Lokale journalistiek staat in Nederland en veel andere landen onder druk door veranderend mediagebruik, de opkomst van online platforms en teruglopende inkomsten. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de continuïteit van lokale nieuwsvoorziening, maar ook voor de lokale democratie. Lokale journalistiek vervult belangrijke functies als waakhond van het lokaal bestuur, als informatiebron voor burgers en als verbinder binnen lokale gemeenschappen.
Hoewel veel rapporten wijzen op de zorgen over de toekomst van lokale journalistiek en het verdwijnen van lokale media, waardoor zogenaamde nieuwswoestijnen kunnen ontstaan, is het belangrijk om breder te kijken dan alleen naar het aantal lokale media in een gebied. In deze studie hebben we daarom een publieksgerichte benadering gekozen om lokale journalistiek vanuit het publiek te onderzoeken.
Tot nu zijn veel studies gericht op lokale media die geografisch zijn afgebakend, terwijl mensen zich online ook verbonden voelen met gemeenschappen die niet alleen door een bepaalde plaats, maar ook door sociale relaties en gedeelde interesses worden gevormd. Daarnaast ligt de focus vaak op gevestigde lokale nieuwsorganisaties, terwijl het lokale medialandschap inmiddels veel diverser is geworden, met uiteenlopende online en offline bronnen van lokale informatie. Er is in studies ook relatief weinig aandacht voor andere functies van lokale journalistiek dan de traditionele waakhondfunctie, zoals het informeren over wat er in de gemeenschap speelt, het bieden van herkenning en het versterken van sociale verbondenheid. We weten dus nog relatief weinig over hoe inwoners zelf de lokale nieuwsvoorziening ervaren, welke bronnen zij gebruiken en wat zij onder lokaal nieuws verstaan en wat ze van lokale journalistiek verwachten.
In deze studie onderzoeken we hoe mensen geïnformeerd worden over hun lokale gemeenschap en wat hun lokale nieuwsbehoeften zijn. Daarvoor hebben we vijftien focusgroepen gehouden in acht verschillende gemeenten in Nederland, variërend in grootte en variërend in aantal gevestigde lokale media die er zijn (zie kaart). Een week voorafgaand aan de focusgroepen vroegen we deelnemers om vier tot vijf foto’s of screenshots te sturen van de platforms waarop zij die week informatie over hun woonplaats hadden geconsumeerd. De belangrijkste bevindingen op een rij:
1. Gefragmenteerd lokale medialandschap: Mensen ervaren het lokale medialandschap niet als karig, maar juist als een overvloed aan informatie waar zij hun weg in moeten vinden. Inwoners maken gebruik van een breed scala aan informatiebronnen, van gevestigde journalistieke media tot gemeentelijke websites en lokale sociale-mediagroepen rond specifieke onderwerpen of interesses. De grote hoeveelheid en verscheidenheid aan informatie zorgt ervoor dat het lokale informatielandschap versnipperd aanvoelt. Mensen hebben duidelijk behoefte aan lokaal nieuws, maar geven aan dat het veel moeite kost om het te vinden, te bepalen wat voor hen relevant is en te beoordelen welke bronnen betrouwbaar zijn.
2. Service-gerichte informatie: Mensen maken gebruik van een breed scala aan lokale informatiebronnen omdat zij op de hoogte willen blijven van praktische en dienstverlenende zaken, zoals afvulpunten, wegopbrekingen en evenementen. Hoewel journalistieke media hierin een rol spelen, zijn gemeentelijke websites en sociale-mediaplatforms nog belangrijker om in deze behoefte te voorzien, omdat deze bronnen actueler zijn.
3. Herkenning en erkenning: Lokaal nieuws gaat niet alleen over praktische informatie over wat er in de omgeving gebeurt. Het helpt mensen ook om hun gemeenschap beter te leren kennen en zich er onderdeel van te voelen. Door verhalen te maken die aansluiten bij de ervaringen van inwoners, kan lokaal nieuws bijdragen aan een gevoel van verbondenheid en herkenning. Mensen willen weten wat het publieke sentiment over lokale kwesties die hen raakt.
4. Duiding en verdiepende context: Mensen benadrukken het belang van berichtgeving over lokale kwesties die verder gaat dan alleen de vraag ‘Wat gebeurt er?’ en ook ingaat op ‘Waarom en hoe gebeurt dit?’. In hun huidige lokale medialandschap missen veel inwoners een plek waar zij deze verdieping en achtergrondinformatie kunnen vinden. Lokaal nieuws wordt vaak als oppervlakkig ervaren, terwijl inwoners weten dat er veel lokale kwesties spelen die om meer verdieping en uitzoekwerk vragen. Het wetenschappelijk artikel is here te lezen.
