoods onbarmhartige streken, viel ook de hand van de researcher te ontdekken. Een voor actualiteitenrubrieken uiterst belangrijke mensensoort. Zijn naam: Ed Jeeninga. De uitzending was het bewijs dat je mensen vaak beter leert kennen door met anderen te praten dan henzelf te laten leeglopen in een talk show.

3. De Hokjesman, vrijdag 17 oktober. Michael Schaap op safari in het Nederland der dierenvrienden, van hondenliefhebbers via vegetarische gepensioneerden naar hardcore veganisten. Onder wie wij na Ghosen en Jeeninga opnieuw een oud-SvJ-student ontdekten: Remco Stunnenberg. Maar dat is slechts leuk voor de insiders van het Schooltje voor Journalistiekje. Wezenlijker is wat Volkskrant-recensent Jean-Pierre Geelen schreef, een week later: ‘Menig reporter zou in de valkuil trpapen van het belachelijk maken van koeienknuffelaars en bleke wortelknagers. Dat deed Schaap c.s. nu juist niet. Hij veroordeelt niet, hij stelt vragen en kijkt scherp om zich heen. Een hele kunst.’

Ook dat is tv: vragen stellen en scherp om je heen kijken. En dat dan weer tonen aan anderen, of het er nu enkele duizenden of miljoenen zijn. Komt dat zien.