Karakter journalistiek, als redder van het televisie nieuwsprogramma

‘Ben je een mindere journalist als je toont wat het gros van de kijkers wil zien’ vraagt Bas van der Ham aan de studenten.

De publieke opinie vraagt om een aanpassing aan je vormgeving. Want de massa wil ‘persoonlijk’ en ‘karakter herkenning’. Ben je dan als journalist niet gewoon super arrogant bezig als je hier geen gehoor aan geeft?

Bas van der Ham, voormalig eindredacteur KRO Brandpunt, is te gast bij de studenten van de School voor Journalistiek te Utrecht. Zijn visie op de vernieuwende vorm waarin het journalistieke verhaal op televisie gebracht dient te worden, stemt niet iedere gesettelde maker gerust.

Het is nu een paar weken geleden dat er een discussie ontstond tussen twee –inmiddels oud- eindredacteuren van KRO’s parade paardjes in journalistiek kunne, Brandpunt en Reporter. Op facebook trokken deze twee gepassioneerde makers fors van leer over de ethische vormgeving van het journalistieke verhaal.

Aanleiding was het item gemaakt door Patrick Lodiers in Donetsk. Dit item is op 4 oktober 2016 uitgezonden in Brandpunt. ‘een verloedering van wat ooit een hoogstaand journalistieke rubriek was’ benoemd voormalig eindredacteur van Reporter Bart Nijpels dit item. Bas van der Ham reageert daarop en toont aan dat het item met Lodiers in beeld beter scoort dan welk item gemiddeld dan ook bij Brandpunt.

‘ Patrick Lodiers toont de werkelijkheid op een naïeve manier’ schrijft van der Ham. Olie op het vuur. ‘Koefnoen is geloofwaardiger’, roept de antagonist. En aansluitend volgen meer negatieve reacties uit de groep waardige televisiejournalisten.

Tijd dus om Bas van der Ham naar de jonge garde aankomende journalistieke toppers te halen.

Bas toont ons de kijkcijfers van de bewuste uitzending. Uit de grafiek is duidelijk een piek te zien op het moment dat het item van Lodiers over het scherm gaat. Een piek van bijna 600 duizend kijkers. De recente kijkcijfers van Brandpunt tonen ongeveer 300 duizend per uitzending. In de afgelopen jaren is het aantal kijkers naar het nieuws achtergrond programma drastisch terug gelopen. Niet alleen Brandpunt heeft dit probleem, ook rubrieken als Nieuwsuur zien de kijkcijfers met zeker 10% teruglopen, aldus van der Ham.

De mediaonderzoekers, Marie Holmboe Ruge en Johan Galtung benoemde al in 1965 ‘de werkelijkheid’ een bepaalde gedaante dat ontstaat door de eigenschappen en eigenheden van de media zelf, en niet door het ingrijpen van de individuele uitvoerende journalist. (bron: The Structure of Foreign News, 1965)

Zij duiden zich door als voorbeeld het nieuwsitem te nemen.

Als het weergeven van ‘de waarheid’ over ‘de werkelijkheid’ ethisch gesproken de ultieme drijfveer zou zijn voor de journalistiek, dan begint dit uiteraard bij de keuze van welke elementen van die werkelijkheid opgenomen worden in het media image, het beeld dat de media uiteindelijk brengen van een bepaald (wereld)gebeuren. Zowat alle onderzoek sinds dit baanbrekende werk van Galtung en Ruge heeft bevestigd dat ‘nabijheid’ bepalend is voor de opname van een gebeurtenis of elementen ervan in een nieuwspakket. ‘Nabij’ betekent niet alleen dat het gebeuren zich afspeelt op een plek die ten opzichte van het beoogde publiek relatief dichtbijgelegen is, maar ook dat de samenstellers van het mediapakket (de eindredactie, volgens de klassieke werking van een redactie) het gebeuren inschatten als cultureel nabij (cultural proximity), als een element van de realiteit waarbij het publiek zich betrokken voelt. bron: http://www.tijdschriftkarakter.be/de-mediamachine-over-de-grenzen-van-ethiek-in-de-journalistiek/

De aankomende journalisten, van de Utrechtse School voor Journalistiek, zien niet helemaal in wat er dan ‘misgaat’ bij het item van Lodiers.

Uit navraag blijkt dat van de aanwezigen niemand op uitzendtijd naar Brandpunt kijkt. Wel kijkt men als er een item wordt doorgezet. Bijvoorbeeld via facebook en dan wel door een ‘vriend’ waarvan zij weten dat die overeenkomstige interesses heeft. ‘Als die mij dan een tip geeft om te kijken, dan kijk ik wel, en bij zo’n item als Lodiers kan ik mij dat voorstellen’.

Wat aanspreekt is de persoonlijke zoektocht die Lodiers in Donetsk doet. Deze komt, aldus de aanwezige studenten, beter over dan dat daar weer een journalist in kogelwerend vest een stand-upper staat te maken. ‘Ik ben veel meer betrokken, althans zo voelt het’, geeft men aan.

Bas van der Ham was als eindredacteur ook betrokken bij het programma ‘De Verenigde Staten van Eva’. De roadtrip die Eva Jinek maakt door Amerika op zoek naar de Amerikaanse identiteit. Van der Ham geeft aan dat het best wel energie heeft gekost om Eva te overtuigen dat zij dit moest doen. ‘Haar angst was om als niet-serieuze journalist over te komen’ aldus van der Ham. Het programma toont Amerika vanuit de emotie van Eva en brengt bijvoorbeeld haar emotie in beeld als zij getuige is van een grote groep personen die en masse tot Amerikaan ingeburgerd wordt. Dit, zoals destijds ook haar ouders komend vanuit Tsjechië hebben beleefd. De emoties van Eva zichtbaar in beeld toont het Amerika van nu op persoonlijke en karaktervolle manier. En dat is waar de journalistiek naar toe moet gaan aldus van der Ham. Hij vervolgt met de uitspraak: ‘die old-school denkende collega’s moeten af van het met grote televisiecamera’s oersaaie journalistieke televisie programma’s maken, neem het NOS journaal….. die hebben een probleem’.

Dan ontstaat er ineens onrust. De jonge garde schuift nerveus op de stoel heen en weer bij het idee dat een programma als Zembla of het journaal op emotievolle manier het ‘nieuws’ gaan brengen. Een van de aanwezige geeft aan dat je de kijker niet moet gaan onderschatten op aanwezige IQ. Bas van der Ham geeft daar als tegengeluid op aan dat er al te lang televisie gemaakt wordt met de arrogantie dat de intelligentsia het wel snapt. En doet een pleidooi om iets te maken dat voor ieder toegankelijk is. Daarvoor is het medium televisie bij uitstek gericht op de massa.

 

Is karakter journalistiek dan de oplossing? De studenten twijfelen. Bas van der Ham is stellig. ‘Ja, als je wilt overleven en de aandacht wilt behouden van de televisiekijker dan moet je wel’, aldus van der Ham.

Het belangrijke verhaal overbrengen is niet meer zo eenvoudig. Het grote aanbod van nieuws via online is daar debet aan. Heel je ziel en zaligheid zal er in gelegd moeten worden. De kijkcijfer grafieken tonen aan dat de persoonlijke manier van vertellen goed scoort.

De ‘holy grail’ van de journalistiek, besluit Bas van der Ham de avond, is het brengen van nieuws.

‘Maar laat dat dan wel op een vernieuwende manier zijn. Eentje die het publiek aanspreekt’. Betrokken en met karakter.