The Internet of Cats. Katten en de journalistiek van morgen

Het is al vaker gezegd, de kat is de meme ofwel culturele gen van het internet. Er zijn weinig of geen onderwerpen te bedenken waarover op Internet zoveel te vinden is als over die zachte viervoeter. Op zich is deze wetenschap niet meer dan een leuke wetenswaardigheid. Toch zegt de digitale kattenobsessie heel wat over de huidige journalistiek.

Ja journalistiek, je leest het goed. Het begint er al mee dat BuzzFeed, een van de grootste, meest succesvolle en snelst opkomende nieuwssites van dit moment, zijn succes in eerste instantie te danken heeft aan kattenfilmpjes, kattenlijstjes, kattenfoto’s en ander kattengedoe. In 2014 had de site al zo’n 22.500 berichten over of met katten gepubliceerd. Dat was precies twee keer zoveel als het aantal berichten over politieke onderwerpen. Maar dat is nog niet alles. BuzzFeed’s kracht is de inzet op virale content, dat wil zeggen op berichten die gedeeld worden. En wat blijkt, niet verrassend maar toch: kattenberichten scoren goed tot zeer goed en in ieder geval beter, veel beter zelfs dan meer traditionele nieuwsberichten – tenzij die een drama of, meer nog, een directe bedreiging betreffen. De verklaring is onder meer te vinden in dit overzicht van het soort nieuws dat het best gedeeld wordt.

afbeelding1

Bij dit feit – en dat is het: een feit – valt heel wat op te merken. Die opmerkingen raken de kern van het huidige journalistiekdebat. Achtereenvolgens, zeer kort:

 

  1. Dat onderzoekers voor dergelijke onzin geen tijd hebben

Hoewel kattenberichten op BuzzFeed, Facebook en elders zeer veel belangstelling genieten, besteden academische onderzoekers er nauwelijks aandacht aan. Wél veel aandacht besteden zij aan de vraag hoe traditionele nieuwsmedia kunnen blijven voortbestaan en traditioneel (politiek, economisch, sociaal) nieuws via sociale en andere moderne media verspreid kan worden. Zie bijvoorbeeld het recente verhaal op De stand van de media over Facebook. Heel interessant, dit verhaal maar misschien toch zoiets als het voorbereiden van de vorige oorlog. Voor andere inzichten in deze richting, zie bijvoorbeeld Franknews.

 

  1. Dat nieuws voor de gemiddelde consument leuk moet zijn – en het liefst nog cute ook

Rampen en bedreigingen uitgezonderd is ‘leuk’ (entertainment) de doorslaggevende factor in de publieke belangstelling voor nieuws. Dat valt moeilijk te bewijzen maar werd ook in het verleden al vaak aangetoond. Het ligt voor de hand dat dit in een rijke, nieuwsovervolle samenleving als de onze nog meer het geval is dan in andere typen samenlevingen. Vandaar de populariteit van kattenfilmpjes e.d. Deze filmpjes zijn temeer zo populair omdat katten ook nog lief zijn. Ze hebben – wat heet – de cute-factor.

 

  1. Ik doe wat jij doet & wij doen wat wij doen

Mensen imiteren elkaar. Internet leidt tot imitatie op massale schaal. Kattenfilmpjes e.d. illustreren deze neiging tot nabootsing in vergaande mate. Communicatie is delen. Massacommunicatie is massaal delen – en dan liefst hetzelfde.  Katten dus.

 

  1. Katten zijn zoals ze zijn. Authenticiteit als cultuurelement

Alom wordt erkend dat authenticiteit, oorspronkelijkheid, betrouwbaarheid e.d. cruciale elementen zijn in de zoektocht naar de moderne identiteit. Katten zouden dergelijke eigenschapen in extreme mate bezitten. Om het te zeggen in de woorden van een van de vele websites die kattenbeelden rondstrooit, LINDAnieuws: ‘We willen authenticiteit, maar krijgen meer en meer het tegenovergestelde. Banken en politici wekken alleen maar wantrouwen en op Facebook laat iedereen slechts zijn mooiste foto’s zien. Daardoor is er een tegenbeweging ontstaan: we smachten naar echtheid. En dat is exact wat Lady Dinah’s Cat Emporium ons geeft. Want de hele wereld kan zich fake gedragen, een kat blijft een kat.’ Anders gezegd: mensen herkennen zich in of spiegelen zich aan dieren.

 

  1. Katten zijn vanouds geliefd en gehaat

Die spiegeling van mens en dier verwijst naar een oeroud cultuurelement. In zoverre is het Internet of cats gewoon een moderne vertaling van een historisch fenomeen. In het oude Egypte werden katten vereerd, in de Europese Middeleeuwen werden ze gehaat en geassocieerd met heksen, in de achttiende eeuw werden ze massaal, in zakken, verbrand – dat gaf zo’n leuk geluid, zoiets als voetzoekers. Tegenwoordig zijn er weer vele, vele miljoenen kattenliefhebbers. Dat zij van hun liefde op internet getuigenis afleggen is dan ook niet zo bijzonder. Bijzonder is dat die getuigenis alom gedeeld wordt. Overigens hoort hier wel een cijfermatige kanttekening bij. Hoewel steeds weer beweerd wordt dat het internet vol katten staan, zijn er op Youtube meer filmpjes over en met honden te vinden. Begrijpen doe ik dat niet.

 

De conclusie?

De verplaatsing van het zwaartepunt van de maker (‘journalist) naar de gebruiker plus het feit dat iedereen dankzij het internet maker is, leidt tot een omkering van waarden. Misschien moet de journalistiek van de toekomst om die reden doen wat bijv. BuzzFeed en Vice deden: eerst publiek trekken met ‘leuke dingen voor de mensen’ en dan pas serieuze journalistiek bedrijven in plaats van, wat in negen van de tien gevallen gebeurt, andersom. Een alternatief is er natuurlijk ook: je werkt alleen voor een klein tot zeer klein publiek. Maar het zal nog wel even duren tot de journalistiek zich daarbij neerlegt. Ondertussen blijft het opmerkelijk feit: op internet maakt de kat in onevenredige mate de dienst uit.

 

Auteurs