Belastinggrafiek mikt op onderbuik

‘Breedste schouders, lichtste lasten,’ kopt de Volkskrant op zaterdag 1 december boven grafieken die de belasting van bedrijven en werknemers vergelijken.

Grappig. Het was nooit bij me opgekomen om mijn eigen belasting te vergelijken met die van bedrijven. Maar nu de krant het zo duidelijk in een plaatje zet, kijk ik er wel van op.

Sinds 2000 daalt de vennootschapsbelasting, terwijl de inkomstenbelasting stijgt. Twee wijkende lijntjes en je ziet meteen dat bedrijven steeds minder belasting betalen en de burger steeds meer. Dat lijkt onrechtvaardig.

Appel-perenverhaal

Maar wacht eens even. Als je belastingen gaat vergelijken moet je wel weten wat ieders aandeel is aan de schatkist. Anders wordt het een appel-perenverhaal.

Je vergelijkt ook niet de groei van het zakgeld van je kinderen, met de groei van je eigen salaris, om vervolgens te roepen dat de inkomsten van de kinderen veel sneller stijgen dan die van jou.

Een kind snapt dat dat onzin is. Kind en ouder hebben een verschillende positie in het gezin.

Speelt iets dergelijks ook niet als je de belasting van werknemers en bedrijven vergelijkt?

Kennelijk niet. ‘Terwijl bevolkingen zuchten onder bezuinigingen, dijen de belastingprivileges van het grote bedrijfsleven uit,’ schrijft de krant.

Dat wordt dan maar eens goed lezen hoe het zit.

Bedrijfsbelasting

Hé, de tekst gaat niet over de vergelijking tussen privé- en bedrijfsbelasting, maar alleen over bedrijfsbelasting die daalt.

Dat is een thema dat ze, naar eigen zeggen, hebben ontleend aan de Financial Times, en waar ze nu  financieel geograaf Rodrigo Fernandez van de universiteit van Amsterdam over aan het woord laten. Fernandez legt uit dat grote bedrijven door hun internationale verspreiding en slimme planning erin slagen om steeds minder belasting te betalen.

Dat is een belangwekkend onderwerp.  Het raakt het fundament van ons economisch stelsel: vrije markt en globalisering. Hoe werkt dat? Wat is daarin de rol van de natiestaat? Kun je de wereldeconomie versterken en tegelijkertijd als staat je wil opleggen aan bedrijven?

Complexe vragen

Dat zijn wezenlijke, maar lastige vragen. De redactie van de krant heeft daar vast ook mee geworsteld. Hoe kun je zo’n ingewikkeld verhaal aan het publiek verkopen?

‘Weet je wat,’ hebben ze mogelijk gedacht, ‘we koppelen de belasting van bedrijven aan de belasting die mensen zelf moeten betalen. Zo brengen we het dichter bij de lezer.’ Vervolgens zijn ze naar de cijfers gaan kijken en hebben ze die appels en peren vergeleken. Zo moet het ongeveer zijn gegaan. Anders snap ik niet dat ze met deze eigenaardige tegenstelling komen die niet wordt onderbouwd.

Jammer dat het zo is gegaan.  Nu hebben ze met een kniebuiging naar het publiek, en ter wille van een mooi plaatje, een mondiaal vraagstuk verkleuterd tot de oneigenlijke tegenstelling tussen sterke en zwakke schouders. Dat wakkert alleen maar wrok tegen ‘de grote graaiers’ aan, in plaats van het debat te stimuleren over een buitengewoon belangrijk onderwerp.

Alternatief

Kan het anders? Ja. Toevallig publiceerde de International Herald Tribune (met hier de link naar het oorspronkelijk verhaal in de New York Times) op dezelfde dag ook een verhaal over belastingen dat werd geïllustreerd door een grafiek. Dit verhaal gaat over het verbazende gegeven dat in de Verenigde Staten de meeste mensen minder belasting betalen dan in de jaren tachtig.  In de grafiek bij dit artikel zijn de verschillende belastingen gestapeld. Je ziet meteen wat de relatieve verhouding is tussen loon-en vennootschapsbelasting, en wat uiteindelijk de totale inkomsten van de staat zijn. En dan staat daar een stippellijntje boven dat aangeeft hoeveel de staat heeft uitgegeven.

Zonder het artikel nog te hebben gelezen snap je waar het probleem zit: de groeiende kloof tussen inkomsten en uitgaven van de staat.

Geen fancy kleuren, geen schreeuwende koppen, maar grijze blokken en een stippellijn die je direct informeren.

Ingewikkeld maken

Had dat bij het Volkskrant verhaal ook gekund? Had het werkelijke probleem – de voor de staat ongrijpbare multinationals – met een grafiek verduidelijkt kunnen worden? Ik denk het wel. Paradoxaal genoeg had je er dan voor moeten kiezen het probleem ingewikkelder te maken, en niet moeten reduceren tot de tegenstelling werknemer en bedrijfsleven.

Ook hier helpt de International Herald Tribune dat vandaag, 3 december, een bijlage publiceert over ‘tax planning’. Een eenvoudige diagram laat zien welk vorm van belasting in welk land omhoog is gegaan. Zo’n plaatje had het beeld van de sterke schouders gerelativeerd en daarmee mensen meer tot denken dan tot verontwaardiging aangezet.

 

Auteurs