Vooral persoonlijke journalistiek kan de waarheid brengen

Het tijdschrift Journalism publiceert regelmatig artikelen die het adagium van de objectiviteit in de journalistiek ter discussie stellen. Dit keer is het James Acoin die een lans breekt voor persoonlijke journalistiek. Hij doet dat naar aanleiding van een, aanvankelijk berucht, maar later beroemd geworden journalistiek boek dat meer dan 70 jaar geleden verscheen: Let us now praise famous men van James Agee.

James Agee (1909-1955) krijgt samen met fotograaf Walter Evans in 1936, tijdens the great depression, de opdracht van het blad Fortune om armoede in kaart  te brengen. Het idee is dat Agee en Evans een katoenplukker interviewen en dat aanvullen met resultaten van sociologisch onderzoek en cijfers over de economische ontwikkeling.

Agee aanvaardt de opdracht maar is niet van plan hem op de gevraagde manier uit te voeren. Hij heeft zijn buik vol van de zelfgenoegzaamheid van zijn collega-journalisten die mensen gebruiken om een algemeen verhaal te schetsen en pretenderen daarmee de samenleving te dienen. Terwijl ze ondertussen niets veranderen aan de situatie waarin hun bronnen verkeren.

Wat Agee vooral tegenstaat is om zijn bronnen als ‘objecten’ te benaderen, als middel voor een verhaal. Hij wil mensen niet als representant van een groep gebruiken, maar hun individuele leven beschrijven. Dat wil hij vooral door de relatie die hij aangaat met zijn bronnen  centraal te stellen in zijn verhaal.

Subjectiviteit

Agee benadrukt dat hij niets verzint. Maar, zegt hij daar direct bij, ik ken de mensen natuurlijk ook alleen maar vanuit mijn eigen optiek. In die zin ontkom je als journalist niet aan je subjectiviteit. Het beeld dat wij van anderen schetsen wordt net zozeer gevormd door de ander, als door wie wij zelf zijn. Daarom moet je er volgens Agee ook duidelijk over zijn hoe je zelf in je verhaal staat. De waarheid over het menselijk bestaan schuilt niet in feiten, maar in de waarde die wij aan die feiten hechten.

Het is volgens Agee te makkelijk om te zeggen dat de armoede het gevolg is van het economisch systeem. Ook op die manier reduceer je mensen tot dingen. De enige manier om door te dringen tot het werkelijke leven dat mensen leiden is door bij ze in te trekken. De waarheid kun je alleen laten zien door te ervaren wat anderen ervaren. Juist vanuit empathie leer je mensen echt kennen. Agee ziet het als logisch onderdeel van zijn verhaal om te vertellen hoe hij zelf verandert door met deze mensen samen te leven.

Zo’n persoonlijke manier van journalistiek bedrijven brengt volgens Agee grote verantwoordelijkheid met zich mee. Je moet zo eerlijk en zorgvuldig mogelijk zijn, nadenken over wat je aan het doen bent en de lezer deelgenoot maken van je overwegingen.

Volgens Aucoin levert Agee’s manier van werken zinvolle journalistieke verhalen op. Voorwaarde is wel dat je bij dit soort persoonlijke journalistiek goed nadenkt over wat je doet en dat ook met je lezer deelt.

persoonlijke journalistiek LV

Besproken artikel

James Aucoin, (2014) The imperative of personal journalism: James Agee and Let Us Now Praise Famous Men. Journalism; online publicatie, 1 december 2014

Zie voor meer verhalen over subjectiviteit in de journalistiek o.a. juli-nummer van Journalism, een special issue over de ethiek van de literaire journalistiek en mijn bespreking daarvan in het artikel Subjectiviteit is de nieuwe objectiviteit.

Auteurs