Van Facebookfeestje via Mediarellen tot versluierde berichtgeving.

Onderstaande blog is geschreven door oud kenniskringlid Gert van Wijland (@gertvanwijland)

De zogenoemde Facebook-rellen in Haren zijn de schuld van student journalistiek Klaas Gunter. Had hij als stagiair bij Trouw niet als eerste in een landelijk dagblad gerept over een facebook- feest met honderden genodigden? En als hij de gemeente niet had geciteerd ‘dat er een noodverordening klaarlag’, dan hadden ANP en andere media het bericht niet overgenomen en was het mogelijk nooit tot rellen gekomen.

 Journalistieke nazit Haren
Hoe gezocht ook, deze redenering deed voor een moment opgang tijdens de  journalistieke nazit over Haren, zoals die vorige week donderdag in Amsterdam was georganiseerd door het expertise centrum Journalistiek van de UvA. Aanwezig waren een veertigtal journalisten, dj’s, mediadeskundigen en (oud) bestuurders, onder wie Job Cohen. Deze onderzoekt momenteel de toedracht rond de rellen.

 Terugkijken in ongemak en verdeeldheid
Of hij inhoudelijk veel wijzer is geworden van de discussie is maar zeer de vraag. Waar de bijeenkomst vooral duidelijkheid over verschafte was het ongemak en de verdeeldheid waarmee journalisten in retrospectief naar hun eigen functioneren plegen te kijken. ‘We zijn mogelijk wat naïef geweest, we hadden van te voren beter onderzoek kunnen doen, de toon was wat jolig’, dat was zo ongeveer de maximale schuldbekentenis die over de lippen kwam.

Aanvankelijk leken de aanwezigen nog op een gezamenlijke schuldbekentenis af te koersen.  Zo maakte mediasocioloog Peter Vasterman (UvA) aan de hand van staafdiagrammen aannemelijk dat er een verband bestaat tussen de media aandacht en de massale opkomst in Haren. Op dag van de publicatie in Trouw schoten de aanmeldingen op facebook omhoog van 5700 naar boven de 10.000.Later steeg dit tot 31.000 mogelijke bezoekers.  Opgejut door de massale media aandacht, concludeerde Vasterman. De eerste Facebookrellen in Nederland teruggebracht tot ordinaire Mediarellen.

Volkskrant schiet Gunter te hulp

Even hadden de aanwezige journalisten geen antwoord en dreigde de de arme Klaas Gunter te moeten hangen. Ware het niet dat ombudsvrouw Margreet Vermeulen van de Volkskrant het voor hem opnam, zijn carrière  was in de knop gebroken.
Toen Vermeulen zich zelfs een beetje jaloers toonde op het verhaal in Trouw, kantelde het debat en kwamen de terechte tegenwerpingen op de naamgeving Mediarellen. ‘Nieuws is nieuws; Wie reageerde nu eigenlijk op wie; het  sneeuwbaleffect op facebook en twitter had ook zonder de reguliere media voldoende momentum.
Een aanwezige fijnproever merkte op dat woord NOS minder is getwitterd dan het woord kabouter. Een subtiele verwijzing verwijzing naar de fameuze scene in de originele project X film, waarbij een tuinkabouter vol xtc wordt geofferd aan gretig slikkende tieners.

 Umkehrung aller Werte
De vraag of nu de reguliere media of de anonieme sociale media de rellen hadden aangejaagd bleef al met al een beetje hangen. ‘Maar zouden jullie het nu anders doen?’ , zo vroeg Cohen zich af. Met de wijsheid van achteraf  mogelijk wel, stelde NOS-verslaggever Jeroen Wollaars. Spijt dat hij ter plaatse was had hij echter niet.
Pas later dringt het door wat hier gebeurt: een verslaggever in het in het nauw gebracht voelt zich geroepen te verklaren geen spijt te hebben ergens bij te zijn geweest. Nu al een klassiek voorbeeld van Umkehrung aller Werte.
Hoe zou Wollaars zich gevoeld hebben als hij niet ter plaatste was geweest? Opgelucht dat er geen rellen waren uitgebroken? Of was hij ontslagen omdat er toch …?

Burgemeester wil geen witte olifant
Hoe dan ook hield de NOS-verslaggever in latere uitzendingen naar eigen zeggen rekening met de ontstane commotie. Zo meldde hij de dagen erna bijvoorbeeld dat er meerdere facebook feestjes in de steigers werden gezet. Maar de plaatsten waar dat zou gebeuren noemde hij niet. Hij had even genoeg over zich heen gekregen.
De aanwezige burgemeester Fred Crone van Leeuwarden vond dat verstandig. Hij vergeleek het met een risicowedstrijd van sc Cambuur. Op voorhand geeft deze bestuurder nooit gegevens over beveiliging, politiemacht en andere zaken. ‘Je wilt geen witte olifant creëren.’

Published and be damned
Dat mag voor een burgemeester een legitieme afweging zijn. Maar moet een verslaggever niet gewoon alles melden wat hij weet, zo concreet mogelijk de feiten brengen? Natuurlijk moet je nadenken over de gevolgen maar zolang er geen directe levens op het spel staan: namen, plaatsten en rugnummers graag.

Published and be dammed, het is nog niet zo’n gek adagium. Laat je dat los, dan dreigt journalistiek drijfzand. Om de vergelijking van Crone door te trekken: een voorbeschouwing van Cambuur krijgt dan al gauw iets van ‘er wordt ergens in het noorden van het land in de loop van de week een voetbalwedstrijd gespeeld. Er zou sprake zijn van een verhoogd risico.’

Gelukkig hadden we stagiair Klaas Gunter die in de aanloop van het facebookfeestje precies deed wat een journalist moet doen: je hoort iets in je omgeving, je herkent de nieuwswaarde , controleert de feiten en schrijft een bericht. Op pagina zeven, dat dan weer wel.

 

 

Auteurs