Herrie in Haren #1 – “de media heeft het gedaan”

Na de Facebook-moord nu ook de Facebook-rellen. Nederland loopt voorop bij het gebruik van sociale media.

Op radio, tv en online werd live verslag gedaan van wat zich gedurende de rampavond voltrok – zie het verslag van Hille van der Kaa op de uitgeeffabriek (en later bij DNR). Kranten konden in de ochtendedities de eerste oorlogsfoto’s afdrukken. Maar daarna pakten ze pas goed uit. In nabeschouwingen en analyses buigen experts zich over de affaire. Heeft de politie gefaald? Was de platte pet beter dan de lange lat? Had het dorp moeten worden doorgelegd? Moet de burgemeester weg? En vooral: hoe heeft het zover kunnen komen?

Zijn de relschoppers niet gemobiliseerd door de massale media-aandacht? Als de ‘oude’ media niet als versterker voor de sociale media hadden gewerkt, zou het dan ook uit de hand zijn gelopen? De expert van de Volkskrant denkt van niet: ook zonder die aandacht zouden duizenden jongeren naar #Haren zijn getrokken. De krant pakt ook flink uit met voorbeelden van eerdere X-projecten waarbij sociale media de aanjager zijn – een analyse die in de voorgaande dagen ontbrak.

De vraag stellen is hem beantwoorden. Natuurlijk zou het minder massaal zijn geweest – en misschien ook niet uit de hand zijn gelopen – zonder de aandacht van de traditionele media. Net zoals je volgens de DWDD een boek moet lezen, een band moet horen of een film moet bekijken, moest je ook naar Haren.

Dat ProjectX in Haren uit de hand loopt en niet in Uden of Alkmaar, heeft te maken met media-aandacht. Media versterken elkaar als nieuws eenmaal nieuws is. Binnen no-time staat het op tientallen websites. Voor een internet-hype heb je geen journalisten nodig. Alleen een zoekrobot en een algoritme. “Waarom hebben wij dat niet?” roept men ter redactie. Het antwoord is altijd om hetzelfde onderwerp “met een andere invalshoek” nog eens dunnetjes – of aangedikt in dit geval – over te doen. Met een nieuwe expert is het een nieuw onderwerp. En zelf bedacht. DWDD functioneert volledig zo. Het programma bevat alleen maar opgewarmd nieuws. Wat niet wil zeggen dat het geen onderhoudende tv oplevert.

Kunnen media niet verantwoordelijker optreden? Niet berichten als dat kan leiden tot relletjes, sociale onrust of andere malheur?

Dat middel zou wel eens erger kunnen zijn dan de kwaal.

Tijdens de Molukse treinkapingen schreef ik voor een regionale krant in de Zaanstreek. Ik was er getuige van hoe in het holst van de nacht twee auto’s met Molukkers werden klemgereden door de politie en de inzittenden als gangsters tegen de auto werd gezet om gefouilleerd te worden. Ik belde krant maar kreeg van de redactiechef te horen dat er “afspraken” met de politie waren gemaakt om niet over dergelijke zaken te berichten. In de Zaanstreek was een grote Molukse gemeenschap, en er zou wel eens herrie van kunnen komen. Ik heb daar nog steeds geen goed gevoel over.

Media moeten geen afspraken met gezagsdragers maken over al-dan-niet publiceren. Ze zouden wel creatiever kunnen zijn en minder op moeten elkaar letten, maar dat is een ander probleem.

Auteurs

7 comments

  • Interessante analyse. Ik miste in de berichtgeving van de ‘traditionele’ media tot nu toe vooral de naar binnen gerichte blik; wat was de eigen rol in het aanjagen van de ongeregeldheden? In hoeverre was hier sprake van een ‘self-fulfilling prophecy’? Er werd mijns inziens inderdaad wel heel snel en overtuigend gewezen op de exclusieve rol van Facebook en Twitter. Naar mijn overtuiging op zijn minst slechts ten dele terecht.
    Eén ding voelt wat ongemakkelijk. In de kop boven dit artikel staat ‘De media heeft…’ Misschien ontgaat de ironie me. Maar ik zou in dit geval toch gewoon voor ‘hebben’ hebben gekozen.

    Daan Bleuel,
    hoofdredacteur BDU Lokale Nieuwsmedia

  • Klopt, de kop was ironisch bedoeld… een gevaarlijke stijlfiguur in de journalistiek, vandaar ook de aanhalingstekens, maar “als iets verkeerd begrepen kan worden, dan wordt het verkeerd begrepen”.

    Wat mij verbaasde is dat de retrospectie (eerdere Project-X-en hebben ook tot soortgelijke taferelen geleid), pas achteraf plaatsvindt.

    • Bedankt voor de toelichting. En ik geef toe; mijn gevoel voor humor is niet meer wat het geweest is..
      Het blijft een interessante casus, ook voor traditionele media. Zoals je naar mijn idee terecht vaststelt ontkom je er niet aan het nieuws als zodanig te signaleren. Dan is zelfcensuur niet op zijn plaats. Dat kan zelfs het gezag van de brenger van het nieuws aantasten. De vervolgvraag is voer voor interessante discussie: waar houd het objectief brengen van nieuws op en word je actief onderdeel van de dynamiek van het nieuws, zoals het zich ontwikkeld?

      Daan Bleuel

  • Aart Velthuijsen

    Daan Breugel zegt in reactie op de repliek van Piet Bakker “Zoals je naar mijn idee terecht vaststelt, ontkom je er niet aan het nieuws als zodanig te signaleren”. Ik kan me niet anders voorstellen dat de Molukse treinkapingen nieuws waren. Maar een Haren Hypje is echt geen nieuws! Dat was geen nieuws en is nog steeds geen nieuws. Het was een rel, veroorzaakt door belangrijk doende hoogwaardigheidsbekleders die het liefst voor de lopende camera zich afvragen of ze maatregelen moeten nemen, deskundigen die het allemaal bij het verkeerde eind hadden, en de media die voor het Hypje onvoorstelbaar veel aandacht hadden en daardoor reclame maakten. Tja, daar worden ook gewone mensen nieuwsgierig van, en sommigen zelfs vandalistisch. Kortom, waar geen nieuws is, moet je het niet maken, want daar komt alleen maar rotooi van. Die rotzooi, tja, dat is dan wel weer nieuws. Helaas.

    Piet Bakker vraagt zich af “Kunnen media niet verantwoordelijker optreden”? Ik vind dat de media met nieuws moeten komen als het er is en niet omdat het misschien komt. Ik vraag me af of facebookberichtjes en tweetjes vanzelf nieuws zijn. Ik denk van niet.

  • @Aart. Vandaar dus mijn pleidooi voor minder hijgerig achter elkaar aanlopen en meer eigen creatief nieuws. Als je verantwoordelijk wilt zijn, moet je dat zelf willen – en dus niet afdwingen met verboden of afspraken.

    De nieuws-dynanamiek laat zich natuurlijk niet zo eenvoudig sturen.

    Als diverse media een nieuwtje hebben – mega-feest dreigt in Haren – wordt het voor de meeste andere media enorm lastig om daar niet aan mee te doen. (Omdat ze elkaar zo goed in de gaten houden.)

    • @Aart Dat het Haren Hypje geen nieuws had moeten worden, daarover kun je twisten. Dat het nieuws wàs, hoeft echter nauwelijks betoog. Het werd in ieder geval ‘nieuws’ toen het gemeentebestuur besloot een persconferentie te beleggen en daarvoor de landelijke media uitnodigde. Ik denk in een desperate poging de ‘traditionele’ media tot bondgenoot te maken. In een wanhopige poging de geest van de ‘social media’ terug in de fles te krijgen (als die er al uit was, op dat moment). Het effect was uiteindelijk het tegenovergestelde, denk ik. Niet voor niets sprak ik in mijn eerste reactie over een ‘self-fullfilling prophecy. Of het nieuws had moeten zijn, staat denk ik ter discussie. Of het nieuws was niet.

      Daan Bleuel

  • @Aart. Of het Haren Hypje nieuws had moeten worden, daarover kun je discussiëren. Dat het nieuws wàs staat voor mij als een paal boven water. Het werd op zijn minst ‘nieuws’ toen het gemeentebestuur van Haren besloot een persconferentie te beleggen waarvoor ook de landelijke media werden uitgenodigd. Ik denk in een desperate poging de ‘traditionele’ media tot bondgenoot te maken. In een wanhopige strijd om de geest van de ‘social media’ weer terug in de fles te krijgen. Voor zover die er al uit was, overigens.
    Die communicatie-strategie heeft zich in mijn opvatting tegen de gemeente gekeerd. Het vermeende middel was erger dan de kwaal. Niet voor niets sprak in mijn eerste reactie over een ‘selffulfilling prophecy’. Kortom; of het nieuws had moéten zijn, is voer voor lange debatten. Dat het nieuws wàs niet.

    Daan Bleuel