Journalismlab –

Nieuwe vragen, nieuwe methoden: hoe een chatbot helpt begrijpen waarom mensen ontevreden zijn over het nieuws

Renée van der Nat — Fri, 03 Apr 2026 10:16:35 +0000

Waarom zijn sommige mensen ontevreden over het nieuws? Om deze vraag op grote schaal te onderzoeken, mét de mogelijkheid om door te vragen, ontwikkelden we een grootschalige conversational survey met behulp van een large language model (LLM). Ruim 3.000 mensen spraken met chatbot Noa over waarom zij ontevreden zijn over lokaal, regionaal en landelijk nieuws.

Door Renée van der Nat, Sophie Duvekot, Winnifred Wijnker en Yael de Haan

Stel je voor dat een survey niet begint met een lijst met stellingen en invulvakjes, maar met een gesprek? Een gesprek waarin wordt doorgevraagd en de vraagstelling zich aanpast aan iemands manier van praten. In ons onderzoek naar ontevredenheid over het nieuws hebben 3.107 mensen in Nederland zo’n gesprek gevoerd – niet met een onderzoeker, maar met een chatbot die we speciaal voor dit onderzoek ontwikkelden.

Deze methode maakt het mogelijk op grote schaal inzicht te krijgen in waarom mensen ontevreden zijn over het nieuws. Naast nieuwe en rijke inzichten in hoe mensen nieuws ervaren, bracht deze onderzoeksmethode ook uitdagingen op het gebied van ethiek, ontwerp en techniek met zich mee.

We kozen voor een nieuwe soort onderzoeksmethode omdat we onderzoeksvragen hadden die niet goed konden worden beantwoord met bekendere methoden. We wilden namelijk niet alleen meten hoe ontevreden mensen waren over het nieuws, maar ook duiden waarover ze dan precies ontevreden zijn. Dit vraagt om zowel een kwantitatieve als kwalitatieve onderzoeksaanpak. We wilden dus een onderzoeksmethode ontwikkelen die op de schaal van een survey werkt, maar met de verdieping van kwalitatieve interviewmethoden.

Zoals je hieronder kunt lezen is dat niet helemaal gelukt, want de mogelijkheden om een echt gesprek met een taalmodel vorm te geven zijn vooralsnog beperkt. Wat wel is gelukt, is om de technologie zo in te zetten dat we beter begrijpen waarom deelnemers bepaalde scores geven aan variabelen. De data uit de gesprekken gaven meer details waardoor we de motivaties van deelnemers beter kunnen begrijpen: waarom mensen ontevreden zijn over het nieuws.

Daarnaast ontdekten we in de korte interviews met respondenten ook op welke manier het nieuws volgens hen kan worden verbeterd. Deze inzichten zijn, samen met inzichten uit het vervolgonderzoek, uitgewerkt in een praktische handreiking voor nieuwsredacties die binnenkort op deze website verschijnt.

Heb je vragen over het onderzoek, dan kun je mailen naar renee.vandernat[@]hu.nl.

<\/path><\/svg>"},"minimize_box":"yes","minimized_on":"tablet","hierarchical_view":"yes","min_height":{"unit":"px","size":"","sizes":[]},"min_height_tablet":{"unit":"px","size":"","sizes":[]},"min_height_mobile":{"unit":"px","size":"","sizes":[]}}" data-widget_type="table-of-contents.default">

Onderzoek naar nieuwsontevredenheid

Nieuwsontevredenheid als concept wordt vaak niet expliciet onder deze noemer onderzocht. Vaak gaat het bijvoorbeeld over mensen die de journalistiek niet vertrouwen, zich richten op alternatieve nieuwsmedia of ervoor kiezen om het nieuws te mijden. Publieksonderzoek laat zien dat mensen het nieuws vaak ingewikkeld vinden, hun leefwereld niet herkennen in het nieuws, of zich overladen voelen door het nieuws (Arguedas et al., 2022; Costera Meijer, 2021; de Bruin et al., 2024). Tegelijkertijd vertaalt ontevredenheid zich niet altijd in minder nieuwsgebruik of lager vertrouwen. Ook mensen die veel nieuws consumeren, zoals gebruikers van alternatieve nieuwsmedia, geven aan ontevreden te zijn (Schwarzenegger, 2022; Van der Nat & De Haan, 2023; Wilner et al., 2021).

Door ons specifiek te richten op nieuwsontevredenheid kunnen we onderzoeken welke factoren hieraan bijdragen. In de wetenschappelijke literatuur worden twee factoren genoemd die bijdragen aan interesse in nieuws en nieuwsconsumptie: de mate waarin mensen zich competent voelen om het nieuws te volgen en de mate waarin zij nieuws relevant vinden (Barchas-Lichtenstein et al., 2021; Schroder, 2019; Silvia, 2008). Deze factoren sluiten aan bij de drie redenen waarom mensen nieuws waardevol vinden: mensen willen iets nieuws leren, zich verdiepen in andere perspectieven, en erkenning voor hun leefwereld in het nieuws (Costera Meijer, 2021). Nieuwsontevredenheid ontstaat wanneer het nieuws onvoldoende in deze behoeftes voorziet.

Veel publieksonderzoek richt zich echter op nieuws in het algemeen, waardoor we weinig weten over hoe mensen nieuws ervaren op nationaal, regionaal of lokaal niveau. Dat onderscheid is relevant voor redacties, omdat het aanpakken van nieuwsontevredenheid op lokaal niveau mogelijk andere strategieën vraagt dan op nationaal niveau.

Hoewel we weten dat mensen die nieuws relevant vinden en zich competent voelen om het te volgen meer geïnteresseerd zijn in nieuws en het vaker gebruiken, is minder duidelijk hoe deze factoren samenhangen met nieuwsontevredenheid. Zo weten we bijvoorbeeld van iemand die aangeeft nieuws ingewikkeld te vinden nog niet wat er aan het nieuws precies ingewikkeld is. Is dat de taal of de inhoud? Of gaat het juist om de context waarin een nieuwsgebeurtenis plaatsvindt? Een vergelijkbare vraag geldt voor de ervaren relevantie van nieuws.

Resultaten
De mate waarin iemand (on)tevreden is over het nieuws hangt sterk samen met nieuwscompetentie en nieuwsrelevantie. Dat betekent dat de door ons gekozen variabelen niet alleen de drijvende kracht zijn achter interesse in het nieuws, maar ook factoren zijn die relevant zijn voor de mate waarin mensen (on)tevreden zijn over het nieuws. Daarnaast vertonen beide variabelen onderling samenhang: dus mensen die nieuws ingewikkeld vinden, vinden het nieuws ook minder relevant.

Verder laat de analyse zien dat nieuwstevredenheid afneemt naarmate mensen hoger zijn opgeleid, ouder zijn en aangeven een open persoonlijkheid te hebben. Daarnaast lijken vrouwen en mensen met een westerse migratieachtergrond minder tevreden over het nieuws. Dit zijn directe verbanden, wat betekent dat nieuwstevredenheid ook door andere factoren dan competentie en relevantie wordt beïnvloed.

Daarnaast ontdekten we dat nieuwscompetentie en nieuwsrelevantie ook verklarende factoren zijn voor nieuwstevredenheid. Mensen die meegaand zijn, voelen zich competenter om nieuws te volgen en zijn daarom tevredener over het nieuws. Mensen die extravert en consciëntieus zijn, vinden nieuws relevanter en zijn daardoor tevredener. Mensen die niet stemmen daarentegen voelen zich minder competent, vinden nieuws minder relevant en zijn daardoor ook minder tevreden. Nieuwstevredenheid hangt dus niet alleen rechtstreeks samen met demografische en persoonlijkheidskenmerken, maar wordt ook beïnvloed door nieuwscompetentie en nieuwsrelevantie.

Wanneer we kijken naar de samenhang tussen verschillende variabelen vinden we geen significante verschillen tussen mensen die vragen hebben beantwoord over lokaal, regionaal of landelijk nieuws. Toch blijken die verschillen wel degelijk te bestaan, zoals blijkt uit de gesprekken met het taalmodel. Uit deze gesprekken komt naar voren dat mensen om verschillende redenen nieuws ingewikkeld of niet relevant vinden.

Bij nieuws over iemands woonplaats of regio herkennen inwoners zich vaak onvoldoende in de berichtgeving. Voor hen is niet altijd duidelijk wat de urgentie van het nieuws is, waardoor ze zich minder verbonden voelen met het nieuws. Vaak geven inwoners dan ook aan zich niet erg verbonden te voelen met hun woonplaats.

Bij nieuws over Nederland ervaren inwoners het nieuws vaak als ingewikkeld en weinig herkenbaar. De berichtgeving is niet altijd eenduidig, waardoor onduidelijk blijft wat er precies aan de hand is. Ook hier geven inwoners aan zich weinig verbonden te voelen met het nieuws. Dit hangt samen met de zwaarte die veel mensen ervaren: nationaal nieuws wordt vaak genoemd wanneer inwoners aangeven zich machteloos of overladen te voelen door het nieuws.

Achter de schermen – het perspectief van onderzoekers

We ontwikkelden de conversational survey omdat we wilden onderzoeken hoe (on)tevreden Nederlanders zijn over het nieuws, hoe dit samenhangt met nieuwscompetentie en nieuwsrelevantie, en waarover zijn dan precies ontevreden zijn. Dit vraagt om een onderzoeksmethode die zowel kwantitatieve als kwalitatieve data kan verzamelen. Meestal lossen onderzoekers dit op door een survey te combineren met interviews – alleen kun je slechts met een kleine gedeelte van je steekproef praten. Wij wilden verkennen of het mogelijk is om mensen op grote schaal te interviewen met behulp van een taalmodel. Daarom ontwikkelden we een conversational survey waarin respondenten in gesprek gaan met chatbot Noa, gebaseerd op het taalmodel Meta Llama 3.

Omdat de onderzoeksmethode conversational survey nog relatief nieuw is – er zijn, zover we weten, slechts twee andere onderzoeken die ook een taalmodel gebruiken om respondenten te ondervragen (Celino & Re Calegari, 2020; Xiao et al., 2020), maar niet binnen een journalistieke context) – bespreken we hier de belangrijkste inhoudelijke, technologische en ethische overwegingen die we tegenkwamen bij het ontwikkelen van deze onderzoeksmethode.

Figuur 1 – In de conversational survey wisselden we gesloten vragen af met korte AI-gedreven interviews over nieuwsontevredenheid

Gesloten vragen combineren met kort AI-gedreven interviews

Elke respondent begon met een kort verkennend interview over hoe zij landelijk, regionaal of lokaal nieuws consumeren. Daarna volgden gesloten vragen over nieuwscompetentie (is nieuws duidelijk of verwarrend?) en nieuwsrelevantie (is nieuws belangrijk, nuttig, herkenbaar?). Wie laag scoorde op nieuwscompetentie of -relevantie werd doorgeleid naar één of twee aanvullende interviews waarin Noa doorvroeg naar de achterliggende redenen (zie figuur 1).

Omdat eerder onderzoek laat zien dat verschillen in nieuwsconsumptie niet uitsluitend door demografische gegevens zijn te verklaren (Gerber et al., 2011; Martin & Sharma, 2023; Sandy et al., 2013), vroeg Noa respondenten tot slot ook naar persoonlijkheidskenmerken, zoals openheid, meegaandheid en extraversie (Konstabel et al., 2012; Rammstedt & John, 2007).

Dataverzameling en -analyse

De conversational survey is afgenomen onder een representatieve steekproef van 3107 Nederlanders, via onderzoeksbureau Ipsos I&O. De gesprekken met de chatbot vonden plaats tussen september en oktober 2024. We ontwikkelden drie versies van de conversational survey: over landelijk, regionaal en lokaal nieuws. Het publieksperspectief op nieuws was hierbij leidend. Daarom vroegen niet wat de respondenten vonden van landelijk, regionale of lokale nieuwsmedia, maar gingen de vragen over ‘nieuws over je woonplaats’ ‘nieuws over de regio waar je woont’ en ‘nieuws over Nederland’. Door te kiezen voor deze formulering krijgt de respondent meer ruimte om zelf in te vullen wat dat betekent voor hen.

De data bestaat enerzijds uit kwantitatieve gegevens die we statistisch analyseerden in R. We verzamelden data over nieuwsontevredenheid, nieuwscompetentie en nieuwsrelevantie, en vroegen respondenten naar persoonlijkheidskenmerken zoals: openheid, meegaandheid, extraversie, consciëntieusheid en neuroticisme. Via Ipsos I&O kregen we daarnaast inzicht in de demografische kenmerken van onze steekproef (N=3.107), namelijk: gender, leeftijd, opleidingsniveau, etniciteit, woonregio en politieke voorkeur.

Om de samenhang tussen deze variabelen te analyseren, gebruikten we een Structural Equation Modelling in R (lavaan.mi package (Vermunt, 2022)). Hiermee konden we ontdekken welke variabelen directe en indirecte invloed hebben op nieuws(on)tevredenheid.

Anderzijds bestaat de data uit korte interviews met vragen van het taalmodel en antwoorden van respondenten. In totaal voerde het taalmodel 635 gesprekken over waarom nieuws ingewikkeld is en 278 gesprekken over waarom nieuws niet relevant is. Deze gesprekken analyseerden we met een protocol voor kwalitatieve inhoudsanalyse.

Keuze voor het taalmodel

In het onderzoek wilden we de dataprivacy voor onze respondenten kunnen garanderen. Daarom was het belangrijk dat een taalmodel op een lokale server kan draaien, zodat alle data die we verzamelen alleen voor ons toegankelijk zijn. Daarnaast is het belangrijk dat de kwaliteit van het Nederlands dat een taalmodel kan genereren goed is. We kozen daarom voor Llama3 van Meta omdat de kwaliteit van de Nederlandstalige output hoog is en bovendien open source beschikbaar is.

Het taalmodel goed laten werken

De volgende stap was om het model zich te laten gedragen zoals wij dat wilden. Taalmodellen zijn in essentie computerprogramma’s die een talige voorspelling doen in reactie op de input van een gebruiker. Met andere woorden, het model genereert taal die lijkt op taal die in de data is gebruikt om het model te trainen. Het is eigenlijk een waarschijnlijkheidsmachine.

Hoe die voorspelling tot stand komt, wordt bepaald door een combinatie van de prompt en de instellingen van het model. Onze prompts bestonden uit vier onderdelen:

1) de context waarin het gesprek plaatsvindt en de rol die het LLM daarbinnen moet aannemen (bijv. je bent een onderzoeker die een respondent interviewt over waarom hij of zij het nieuws ingewikkeld vindt);
2) hoe het model zich moet gedragen (bijv. stel alleen vragen, en vraag door);
3) instructies over taalgebruik en -niveau (bijv. spreek Nederlands op niveau B1);
4) wat het model over de respondent te weten moet komen (bijv. je wil er achter komen waarom de respondent ontevreden is, vraag ook naar voorbeelden).

Hoe het taalmodel tot output komt is een black box

Ondanks duidelijke instructies is het niet mogelijk om te achterhalen hoe het taalmodel tot alle vragen is gekomen, wat betekent dat op basis van identieke input het model niet per definitie tot dezelfde vraag komt. Om te onderzoeken of en hoe taalmodellen ons kunnen ondersteunen bij het uitvoeren van publieksonderzoek hebben we ten behoeve van methodologische innovatie toch besloten om deze onduidelijkheid voor lief te nemen – immers weet je bij een menselijke interviewer ook niet precies hoe iemand tot vragen komt.

Gebruikerservaring – perspectief van de respondenten

De onderzoeksmethode conversational survey was niet alleen nieuw voor ons als onderzoekers, maar ook voor de respondenten. Uit de evaluatie onder 2.256 respondenten blijkt dat zij overwegend positief waren over de ervaring met de conversational survey. Gemiddeld gaven respondenten een 7,7 aan hun ervaring. De meeste mensen gaven hun ervaring met de chatbot een 8 of hoger, en slechts 12% gaf een cijfer tussen de 1 en 5 (zie figuur 2).

Figuur 2 – Hoe prettig vond u het om deze vragenlijst in te vullen? n = 2.256

We vroegen respondenten of zij een voorkeur zouden hebben voor een conversational survey of de meer gebruikelijke websurvey. De meeste respondenten hadden geen voorkeur (48%), terwijl de overige respondenten ongeveer gelijk verdeeld waren (25% websurvey, 27% conversational survey).

Respondenten met een positieve ervaring waardeerden vooral de snelheid, het gemak, en de helderheid van de antwoordopties. De interactie met chatbot Noa maakte het invullen van de survey dynamischer. Daarnaast vonden respondenten het prettig dat zij genuanceerder antwoord konden geven, waardoor open vragen uitnodigender werden.

Respondenten met een negatieve ervaring gaven vooral aan dat de interface vervelend was, met name op mobiele apparaten waar knoppen en tekstvakken kleiner zijn. Ook vonden sommige respondenten het vervelend dat het taalmodel twee vragen tegelijk stelde, waardoor twijfel ontstond of het model hun antwoorden goed interpreteerde. Tot slot gaven vijf respondenten aan zich gemanipuleerd te voelen, omdat zij de vragen te sturend vonden.

Referenties

Arguedas, A. R., Badrinathan, S., Mont’Alverne, C., Toff, B., Fletcher, R., & Nielsen, R. K. (2022). Snap Judgements: How Audiences Who Lack Trust in News Navigate Information on Digital Platforms. 46. https://doi.org/10.60625/risj-64ja-0s18

Barchas-Lichtenstein, J., Voiklis, J., Glasser, D. B., & Fraser, J. (2021). Finding relevance in the news: The scale of self-reference. Journal of Pragmatics, 171, 49–61. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2020.10.001

Celino, I., & Re Calegari, G. (2020). Submitting surveys via a conversational interface: An evaluation of user acceptance and approach effectiveness. International Journal of Human-Computer Studies, 139, 102410. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2020.102410

Costera Meijer, I. (2021). What is Valuable Journalism? Three Key Experiences and Their Challenges for Journalism Scholars and Practitioners*. Digital Journalism, 1–23. https://doi.org/10.1080/21670811.2021.1919537

de Bruin, K., Vliegenthart, R., Kruikemeier, S., & de Haan, Y. (2024). Who Are They? Different Types of News Avoiders Based on Motives, Values and Personality Traits. Journalism Studies, 25(12), 1404–1422. https://doi.org/10.1080/1461670X.2024.2321537

Gerber, A. S., Huber, G. A., Doherty, D., & Dowling, C. M. (2011). Personality Traits and the Consumption of Political Information. American Politics Research, 39(1), 32–84. https://doi.org/10.1177/1532673X10381466

Konstabel, Kenn, Lönnqvist, J., Walkowitz, G., Konstabel, Kätlin, & Verkasalo, M. (2012). The ‘Short Five’ (S5): Measuring Personality Traits Using Comprehensive Single Items. European Journal of Personality, 26(1), 13–29. https://doi.org/10.1002/per.813

Martin, J. D., & Sharma, K. (2023). Are Newsjunkies More Likely to Vote? Intrinsic Need for Orientation and Voter Registration, Intention to Vote, and Voter Conscientiousness. Political Psychology, 44(1), 197–214. https://doi.org/10.1111/pops.12834

Rammstedt, B., & John, O. P. (2007). Measuring personality in one minute or less: A 10-item short version of the Big Five Inventory in English and German. Journal of Research in Personality, 41(1), 203–212. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2006.02.001

Sandy, C. J., Gosling, S. D., & Durant, J. (2013). Predicting Consumer Behavior and Media Preferences: The Comparative Validity of Personality Traits and Demographic Variables. Psychology & Marketing, 30(11), 937–949. https://doi.org/10.1002/mar.20657

Schroder, K. (2019). What do news readers really want to read about? : How relevance works for news audiences. Reuters Institute for the Study of Journalism. https://doi.org/10.60625/RISJ-N12Y-AZ27

Schwarzenegger, C. (2022). Understanding the Users of Alternative News Media—Media Epistemologies, News Consumption, and Media Practices. Digital Journalism, 1–19. https://doi.org/10.1080/21670811.2021.2000454

Silvia, P. J. (2008). Interest—The Curious Emotion. Current Directions in Psychological Science, 17(1), 57–60. https://doi.org/10.1111/j.1467-8721.2008.00548.x

Van der Nat, R., & De Haan, Y. (2023, May 10). Afgehaakte of kritische nieuwsgebruiker? De gebruikers van alternatieve nieuwsmedia in Nederland. Journalismlab. https://www.journalismlab.nl/de-gebruikers-van-alternatieve-nieuwsmedia-in-nederland/

Vermunt, J. K. (2022). “lavaan.mi: Multiple Imputation using lavaan” (0.5-6)

Wilner, T., Montiel Valle, D. A., & Masullo, G. M. (2021). “To Me, There’s Always a Bias”: Understanding the Public’s Folk Theories About Journalism. Journalism Studies, 1–17. https://doi.org/10.1080/1461670X.2021.1979422

Xiao, Z., Zhou, M. X., Liao, Q. V., Mark, G., Chi, C., Chen, W., & Yang, H. (2020). Tell Me About Yourself: Using an AI-Powered Chatbot to Conduct Conversational Surveys with Open-ended Questions. ACM Transactions on Computer-Human Interaction, 27(3), 1–37. https://doi.org/10.1145/3381804

Het bericht Nieuwe vragen, nieuwe methoden: hoe een chatbot helpt begrijpen waarom mensen ontevreden zijn over het nieuws verscheen eerst op Journalismlab.

Succesfactoren voor een streekomroep

Sebastiaan Van der Lubben — Thu, 22 Jan 2026 15:34:25 +0000

Lokale journalistiek was lange tijd vooral plaats bepaald: journalisten berichtten over gebeurtenissen binnen een specifieke regio voor publiek dat zich identificeerde met een bepaalde gemeenschap. Die relatie tussen lokale journalistiek en identiteit van de gemeenschap is om twee hoofdredenen complexer geworden.

Ten eerste stelt digitalisering ‘plaats’ als plaatsgebonden ter discussie. Gemeenschappen kunnen zich tegenwoordig ook in digitale ruimten vormen, waarbij grenzen niet uitsluitend geografisch zijn bepaald, maar veeleer gebaseerd op gedeelde interesses of waarden. In de literatuur (Gutsche & Hess, 2020) wordt dit ook wel placeification genoemd. Voorts hebben financiële omstandigheden ertoe geleid dat veel lokale nieuwsorganisaties in westerse democratieën zijn gesloten of gefuseerd. Dit resulteert in een afname van lokale journalistiek binnen specifieke regio’s of gemeenschappen en roept de vraag op hoe lokale identiteit kan worden bevorderd zonder aanwezigheid van journalistiek. Recente publieksstudies benadrukken dat het publiek deze identiteitsfunctie beschouwt als een kerntaak van lokale journalistiek (De Haan & Van den Broek, 2024).

80 nieuwe omroepen

In dit onderzoek analyseren wij de rol van identiteit in lokale journalistiek aan de hand van drie publieke omroepen. Dat doen we tegen de achtergrond van een grote herstructurering van de Nederlandse lokale omroepen. Meer dan tweehonderd lokale omroepen zullen worden samengevoegd tot circa tachtig zogenoemde streekomroepen. Deze schaalvergroting, gecombineerd met een verschuiving van financiering van gemeenten naar de nationale overheid, beoogt de professionalisering van deze organisaties te versterken. De centrale van ons onderzoek is evenwel of lokale publieke omroepen in staat zijn de identiteit van lokale gemeenschappen te behouden of te versterken, terwijl zij tegelijkertijd opschalen en digitaal transformeren.

Ons onderzoek bestaat uit een meervoudige casestudy uit met een multi-methodische benadering van drie verschillende lokale publieke omroepen: WOS (Westland), De Orkaan (Zaanstreek) en 1Almere (Almere). Wij vergelijken hun nieuwsproductie (via inhoudsanalyse), interviewen medewerkers (over de organisatorische context van regionale nieuwsproductie), raadplegen stakeholders (over de relevantie van de omroep binnen de regio) en organiseren focusgroepen met leden van het publiek. De selectie van deze casussen is gebaseerd op zowel regionale kenmerken (een duidelijk afgebakende geografische en culturele regio versus een diverse regio) als op kenmerken van de betreffende omroep (een gevestigde organisatie met historische wortels versus een nieuwe, innovatieve organisatie). Het doel is om sleutelvariabelen te identificeren om zo bij te dragen aan de ontwikkeling van een optimale streekomroep die inspeelt op de behoeften van de gemeenschap en lokale identiteit bevordert.

Het project zal in april worden afgerond. Heeft u vragen over dit onderzoek, neem dan contact op met Sebastiaan van der Lubben (sebastiaan.vanderlubben@hu.nl).

Het bericht Succesfactoren voor een streekomroep verscheen eerst op Journalismlab.

Visuele journalistiek voor jongeren – inzichten van het Betweter Festival

Bessie Slagt — Thu, 15 Jan 2026 11:53:04 +0000

In oktober 2025 was ons lectoraat vertegenwoordigd op het Betweter Festival in Utrecht. Onderzoeker Winnifred Wijnker richtte daar een stand in voor een pop-up onderzoek naar visuele vormen van nieuws voor jongeren. Dit deed ze samen met onder andere grafisch journalist Eva Hilhorst en Wieneke van Vucht, oprichter van BNNVARA’s De Marker. De hamvraag? Welke vorm van nieuws spreekt jongeren aan, en – in het bijzonder – wat vinden ze van graphic journalism?

Jongeren en nieuws

Jongeren bewegen zich anders door het overvolle informatielandschap dan oudere generaties. Zij halen hun content online uit een grote diversiteit aan bronnen en platforms. Traditionele nieuwsorganisaties worstelen met deze verandering en met hun verantwoordelijkheid om jong publiek te bereiken en te betrekken. Verandering is nodig, qua focus, perspectief, toon, én vorm.

Wieneke, bedenker van jongeren nieuwsplatform De Marker, beaamt deze uitdaging uit eigen ervaring: “Ik kom zelf uit de TV- en radio hoek, daar is enorme vergrijzing onder het publiek gaande. Ik denk dat als je er niks aan doet om een jonger publiek aan te trekken, dan ben je straks gewoon weg als publieke omroep. Dus ik geloof ook heel erg dat je vormen moet vinden om jongeren te betrekken bij nieuws.”

Maar welke vorm van nieuws sluit dan aan bij jongeren? Volgens Winnifred ligt het voor de hand om te experimenteren met beeld: “Beeld is voor jongeren altijd aantrekkelijker geweest dan tekst, en sociale media lenen zich goed voor visuele content. Wij willen dan ook onderzoeken welke rol graphic journalism kan spelen bij jongeren.”

Graphic Journalism

Grafische journalistiek is een journalistiek vorm waarin illustraties en tekst worden gecombineerd om een nieuwsverhaal te vertellen. Eva Hilhorst, zelf grafisch journalist en oprichter van het platform Drawing The Times legt uit wat deze vorm zo bijzonder maakt:

“De kracht zit in het persoonlijke aspect. De tekening maakt het verhaal heel tastbaar, en roept veel empathie op bij de lezer. Daarbij is het werk van de journalist vaak transparant: de maker tekent zichzelf regelmatig in het verhaal waardoor je het nieuwsverhaal letterlijk door de ogen van de journalist beleeft.”

Betweter festival

Tijdens het Betweterfestival in Tivoli Vredenburg, waar zo’n 2500 bezoekers op af komen waarvan het merendeel HBO en WO studenten, richtten Winnifred en haar team een stand in waar bezoekers konden stemmen op hun favoriete nieuwsvorm: een foto met tekst, een video of een grafisch beeldverhaal. Daarnaast wilden de onderzoekers weten wat het lezen en bekijken van zo’n beeldverhaal doet met de nieuwsbeleving.

Het experiment bleek een grote trekpleister. Winnifred: “Bijna honderd mensen kwamen bij onze stand langs om met ons in gesprek te gaan over hun nieuwsvoorkeuren. Daarnaast hebben 130 mensen een journalistiek beeldverhaal gelezen en beschreven wat dit met hun nieuwsbeleving deed.”

Resultaten

De eerste, voorzichtige conclusies uit dit oriënterende experiment onder de potentiële doelgroep laten zien dat deze vernieuwende vorm goed kan aansluiten bij de nieuwsbehoeften van een jonger publiek. Deelnemers tot en met 25 jaar beoordeelden de graphic journalism verhalen gemiddeld met een 4,1 (keuze uit 1-5 sterren), tegenover een 3,5 van de deelnemers van 26 jaar en ouders.

Jongeren gaan sowieso vaker voor beeld als ze mogen kiezen: de helft kijkt het liefste naar de welbekende nieuwsvideo en maar liefst 21% van de jongeren noemt graphic journalism de meest aansprekende vorm. Dat is des te opvallender omdat de meeste bezoekers deze vorm vooraf nog helemaal niet kenden.

Jongeren die positief reageerden op het beeldverhaal bevestigen Eva’s visie: zij waardeerden vooral de persoonlijke verbinding die het verhaal overbracht. Het brengt het nieuws dichtbij en maakt het voelbaar.

Er waren ook redenen om niet voor het beeldverhaal te kiezen. Volgens Wieneke gaven sommige bezoekers aan dat zij de bron belangrijk vonden. “Bij een NRC-artikel zie je direct de naam van de journalist, maar bij een cartoon is dat niet altijd meteen duidelijk.” Daarnaast vonden sommige jongeren het beeldverhaal best ingewikkeld. Zij kozen liever voor wat zij zelf de ‘luie’ vorm van nieuws noemden: content die kant-en-klaar wordt aangeboden in video of tekst.

Eva begrijpt deze reacties: “Graphic journalism is niet geschikt voor alle nieuwsbehoeften, bijvoorbeeld als je snel geïnformeerd wilt worden over actuele gebeurtenissen. Deze vorm leent zich meer voor menselijke achtergrondverhalen.”

Hoe nu verder?

Volgens Winnifred zijn er in deze kleine verkenning waardevolle aanknopingspunten voor een groter vervolgonderzoek: “We willen daarin alle kennis en ervaring die beschikbaar is over jongere nieuwsgebruikers en de kracht van het journalistieke beeldverhaal bundelen. Met die inzichten gaan we samen met jongeren en journalisten een aantal concrete producties uitwerken en evalueren met nieuwsgebruikers en -professionals.”

Wie hieraan wil bijdragen, is van harte welkom om zich te melden.

Het bericht Visuele journalistiek voor jongeren – inzichten van het Betweter Festival verscheen eerst op Journalismlab.

Waarom mensen nieuws mijden — en wat de journalistiek daarvan kan leren

Kiki de Bruin — Thu, 11 Dec 2025 08:03:10 +0000

Op 11 december 2025 verdedigt Kiki de Bruin haar proefschrift “Seeking Nuance in News Avoidance; Implications for Individuals, Journalism & Society” aan Wageningen University & Research. Het volledige proefschrift is te lezen via:

https://doi.org/10.18174/682405

Steeds meer mensen geven aan dat ze het nieuws mijden. In Nederland zegt ongeveer een derde van de nieuwsconsumenten soms of vaak bewust afstand te nemen van nieuws blijkt uit de laatste mediamonitor van het Commissariaat van de Media. Maar wat betekent dat eigenlijk? Nieuwsmijding roept vragen op binnen de journalistiek, wetenschap en politiek over hoe mensen geïnformeerd blijven over en betrokken blijven bij de samenleving. Traditioneel gezien is nieuws namelijk ons venster naar de publieke wereld, dat zorgt dat we geïnformeerd en betekenisvol kunnen bijdragen aan de democratische samenleving. Zijn de zorgen over nieuwsmijding terecht?

In mijn promotieonderzoek onderzocht ik deze vraagstukken en vond ik dat nieuwsmijding veel genuanceerder is dan het lijkt. Tegelijkertijd legt nieuwsmijding verschillende uitdagingen voor de journalistiek in de huidige digitale samenleving bloot. Hieronder lees je meer over de bevindingen in de publiekspublicatie van het onderzoek.

Aanleiding: Nieuws, burgers en democratie

In een wereld waarin we dag en nacht omringd worden door nieuws, zou je verwachten dat mensen beter geïnformeerd zijn dan ooit. Maar recente onderzoeken laten een paradox zien: terwijl er meer nieuws beschikbaar is, vermijden steeds meer mensen het nieuws Veel Nederlanders geven aan dat ze soms of regelmatig wegblijven van nieuws omdat het hen somber maakt, overweldigt of een gevoel van machteloosheid geeft.

Nieuwsmijding is geen nieuw fenomeen, maar er was voor mijn promotieonderzoek nog weinig bekend over de beweegredenen en manieren waarop mensen afhaken in het huidige, digitale medialandschap.Tegelijkertijd roept deze stijgende trend belangrijke vragen op. Want als mensen het nieuws mijden, missen ze dan cruciale informatie om mee te kunnen doen in de samenleving? Nieuws is altijd een belangrijke pijler geweest van democratische samenlevingen. Het helpt ons begrijpen wat er speelt, het controleert de macht en stelt ons in staat om weloverwogen keuzes te maken. Studies laten zien dat er een positieve relatie is tussen nieuwsconsumptie, politieke interesse en deelname aan de samenleving. Wie goed geïnformeerd is, kan actiever bijdragen aan een gezonde democratie. Wie weinig of geen nieuws volgt, kan belangrijke informatie missen, wat gevolgen heeft voor hun maatschappelijke en politieke betrokkenheid.

Maar in een tijd waarin we talloze manieren hebben om informatie te ontvangen — van sociale media tot podcasts — is het nog maar de vraag of mensen die het nieuws mijden daadwerkelijk minder geïnformeerd zijn. Bovendien is de behoefte aan informatie ouder dan journalistiek zelf. Mensen hebben altijd informatie nodig gehad om een gedeeld begrip van de samenleving te ontwikkelen, zich verbonden te voelen en actie te kunnen ondernemen. Nieuwsmijding roept daarom de vraag op of mensen ondanks het vermijden van traditionele nieuwsbronnen voldoende geïnformeerd zijn via andere kanalen, en wat het betekent voor de mate van publieke betrokkenheid.

Veel mensen nemen bewust afstand van nieuws vanwege emotionele belasting. Tegelijkertijd weten we dat geïnformeerd zijn bijdraagt aan een gevoel van verbondenheid met de wereld om ons heen. Hoe die twee elementen samenhangen, is nog nauwelijks onderzocht. Is nieuwsmijding vooral een probleem, of soms juist een gezonde strategie?

Nieuws vermijden is bovendien ingewikkelder dan vroeger. Vroeger konden we de televisie, radio of krant negeren. Maar nu leven we een digitale informatiesamenleving, waar nieuws en informatie de hele dag onze levens binnen sijpelen via onze mobiele apparaten. Op sociale media verschijnt nieuws tussen vakantiefoto’s, memes en kattenfilmpjes. Daardoor komen mensen soms onbewust tóch in aanraking met nieuws, zelfs als ze dat proberen te vermijden. Dat maakt het lastig om precies te bepalen wat nieuwsmijding is. Wanneer ontwijk je het echt, en wanneer komt het gewoon vanzelf je feed binnen? Ik onderzocht hoe nieuwsmijding past in ons huidige medialandschap, en wat het betekent voor mensen zelf én voor de samenleving.

Voor nieuwsredacties is deze ontwikkeling ook niet zonder gevolgen. In een digitale wereld waar algoritmes bepalen wat we te zien krijgen, is het steeds moeilijker om het publiek te bereiken en betrekken. Als mensen afhaken omdat het nieuws te negatief voelt of omdat ze het niet vertrouwen, kan dit uiteindelijk de journalistiek ondermijnen. Minder publiek betekent minder legitimiteit en minder inkomsten, met mogelijke gevolgen voor belangrijk functies van de journalistiek zoals informeren, controleren en verbinden

Bevindingen: De Nuance van nieuwsmijding

Op basis van vijf deelstudies laat dit promotieonderzoek zien wat nieuwsmijding precies is, welke vormen het aanneemt en wat dit betekent voor hoe mensen geïnformeerd blijven, voor hun welzijn en voor hun betrokkenheid bij de samenleving. Daaruit komen vijf duidelijke inzichten naar voren.

Nieuwsmijding is zelden totale afsluiting

Volledig wegblijven van het nieuws komt nauwelijks voor. Mensen vermijden vooral selectief of strategisch: bepaalde onderwerpen, bepaalde momenten of bepaalde platformen. Dat maakt nieuwsmijding minder absoluut dan vaak wordt gedacht. In een druk, soms overweldigend medialandschap is het eerder een coping strategie om content te filteren of om met emoties om te gaan.

Tegelijkertijd komen nieuwmijders nog regelmatig in aanraking met nieuws — via sociale media, via anderen, of via alternatieve bronnen die ze betrouwbaarder of minder belastend vinden. Zo ontstaan persoonlijke informatiepaden die mensen toch verbonden houden met de publieke wereld. Nieuwsmijding is dus geen tegenovergestelde van nieuwsgebruik, maar een onderdeel daarvan: een manier om grip te houden op een overvloedige informatiestroom.

Redenen en gevolgen verschillen per persoon

Nieuwsmijding ontstaat nooit in een vacuüm. Het gedrag wordt gevormd door persoonlijke voorkeuren, de sociale omgeving en bredere omstandigheden, zoals grote nieuwsgebeurtenissen of de inrichting van het medialandschap. Voor sommige mensen is negativiteit of sensatiezucht in de nieuwsmedia de aanleiding. Anderen raken vermoeid door de constante stroom aan prikkels. Anderen voelen zich niet vertegenwoordigd door het nieuws. Sociaaleconomische factoren spelen hierbij een rol, zoals (digitale) ongeletterdheid en onvoldoende economische middelen, leiden tot nieuwsmijding. Maar ook, wie zich niet herkent in het nieuws, of het moeilijk vindt te begrijpen, haakt sneller af. Deze verschillen leiden tot uiteenlopende manieren om met nieuws om te gaan — en daarmee ook tot verschillende gevolgen voor hoe mensen zich informeren en betrokken blijven. Het maakt duidelijk dat nieuwsmedia niet voor iedereen even toegankelijk, herkenbaar of relevant zijn en dat structurele ongelijkheden hierin een grote rol spelen.

Nieuws vermijden kan mentale rust bieden

Veel mensen kiezen ervoor hun nieuwsconsumptie te beperken omdat het hen rust geeft. Het vermindert gevoelens van angst, somberheid of overbelasting. Selectief nieuws vermijden heeft positieve gevolgen voor het mentale welzijn van mensen, bleek o.a. tijdens de Coronapandemie. Tegelijk blijft het sociale belang van nieuws groot: mensen willen mee kunnen praten, anderen begrijpen en zich onderdeel voelen van hun omgeving. Daarom zoeken ook mensen die liever het nieuws mijden manieren om toch op de hoogte te blijven via korte updates of bronnen die minder zwaar aanvoelen. Nieuws blijft zo een middel om verbonden te blijven.

Wat “geïnformeerd zijn” betekent, verandert mee met het medialandschap

Traditioneel wordt “geïnformeerd zijn” vaak gekoppeld aan politieke kennis en regelmatige nieuwsconsumptie. Maar dit onderzoek laat zien dat mensen zich ook geïnformeerd kunnen voelen via andere routes dan de klassieke nieuwsmedia, en hangt vooral af hoe (maatschappelijk) relevant ze iets vinden. Terwijl mensen wel in aanraking komen met nieuws, is dit wel vaak vluchtig, tussendoor, en niet heel diepgaand, passend bij de media die we nu tot onze beschikking hebben.

Dit vraagt om een herziening van wat we eigenlijk bedoelen met “de geïnformeerde burger” en wat realistisch is om van burgers te verwachten. Het perspectief van het publiek en hun behoefte aan betekenisvolle, relevante en begrijpelijke informatie wordt daarbij steeds belangrijker.

Nieuwsmijders blijven maatschappelijk betrokken

Ondanks de afstand tot het nieuws voelen veel mensen maatschappelijk betrokken. Ze voelen verantwoordelijkheid, volgen ontwikkelingen die zij belangrijk vinden en zetten zich in voor hun omgeving, bijvoorbeeld via vrijwilligerswerk, online gemeenschappen of informele zorg.

Hun betrokkenheid uit zich dus niet altijd via de traditionele vormen zoals politieke participatie, maar via alledaagse, civiele, online of sociale handelingen die eveneens bijdragen aan het functioneren van de samenleving. Nieuwsmijding staat dit niet per se in de weg; het kan juist samengaan met kritische, bewuste betrokkenheid. De manier waarop mensen deelnemen aan de samenleving verandert, maar verdwijnt niet.

Discussie: Nieuwsmijding als vergrootglas voor de uitdagingen van de digitale informatiesamenleving

Nieuwsmijding is complex en soms zelfs tegenstrijdig: het is een reactie op een overvolle informatiesamenleving, maar tegelijk maakt diezelfde overvloed het lastig om nieuws volledig te ontwijken en blijven mensen juist ook geïnformeerd. Het beschermt het welzijn van het individu, maar roept vragen op over gedeelde kennis en sociale verbondenheid. Het geeft mensen grip op hun informatieconsumptie, maar zet druk op de vraag hoe journalistiek relevant kan blijven.

Daarmee toont dit onderzoek dat nieuwsmijding niet simpelweg een risico of een probleem is, maar een veranderend onderdeel van hoe burgers zich tot de publieke wereld verhouden. Het vraagt om nieuwe manieren om betrokkenheid, informatiegebruik en geïnformeerd burgerschap te begrijpen, én om te bedenken hoe nieuwsmedia in die realiteit een betekenisvolle rol kunnen blijven spelen.

Maar, dat één op de drie Nederlandse nieuwsgebruikers aangeeft het nieuws regelmatig te vermijden, blijft een signaal voor de uitdagingen waar nieuwsorganisaties in de huidige informatiesamenleving voor staan. Nieuwsmijding werkt daarbij als een vergrootglas: het maakt drie bredere problemen zichtbaar:

1) De dalende waarde van nieuws in een overvolle informatiemarkt
Nieuwsmijding laat zien dat het onderscheid tussen ‘nieuws’ en de rest van de informatiestroom vervaagt. In een tijd waarin informatie overal en altijd beschikbaar is, wordt professioneel nieuws slechts één van de vele bronnen, en niet altijd de meest aantrekkelijke. In de overvolle online omgeving moeten mensen voortdurend keuzes maken. Veel mensen vragen zich dan ook af: “Waarom zou ik mezelf herhaaldelijk blootstellen aan informatie die me vooral een machteloos of somber gevoel geeft?” Kortom, wat hebben we eraan?

Kortere updates via sociale media of andere kanalen voelen voor veel mensen efficiënter en minder belastend. Bovendien bereikt belangrijke publieke informatie hen vaak toch wel, al is het via vrienden, familie of algoritmische blootstelling. Voor veel nieuwsmijders wordt de traditionele rol van journalistiek als de noodzakelijke toegang tot publieke kennis daardoor minder vanzelfsprekend. Tegelijkertijd neemt de algemene interesse in nieuws af, en voelen sommige groepen zich onvoldoende weerspiegeld in de manier waarop nieuws de wereld ordent en uitlegt. Dat zet druk op het vertrouwen in de sector en roept fundamentele vragen op over de rol van journalistiek in een tijdperk van informatie-overvloed en individualisering.

2) De mismatch tussen journalistieke producten en de behoeften van het publiek

Daarnaast toont nieuwsmijding de kloof tussen nieuwsaanbod en publiek. Journalistieke producten sluiten niet altijd aan bij de behoeften van divers publiek. Wie zich niet herkent in nieuws, zoekt alternatieven op digitale platforms die beter aansluiten bij hun identiteit en leefwereld. Deze platforms bieden vaker participatie en gemeenschapsvorming die traditionele journalistiek vaak mist. Als deze kloof blijft bestaan, dreigt journalistiek zich te richten op een klein en betrokken elite, terwijl brede democratische functies onder druk komen te staan.

3) Het mogelijke verdwijnen van een gedeeld referentiekader

Ook de fragmentatie van mediaconsumptie wordt duidelijk door nieuwsmijding. Gepersonaliseerde informatie en selectieve blootstelling zorgen ervoor dat mensen minder gedeelde ervaringen en kennis van nieuws hebben. Dat maakt het moeilijker om een gezamenlijk referentiekader te behouden en kan sociale cohesie en het publieke debat onder druk zetten. Fragmentatie kan leiden tot kennisverschillen, versterkte polarisatie en minder verbinding tussen groepen, met mogelijke gevolgen voor de samenleving als geheel.

Wat kan de journalistiek hiervan leren?

De complexiteit van nieuwsmijding vraagt om een nieuwe manier van denken binnen de journalistiek. Om relevant te blijven, moet journalistiek zich aanpassen aan hoe mensen vandaag informatie gebruiken, betekenis geven en zich tot de samenleving verhouden.

Dit betekent dat de journalistiek burgers als actieve deelnemers moet zien in plaats van passieve ontvangers, dat het verschillende perspectieven en ervaringen moet vertegenwoordigen, en participatie en dialoog stimuleert. We kunnen niet meer uitgaan van een ‘massa’ publiek, maar moeten uitgaan van vele, gefragmenteerde publieken. Dit vraagt ook om het leren kennen van, en dus in actief contact komen met, deze verschillende groepen in de samenleving.

Journalistieke stromingen zoals publiekgerichte of ‘engaged’ journalistiek leggen bijvoorbeeld nadruk op samenwerking met het publiek in het hele productieproces. Zo kan journalistiek inclusiever, relevanter en waardevoller worden en haar maatschappelijke rol behouden en versterken, ook in een tijd waarin nieuws niet meer vanzelfsprekend centraal staat.

Dit begint met meer inzicht krijgen in publieken en vervolgens inzicht in hoe je duurzame betrokkenheid kunt creëren, waar de journalistiek niet alleen zendt en haalt, maar een wederkerige relatie heeft met de burgers.

Nieuwsmijding is daarmee geen bedreiging op zich, maar een venster op hoe de samenleving en mediaconsumptie veranderen, en een uitnodiging voor de journalistiek om relevant, betrokken en betekenisvol te blijven.

Het bericht Waarom mensen nieuws mijden — en wat de journalistiek daarvan kan leren verscheen eerst op Journalismlab.

Vierjarige beurs voor onderzoek naar een toekomstbestendige nieuwsvoorziening voor social natives

Yael de Haan — Wed, 03 Dec 2025 09:46:05 +0000

Al jaren weerklinkt diezelfde vraag vanuit de journalistiek: hoe kunnen we jongeren bereiken en betrekken? Het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van de Hogeschool Utrecht heeft samen met het lectoraat Waardevolle Journalistiek van de Hogeschool Windesheim, leerstoel Journalistiek van Rijksuniversiteit Groningen, 11 journalistieke organisaties en Stichting #UseTheNews een beurs ontvangen van 1 miljoen voor een vierjarig onderzoeksproject hiernaar. In dit project wordt verkend en vormgegeven hoe journalistieke organisaties op landelijk, regionaal en lokaal niveau een duurzame verbinding aan kunnen gaan met jongeren.

Nieuwsorganisaties worstelen al lang met de vergrijzing van hun publiek en zien in dat zij jongeren onvoldoende bereiken met hun aanbod. Dat stelt nieuwsorganisaties voor een grote uitdaging die het als hun publieke taak zien om ook jongere generaties van relevante informatie te voorzien.

Interesse in nieuws en maatschappelijke betrokkenheid

Het is een misvatting dat het afnemend gebruik van traditionele nieuwsmedia erop duidt dat jongeren niet geïnteresseerd zouden zijn in nieuws of zich niet betrokken voelen bij de samenleving. Door het toegenomen digitale aanbod hebben jongeren de keuze uit veel informatiebronnen die verder reiken dan journalistieke bronnen. Jongeren die opgroeien in deze informatierijke omgeving – social natives – ervaren het ruime aanbod aan informatiebronnen online als heel nuttig. Ze beweren dat een kritische blik op instituties en informatiebronnen, inclusief de journalistiek, juist goed is. Toch laten veel jongeren traditionele journalistieke bronnen dikwijls links liggen omdat ze zich niet herkennen in de inhoud en de vorm waarin journalistieke verhalen worden gebracht. En jongeren worstelen met hoe ze wel voor hen relevante en betrouwbare informatie kunnen vinden.

Duurzaam innoveren

De journalistiek, die een belangrijke maatschappelijke taak heeft om mensen te informeren en te engageren, zoekt naar manieren om beter aan te kunnen sluiten bij de behoeften van een nieuwe generatie nieuwsgebruikers. Ondanks diverse initiatieven de afgelopen decennia om andere verhalen te maken of op verschillende platforms jongeren te bedienen, voelen veel journalistieke organisaties dat ze er onvoldoende in slagen om duurzaam te innoveren. De innovatiekracht ontbreekt op drie niveaus: Op individueel niveau is de kennis van journalisten onvoldoende toereikend over hoe social natives informatie vergaren en hoe hun informatieconsumptie in relatie staat tot maatschappelijk betrokkenheid. Op redactieniveau worstelen journalisten hoe werkwijzen en routines aan te passen op een doelgroep die fundamenteel anders nieuws gebruikt en ervaart dan vorige generaties. Op organisatieniveau is de vraag hoe organisaties te structureren zodat andere werkwijzen en routines ruimte krijgen.

Het doel van het onderzoeksproject waar de HU met genoemde partners mee van start kan is om journalistieke organisaties te voorzien van kennis en handelingsperspectieven op alle drie de niveaus voor een toekomstbestendige nieuwsvoorziening die nodig is voor een goed functionerende democratie. Dit vraagt om een stapsgewijze aanpak waarin we eerst meer kennis nodig hebben over hoe social natives invulling (willen) geven aan maatschappelijke betrokkenheid en nieuws, welke informatievoorziening ze daarbij nodig hebben en hoe journalistieke informatie daarin een rol kan spelen. We kiezen daarin een bottom-up aanpak waarin de social natives aan zet zijn. Deze inzichten zetten we vervolgens in voor een ontwerpgerichte aanpak waarin we samen met social natives, journalisten, onderzoekers en ontwerpers, oplossingen vormgeven en implementeren op individueel, redactie- en organisatieniveau.

We kijken uit naar een samenwerking met de overkoepelende organisaties NPO, RPO, NLPO, de journalistieke organisaties EenVandaag, Spil, de Marker, NH Nieuws, Omroep Gelderland, RTV Oost, OogTv en Open Rotterdam en met Stichting #UseTheNews.

Afbeelding: Pexels

Het bericht Vierjarige beurs voor onderzoek naar een toekomstbestendige nieuwsvoorziening voor social natives verscheen eerst op Journalismlab.

Grip op het publieke debat: Wat burgers nodig hebben om zich geïnformeerd en gehoord te voelen

Bessie Slagt — Fri, 24 Oct 2025 09:15:18 +0000

In onze digitale samenleving komt voortdurend een stroom nieuws, berichten en meningen voorbij. Toch betekent die overvloed aan informatie niet automatisch dat mensen zich goed geïnformeerd voelen – of dat ze de manier waarop over maatschappelijke kwesties wordt gecommuniceerd als prettig ervaren. Veel mensen raken overweldigd of verward door de hoeveelheid informatie. Daarbij hebben sommigen moeite om zich gehoord te voelen in het publieke debat. In deze maatschappelijke context ontstaat er onvrede over hoe instanties, media en burgers met elkaar in gesprek gaan over publieke onderwerpen.

Hoe mensen omgaan met die onvrede, verschilt sterk. Sommigen trekken zich terug en mijden het nieuws, terwijl anderen juist actief op zoek gaan naar informatie of zelf initiatieven opzetten om nieuws te delen. Die uiteenlopende reacties kunnen ertoe leiden dat een gemeenschappelijk referentiekader ontbreekt. Het gevolg: wederzijdse begrip neemt af en het publieke debat raakt verder versnipperd. [1]

Om beter te begrijpen hoe dat proces verloopt, onderzochten we hoe burgers zich informeren over publieke kwesties, welke informatiebehoeften ze hebben en wat zij doen wanneer die behoeften niet worden vervuld. Hiervoor spraken we tussen april 2024 en maart 2025 met ruim 65 mensen in tien groepsgesprekken op vier locaties.

We voerden de groepsgesprekken aan de hand van vier actuele casussen in Nederland: de gevolgen van de gaswinning in Groningen, de invoering van het studentenleenstelsel, de woningproblematiek in Rotterdam en de plannen voor de snelwegverbreding bij natuurgebied Amelisweerd. Stuk voor stuk kwesties die veel aandacht krijgen in het publieke debat. Wat deze casussen ook gemeen hebben is dat de communicatie erover – zowel vanuit de politiek als in de media – op belangrijke punten tekort is geschoten. [2]

Deelnemers aan het onderzoek vormden een diverse groep burgers: van mensen die zich actief inzetten via maatschappelijke organisaties of sociale media tot mensen die moeite hebben om hun stem te laten horen in het publieke debat. De gemene deler is dat ze allemaal op een bepaalde manier betrokken zijn bij een van de vier casussen.

Dit onderzoek maakt deel uit van het Europese onderzoeksproject DIACOMET. Samen met zeven Europese landen onderzoeken we hoe burgers, media en publieke instituties op een verantwoordelijke en ethische manier met elkaar kunnen communiceren.

Informatiebronnen en hun tekortkomingen

Voor veel mensen vormt het nieuws in nationale media, zoals landelijke kranten of het NOS-journaal, de eerste stap in hun zoektocht naar relevante informatie over maatschappelijke kwesties. Ze zien deze bronnen vaak als betrouwbaar en neutraal, en gebruiken ze om op de hoogte te blijven. Tegelijkertijd klinkt er kritiek: het nieuws in nationale media is vaak algemeen en mist precisie en nuance.

Opvallend is dat lokale nieuwsmedia, zoals huis-aan-huisbladen of lokale omroepen, door veel deelnemers in eerste instantie niet genoemd, ondanks het lokale karakter van de casussen. Voor relevante, lokale informatie wenden mensen zich eerder tot maatschappelijke organisaties. Volgens deelnemers slagen deze organisaties erin om informatie concreet en inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld via nieuwsbrieven, met veel aandacht voor de lokale context.

Ook sociale media kwamen vaak ter sprake, al zijn de meningen hierover verdeeld. Sommige deelnemers vinden platforms zoals Facebook, Instagram en X handig om informatie te vinden die aansluit bij hun persoonlijke interesses en waarderen de mogelijkheid om met anderen in gesprek te gaan. Anderen ervaren juist de keerzijde: vijandige reacties en verhitte discussies maken sociale media onaangenaam. Netwerken in persoonlijke kring bieden hiervoor een tegenwicht: gesprekken met andere betrokkenen helpen niet alleen informatie beter te begrijpen, maar geven ook herkenning en emotionele steun.

De diversiteit aan bronnen en kanalen biedt burgers dus talloze manieren om zich te informeren, maar tegelijk brengt het ook uitdagingen met zich mee: sommige deelnemers spraken over desoriëntatie of informatieovervloed. Bovendien betekent de enorme hoeveelheid nieuws en berichten niet automatisch dat de onderliggende informatiebehoeften van burgers volledig worden vervuld.

Uit de gesprekken kwamen vier terugkerende behoeftes naar voren: (1) de behoefte om te weten, (2) de behoefte om te begrijpen, (3) de behoefte aan herkenning en (4) de behoefte aan emotionele steun. Bij het vervullen van elk van deze behoeftes ervaren burgers verschillende uitdagingen.

1. De behoefte om te weten

Een van de belangrijkste drijfveren voor burgers bij het informeren over publieke kwesties is simpelweg weten wat er speelt: op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen. Uit de gesprekken blijkt echter dat relevante informatie lang niet altijd beschikbaar of gemakkelijk te vinden is.

Vooral informatie over overheidsbeleid of –procedures, zowel op landelijk als lokaal niveau, wordt regelmatig als onduidelijk en ontoegankelijk ervaren. Burgers geven aan dat ze, wanneer ze actief op zoek zijn naar informatie om hun situatie te verbeteren, vaak niet weten waar ze moeten beginnen en missen duidelijke richting of houvast.

“Ze [buurtbewoners] weten het echt niet, waar ze terecht kunnen. […] Want de gemeente, die brengt nergens informatie naar buiten, waar je dus schades kan melden en welke vervolgstappen je kan nemen.” (Gedupeerde van de gaswinning in Groningen)

Bij sommige deelnemers leeft bovendien het gevoel dat bepaalde informatie bewust werd achtergehouden of weggemoffeld door institutionele instanties. Toch weten enkelen alsnog toegang te krijgen via informele kanalen of “off the record”-informatie in hun persoonlijke netwerk.

Wie over de juiste contacten beschikt, weet daardoor meer dan anderen. Dit kan grote gevolgen hebben aangezien sommigen cruciale informatie krijgen terwijl anderen in het ongewisse blijven. Dat kan leiden tot kennisongelijkheid, maar ook tot wantrouwen en een gevoel van onrechtvaardigheid: wie weet, heeft macht; wie niet weet, blijft kwetsbaar.

2. De behoefte om te begrijpen

Naast weten, hebben burgers de behoefte om informatie écht te begrijpen. Het gaat hierbij vooral om inzicht in hoe een maatschappelijke kwestie hun persoonlijke situatie kan beïnvloeden. Begrijpen gaat dus een stap verder dan alleen op de hoogte zijn. Het vraagt om diepere kennis van de materie en het vermogen om de gevolgen toe te passen op het eigen leven.

Zelfs wanneer de benodigde informatie beschikbaar was, vonden deelnemers het vaak lastig om deze te doorgronden of toe te passen. Volgens hen komt dat door de enorme hoeveelheid informatie en de moeite om betrouwbare van onbetrouwbare bronnen te onderscheiden. Daarnaast zijn de vier casussen die centraal stonden in de gesprekken van zichzelf complex, met uiteenlopende technische, juridische en politieke aspecten.

Veel deelnemers uitten kritiek op de nationale media, die volgens hen de complexiteit van de kwesties onvoldoende weergaven. De berichtgeving werd vaak als oppervlakkig ervaren: de focus ligt op de hoofdlijnen, terwijl juist de nuances nodig zijn om de volledige implicaties van een kwestie te begrijpen. Daardoor voelen burgers zich vaak onvoldoende in staat om grip te krijgen op de situatie.

3. De behoefte aan herkenning

Naast weten en begrijpen, hechten burgers veel waarde aan het gevoel dat hun ervaringen en belangen op de juiste manier worden weerspiegeld in het publieke debat. Met andere woorden: ze hebben behoefte aan herkenning.

Veel deelnemers uitten frustratie over politici en ambtenaren, die volgens hen vooral handelen vanuit wat zij zelf belangrijk vinden en zich te weinig verdiepen in wat er onder de burgers leeft. Ook merkten zij dat ontwikkelingen in de casussen in de nationale media vaak slechts sporadisch aandacht kregen. Als er al berichtgeving was, leek die sterk afhankelijk van het persoonlijke engagement van individuele journalisten.

Dit gevoel van willekeur – welke kwesties wel of niet kwalitatieve media-aandacht krijgen – kwam vaker naar voren. Het leidt tot onzekerheid onder burgers, omdat hun ervaringen zonder zulke persoonlijke connecties genegeerd of vergeten kunnen worden.

Daarnaast gaven deelnemers aan dat media vaak de nadruk leggen op sensationele of negatieve aspecten van een casus. De bredere context en de dagelijkse realiteit van betrokken burgers blijven hierdoor onderbelicht.

Wat burgers uiteindelijk willen, is zich gezien, gehoord en serieus genomen voelen. Ze willen dat de complexiteit van hun ervaringen wordt erkend en niet wordt overschaduwd of versimpeld.

4. De behoefte aan emotionele steun

Ten slotte gaven deelnemers aan dat ze erkenning zoeken voor de emoties die maatschappelijke kwesties bij hen oproepen. Die steun vinden ze vaak binnen hun persoonlijke kring, zoals bij vrienden, familie en buren. Het delen van ervaringen helpt hen omgaan met moeilijke situaties.

Tegelijkertijd bestaat de wens om ook door publieke instituties met empathie en menselijkheid benaderd te worden. Wanneer dat ontbreekt, voelen mensen zich eerder behandeld als dossier dan als persoon, wat het vertrouwen in de overheid en haar communicatie ondermijnt.

Sommigen merkten bovendien dat sociale media, in plaats van steun te bieden, eerder leidt tot verdeeldheid. Negatieve emoties krijgen er snel de overhand, waardoor er weinig ruimte blijft voor constructieve of empathische gesprekken.

“Ik denk dat die menselijke maat een maatstaaf voor alles moet zijn. […] Als mensen het niet meer begrijpen, krijgen ze dan iemand aan de lijn of moeten ze uren wachten? Worden ze gehoord, worden hun frustraties of gevoelens gehoord? Ik denk dat dat toch wel een beetje de kern is.” (Student, gedupeerd door het leenstelsel)

Burgers willen dus niet alleen formeel gehoord worden, maar ook dat hun ervaringen en gevoelens oprecht worden erkend. Een terugkerend gevoel in de gesprekken was dat er niet écht geluisterd wordt. Juist het ontbreken van die aandacht maakt de behoefte aan emotionele steun zo duidelijk en urgent.

De vier informatiebehoeften die in de gesprekken naar voren kwamen – weten, begrijpen, herkenning en emotionele steun – vormen samen het fundament van hoe burgers zich verhouden tot het publieke debat. Ze willen niet alleen op de hoogte zijn en inzicht krijgen in wat een maatschappelijke kwestie voor hen betekent, maar ook dat hun ervaringen en gevoelens serieus worden genomen. Wanneer deze behoeften onvoldoende worden vervuld, kan dit leiden tot frustratie, onzekerheid of het gevoel dat hun stem niet wordt gehoord.

Hoe burgers het heft in eigen handen nemen

Uit de groepsgesprekken blijkt dat burgers verschillend omgaan met situaties waarin hun informatiebehoeften niet worden vervuld. Sommigen haken af en mijden het nieuws. Anderen nemen juist het heft in eigen handen: ze verzamelen zelf informatie, zetten eigen kanalen op – van sociale mediakanalen tot websites of burgerinitiatieven – of schakelen experts in om hun zaak te verder te helpen. Soms wenden ze zich tot gevestigde media om aandacht te vragen voor hun situatie.

Veel deelnemers tonen daarbij een opvallende vasthoudendheid. Ze verdiepen zich intensief in dossiers en schuwen niet om, in hun eigen woorden, “de vervelende burger” uit te hangen, zolang dit helpt hun begrip van de publieke kwestie te vergroten en hun persoonlijke zaak vooruit te helpen. Daarmee laten ze zien dat burgers niet alleen passieve ontvangers van informatie zijn, maar actieve deelnemers die keuzes maken in hoe ze informatie zoeken, beoordelen en delen.

“Ja, qua media-aandacht natuurlijk, die eindigt als het eindigt. Maar bij ons niet. Wij blijven op het vinkentouw zitten en actie ondernemen als nodig is.” (Inwoner, zet zich in tegen de snelwegverbreding bij Amelisweerd).

Tegelijkertijd blijkt dat niet iedereen hierin even succesvol of zichtbaar is. Sommige burgers beschikken over een netwerk, tijd en middelen om informatie te verzamelen en te verspreiden, terwijl anderen afhankelijk blijven van beperkte bronnen. De uiteenlopende manieren van betrokkenheid vergroten het risico op ongelijkheid: sommige stemmen worden gehoord, terwijl andere buiten beeld blijven.

Daarnaast blijkt dat samenwerking en persoonlijke netwerken een belangrijke rol spelen. Burgers helpen elkaar door informatie te delen, ervaringen te bespreken en advies te geven over hoe je met instanties of media omgaat. Dit versterkt niet alleen hun eigen begrip, maar biedt ook emotionele steun en het gevoel niet alleen te staan in een complexe kwestie.

“En doordat wij samenkomen, de mensen bij elkaar, leren we elkaar kennen. En ook praten met elkaar van: hé, ik heb wel een geluid gehoord van jou. Zo kun je het een beetje proberen op te lossen of te verzachten, maar het neemt niet altijd alle problemen weg.” (Inwoner van Rotterdam)

Hoe nu verder?

In het vervolg van ons onderzoek richten we ons op experts uit de wereld van educatie, media, communicatie, technologie en beleid. We hebben hen de ervaringen en inzichten van burgers voorgelegd en gevraagd hoe zij de huidige uitdagingen in publieke communicatie zien – en vooral: welke kansen er zijn om het beter te doen.

Eind 2025 brengen we burgers en experts bij elkaar aan één tafel. Het doel: op basis van alle opgedane inzichten samen een voorbeeld van een concreet instrument of initiatief ontwikkelen dat helpt om het publieke gesprek helderder, toegankelijker en inclusiever te maken. Daarmee willen we aanknopingspunten bieden voor zowel media als publieke instituties om hun communicatie zo in te richten dat burgers zich gehoord, betrokken en goed geïnformeerd voelen.

[1] Kasem A, van Waes MJF, Wannet KCME (2015) Rapport Scenario’s voor de Toekomst van de Journalistiek. Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. https://www.journalistiek2025.nl/bundles/svdjui/documents/Scenario-onderzoek-SvdJ.pdf

[2] Parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen. 2023. “Groningers boven gas: Rapport parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen.” https://www.tweedekamer.nl/Groningen/rapport;

SER Jongerenplatform. 2021. “Studeren zonder druk: Voorstel voor een nieuw stelsel van studiefinanciering.” https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2021/studeren-zonder-druk-financieringsstelsel.pdf;

United Nations Human Rights Council. 2019. “Mandates of the Special Rapporteur on Adequate Housing…” https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=25008;

Vrienden van Amelisweerd. 2025. “Actiegeschiedenis A27.” https://www.vriendenvanamelisweerd.nl/actiegeschiedenis/.

Afbeelding: Unsplash

Het bericht Grip op het publieke debat: Wat burgers nodig hebben om zich geïnformeerd en gehoord te voelen verscheen eerst op Journalismlab.

Hoe navigeren immigranten nieuws in een digitale samenleving?

Camila Valgas — Thu, 18 Sep 2025 17:37:46 +0000

De afgelopen jaren zijn veel immigranten uit verschillende landen en om verschillende redenen naar Nederland gekomen. Er zijn verschillende maatregelen die nieuwkomers kunnen ondersteunen bij hun vestiging. Journalistiek kan hierin een belangrijke rol spelen. Nieuws helpt burgers immers om actuele vraagstukken te begrijpen en bevordert een gedeeld referentiekader. Voor immigranten kan nieuws bovendien bijdragen aan het leren van de taal, het deelnemen aan maatschappelijke discussies en het versterken van hun gevoel van verbondenheid met hun nieuwe omgeving. Maar hoe in hoeverre maken immigranten gebruik van Nederlandse nieuwsmedia en helpt het daadwerkelijk om zich te vestigen in Nederland?

Om die vraag te beantwoorden, onderzochten we de nieuwsconsumptie van 30 immigranten in Nederland, waaronder vluchtelingen, kennismigranten en gezinsmigranten. Via diepte-interviews, media-snapshots[1], het delen van smartphonegebruik en een kaartsortering, laat ons onderzoek drie verschillende vormen van nieuwsconsumptie zien, afhankelijk van de geografische herkomst van het nieuw: nieuws uit 1) land van herkomst, 2) internationale bronnen en 3) Nederland. Hieronder delen we inzichten in deze drie consumptiepatronen.

Nieuws uit het land van herkomst: emotioneel en intentioneel consumptie

Digitale media maken het makkelijker dan ooit om verbonden te blijven met nieuws uit het land van herkomst. Voor veel deelnemers is dat een manier om nostalgie op te roepen, hun culturele identiteit te versterken en comfort te vinden in hun moedertaal. Zoals Tamy (32, Brazilië) vertelde:

“Ik luister naar het nieuws in het Portugees en het geeft me een goed gevoel. Ik luister naar mijn taal. Omdat ik weet dat het niet iets is dat ik de rest van de dag zal horen.”

De consumptie van nieuws uit het land van herkomst is voor veel deelnemers emotioneel gedreven. Het gaat niet alleen om geïnformeerd blijven, maar eerder om het behouden van een band met hun cultuur en identiteit.

Naast deze emotionele verbondenheid maken deelnemers ook heel bewuste keuzes over welk nieuws uit hun land van herkomst ze volgen – en welk nieuws ze juist mijden. Zo mijden velen staatsmedia, die zij als onbetrouwbaar, sensationeel of gecensureerd ervaren, zeker wanneer zij hun thuisregering als autoritair beschouwen. In plaats daarvan richten sommigen zich op onafhankelijke journalisten op sociale media, omdat zij hun onafhankelijkheid ten opzichte van overheid en politieke partijen waarderen. Ook deelnemers uit minder autoritaire landen kiezen vaak bronnen die aansluiten bij hun eigen politieke overtuigingen. Deze selectiviteit laat zien dat hun nieuwsconsumptie niet alleen emotioneel gedreven is, maar ook gekenmerkt wordt door een hoge mate van intentionaliteit en een actief streven naar betrouwbare informatie.

Internationaal nieuws: waakzaam en conflictgericht

Naast nieuws uit hun land van herkomst zoeken deelnemers actief informatie over wereldwijde gebeurtenissen. Daarbij vertrouwen ze vaak op internationale media zoals BBC, CNN en Al Jazeera, die bekendstaan om hun brede verslaggeving. Tegelijkertijd zijn ze zich bewust van mogelijke vooroordelen in deze bronnen. Layla (27, Egypte) verwoordt dit scherp:

“BBC is een routine voor mij geworden. Ik volg het al jaren. En hoewel ik niet per se een grote fan ben van hun berichtgeving, houden ze me op de hoogte van wat er in de wereld gebeurt … Ze zijn een Brits nieuwsmedium, ze hebben hun eigen belangen, en dat is prima. Ik volg ze om te weten wat er speelt, maar ik neem het niet zomaar voor waar aan.”

Dat kritische bewustzijn stimuleert deelnemers om meerdere bronnen te raadplegen en zo een breder beeld te krijgen van internationale ontwikkelingen. Zoals Chia-Jung (32, Taiwan) het zegt:

“Ik denk dat dit de veiligste manier is om de wereld te begrijpen. Niet alleen al het nieuws of alle informatie die uit één bron komt.”

De motivatie om internationaal nieuws te volgen is op de hoogte willen blijven van conflicten en geopolitieke verschuivingen die mogelijk invloed hebben op hun leven. Daarnaast speelt persoonlijke relevantie een rol. Zo volgen sommigen nauwgezet Amerikaans nieuws vanwege de mondiale invloed, of nieuws uit landen waar ze zelf hebben gewoond of waar familieleden verblijven. Kortom, deelnemers consumeren internationaal nieuws om op de hoogte te blijven en inzicht te krijgen in mondiale vraagstukken.

Nieuws uit Nederland: instrumenteel en incidenteel

Deelnemers volgen ook Nederlands nieuws, via een breed scala aan bronnen: van landelijke en lokale publieke omroepen tot commerciële kranten en alternatieve media die door immigranten zelf worden gemaakt. Deze diversiteit laat zien dat er interesse is in het consumeren van nieuws uit Nederland, en dat zij actief zoeken naar manieren om hun informatiebehoeften te vervullen.

Dit gebeurt vaak met een duidelijk doel. Nederlands nieuws wordt vooral instrumenteel gebruikt: om de samenleving beter te begrijpen, om mee te kunnen praten over lokale kwesties en om de taal onder de knie te krijgen. Nieuws fungeert als een middel voor culturele en sociale integratie. Tegelijkertijd lopen deelnemers tegen drie belangrijke obstakels aan.

Ten eerste weten veel immigranten niet goed waar ze betrouwbare Nederlandse media kunnen vinden en zijn ze daardoor afhankelijk van algoritmes en aanbevelingen via sociale media of nieuwsapps. Dat leidt eerder tot toevallige, incidentele blootstelling dan tot bewuste nieuwsconsumptie.

Ten tweede vormt de taalbarrière een grote drempel. Veel deelnemers gebruiken automatische vertaaltools zoals Google Translate of volgen nieuws liever via sociale media, waar teksten korter zijn en vaak al vertaald kunnen worden. Het lezen van Nederlands nieuws voelt als vermoeiend en tijdrovend, waardoor het minder aantrekkelijk is dan nieuws in de eigen taal.

Ten derde ervaren veel deelnemers het Nederlandse nieuws als beperkt relevant voor hun dagelijks leven, behalve wanneer het migratie raakt. Politieke ontwikkelingen of regeringswisselingen worden vaak als afstandelijk gezien, zeker voor mensen zonder stemrecht. Dit versterkt het gevoel dat ze geen invloed hebben. Bovendien wordt Nederland doorgaans als stabiel en veilig ervaren, wat bij sommigen de vraag oproept: als er weinig ingrijpends gebeurt, waarom zou ik het nieuws dan nauwgezet volgen?

De rol van alternatieve immigrantemedia

Terwijl gevestigde Nederlands nieuws als moeilijk of weinig relevant wordt ervaren, blijken alternatieve immigrantenmedia van onschatbare waarde. Het gaat om socialemediaprofielen en platforms die door immigranten zelf zijn opgezet en praktische informatie bieden over het leven in Nederland: van lokale gebruiken en bureaucratische procedures tot alledaagse tips. Hun grootste kracht ligt in het feit dat ze communiceren in talen die immigranten vloeiend beheersen, waardoor de taalbarrière effectief wordt verkleind:

“Het is hier het Braziliaanse perspectief. Alles wordt uitgelegd met Braziliaanse woorden, iets dat Brazilianen al begrijpen, om iets hier in Nederland te begrijpen … Ik voel me dichter bij waar ze het over hebben.” (João, 34, Brazilië)

Daarnaast functioneren groepen op Facebook en WhatsApp als belangrijke community hubs. Hier wisselen deelnemers informatie uit, vragen ze advies en blijven ze op de hoogte van nieuws dat direct relevant is voor hun gemeenschap:

“Als hier iets gebeurt, verspreidt het zich als een lopend vuurtje. Elke Indiër weet wat er gebeurt … We hebben te veel groepen [lacht].” (Veda, 37, India)

Voor nieuwkomers zijn dit soort platforms cruciaal: ze bieden steun, betrouwbare informatie en een gevoel van verbondenheid, waardoor het vinden van een plek in de Nederlandse samenleving makkelijker wordt. Naarmate immigranten de taal beter beheersen en vertrouwd raken met hun omgeving, neemt de rol van deze alternatieve kanalen vaak geleidelijk af.

Samengevat, deelnemers vertrouwen weliswaar ook op Nederlandse nieuwsbronnen, maar hun gebruik wordt beperkt door onbekendheid, taalbarrières en een ervaren gebrek aan relevantie. Om die kloof te overbruggen, vallen ze vaak terug op algoritmische aanbevelingen, vertaaltools en alternatieve immigrantenmedia. Daardoor blijft hun nieuwsconsumptie vooral instrumenteel en incidenteel van aard.

Implicaties voor beleidsmakers en mediaprofessionals

Ons onderzoek laat zien dat immigranten graag op de hoogte willen zijn wat er gebeurt in hun directe leefomgeving, maar daarbij aanzienlijke obstakels ervaren. Onbekendheid met Nederlandse media en taalbarrières worden versterkt door een tweede laag: het gevoel dat veel nieuws niet voor hen is bedoeld. Samen vergroot dit de afstand tot nieuws, vermindert het de bewuste betrokkenheid en vergroot het de afhankelijkheid van algoritmische aanbevelingen.

Dat gevoel van afstand hangt vaak samen met de zoektocht naar verbinding en sociaal contact in Nederland. Een nieuwe plek vinden in de samenleving is een langzaam proces dat inzet vraagt van zowel immigranten als van de ontvangende samenleving.

Toch kunnen relatief eenvoudige stappen een groot verschil maken. Zo kunnen gerichte initiatieven rond mediawijsheid en taalondersteuning bijdragen aan meer zelfvertrouwen, interesse en vaardigheid in het gebruik van Nederlandstalige nieuwsmedia. Bovendien kunnen digitale hulpmiddelen zoals vertaaltechnologie helpen om de effecten van taalbarrières te verminderen.

Tot slot spelen alternatieve immigrantenmedia een belangrijke rol. Zij overbruggen taal- en cultuurverschillen en bieden informatie in een herkenbare en toegankelijke vorm. Samenwerking met deze platforms biedt beleidsmakers en journalistieke organisaties de kans om immigrantengemeenschappen beter te bereiken. Daarmee wordt het voor immigranten makkelijker om zich te oriënteren in het Nederlandse nieuwslandschap en zich goed geïnformeerd en meer betrokken te voelen bij hun nieuwe samenleving.

Meer weten?

Bekijk hier de wetenschappelijke publicatie van dit onderzoek: https://www.internationalhu.com/research/publications/navigating-news-across-borders-everyday-news-consumption-among-immigrants

Let op: Pseudoniemen zijn gebruikt om de anonimiteit van de respondenten te waarborgen.

[1] Media snapshots zijn korte, door deelnemers samengestelde verzamelingen van hun recente nieuwsconsumptie (bijvoorbeeld artikelen, video’s of posts die ze de afgelopen dagen hebben gezien of gelezen). Deze methode biedt onderzoekers een concreet en contextueel inzicht in welke nieuwsitems relevant zijn in het dagelijks leven van deelnemers en hoe zij deze interpreteren.

Het bericht Hoe navigeren immigranten nieuws in een digitale samenleving? verscheen eerst op Journalismlab.

Hoe informeren jongeren zich over klimaatverandering?

Bessie Slagt — Fri, 15 Aug 2025 11:11:35 +0000

Op TikTok flitsen korte beelden van bosbranden of wateroverstromingen voorbij. Via explainers legt NOS op 3 uit hoe het klimaat verandert. Ongehoord Nederland laat klimaatexperts aan het woord die niet geloven in rampscenario’s.[1] Overal in de media kom je het onderwerp klimaatverandering tegen. En net als in de politiek waarin een diversiteit aan meningen is over het klimaat, kom je in de media ook een diversiteit aan informatie over klimaatverandering tegen.

Wetenschappers waarschuwen al decennia voor de gevolgen van klimaatverandering voor huidige én toekomstige generaties. Daarmee lijkt het onderwerp zeker voor jongeren zeer van belang. Onderzoek toont dan ook dat de meerderheid van de jongeren zich wereldwijd zorgen maken over klimaatverandering.[2] En ook in Nederland maakt 70% van de jongeren zich zorgen over het klimaat. 1 op de 5 van hen ervaart zelfs klimaatstress.[3]

Tegelijkertijd laat een recent onderzoek van I&O Research zien dat jongeren ‘klimaatverlamming’ voelen.[4] Terwijl het bewustzijn nog hoog is, is duurzaam gedrag minder zichtbaar. Dit komt met name door huidige acute zorgen zoals oorlog en het vinden van een woning. Klimaat blijft voor veel jongeren dan een lastig en abstract begrip.

Klimaatverandering en nieuwsconsumptie

Media spelen een belangrijke rol in de attitudevorming over klimaatverandering. Social mediaplatforms zijn voor jongeren de toegangspoort tot een veelheid aan informatie, waarin hun nieuwsconsumptie vrij passief is.[5] Jongeren zoeken veelal niet actief naar het nieuws, maar komen het toevallig tegen doordat het wordt geliked of gedeeld door vrienden, familie, kennissen of opinieleiders.[6] Met hun ‘News finds-me attitude’ lijken jongeren er vanuit te gaan dat het belangrijkste nieuws hen toch wel vindt.[7] Ze maken bewuste keuzes wat ze wel of niet willen lezen, kijken of luisteren volgens het ‘News a la carte’ principe.[8] Ze beoordelen op basis van hun eigen interesses en voorkeuren of ze het nieuws al dan niet consumeren.

Ook voor informatie over het klimaat zijn sociale media voor jongeren een belangrijke bron.[9] Ze gebruiken social media om zich te laten informeren over milieuproblemen en benutten het om anderen aan te zetten tot actie.[10] Niet alleen content van nieuwsorganisaties wordt bekeken; ook volgen ze activisten, beroemdheden en leeftijdsgenoten die berichten over klimaatgerelateerde onderwerpen.[11] De zogenoemde “greenfluencers”; milieu influencers die een duurzame levensstijl promoten, zijn op social media zeer populair geworden.[12]

Wat onderzoeken we?

Hoe hebben media nu invloed op de meningsvorming van jongeren over klimaatverandering? Dagelijks ervaren we het weer en hoe dit van dag-tot-dag en per seizoen verandert. Maar het zijn de media die representaties van verandering in het klimaat over lange termijn creëren. Die mediarepresentaties hebben impact in hoe wij klimaatverandering ervaren.[13]

Het is echter onduidelijk hoe jongeren met hun veranderende nieuwsconsumptie zich bewegen in de diversiteit aan informatie en beelden over het klimaat en hoe dat impact heeft op hun mening en houding ten aanzien van klimaatverandering. In dit onderzoek brengen we daarom in kaart hoe jongeren zich informeren over klimaatverandering en hoe zij hun attitude erover vormen.

Hiervoor gingen we met mbo-jongeren in de provincie Utrecht in gesprek. Zij zijn immers de vertegenwoordiging van de grootste groep jongeren in Nederland. Via creatieve werkvormen voerden we diepgaande gesprekken met 19 jongeren van vier verschillende opleidingen: verpleegkunde, bouwkunde, een juridische- en een event opleiding. Aan de hand van card sorting achterhaalden we welke maatschappelijke onderwerpen het meest relevant waren voor de jongeren. We maakten mindmaps om hun attitude over het klimaat in beeld te brengen. En we ontdekten wederom via card sorting welke bronnen zij gebruiken, welke het meeste impact op ze hebben en hoe die bronnen hun attitude over het klimaat beïnvloeden. Vrijwel alle jongeren waardeerden het dat ze op deze manier eens langer en diepgaander mochten praten over hun ideeën en hun mediagedrag.

Hoe vormen jongeren een klimaatattitude?

Een klimaatattitude is niet alleen je kennis en mening over klimaatverandering (cognitief), maar ook je gevoelens die klimaatverandering bij je oproept (affectief) en ervaringen in relatie tot klimaatverandering (gedrag).[14] Verschillende aspecten beïnvloeden de attitudevorming. Uit het onderzoek destilleren we drie verschillende invloedssferen: 1.) de persoonlijke situatie, 2.) familie en vrienden, 3.) omgevingsfactoren. Binnen deze invloedsferen maken mensen gebruik van verschillende informatiebronnen om hun attitude te kunnen vormen.

Persoonlijke leefomgeving

Je persoonlijke situatie of de omgeving waar je woont of opgroeit heeft impact op je houding ten aanzien van het klimaat. Een voorbeeld is bijvoorbeeld de plek waar je opgroeit. Sommige leefgebieden zijn bijvoorbeeld kwetsbaarder voor de gevolgen van klimaatverandering, zoals landen als India of Nigeria. Jongeren uit deze landen maken zich daarom meer zorgen over klimaatverandering dan jongeren uit westerse landen.[15]

De jongeren uit dit onderzoek gaven aan dat zij nu niet geraakt voelen door klimaatverandering in hun dagelijks leven. Sommigen van hen zien wel dat klimaatverandering in de toekomst problemen gaat opleveren, maar dat er nu belangrijkere zaken zijn waar zij in hun dagelijks leven mee te maken krijgen.

Slechts één respondent, Iris, gaf aan dat zij door haar astma beperkt wordt door het weer. Zij was opvallend genoeg ook de enige die echt actief bezig met het zoeken naar informatie over het klimaat:

“Ik zoek wel eens op wat de temperatuur was op een bepaalde dag en bepaalde plek zoveel jaar geleden, gewoon om te kijken hoeveel verschilt dat nou eigenlijk? Hoe erg is dat veranderd? Bij onze bibliotheek heb je van die logboeken. En als het echt in m’n hoofd blijft zitten, dan zoek ik ook nog op internet dingen op waar ik benieuwd naar was.” (Iris)

Familie en Vrienden

Familie en vrienden spelen een rol in de vorming van de klimaatattitude en kunnen een belangrijke informatiebron zijn. Ouders hebben als rolmodel veel invloed op de houding van jongeren ten aanzien van het milieu.[16] En ook vrienden hebben impact op hoe jongeren aankijken tegen duurzaam gedrag.[17] De perceptie van jongeren hoe hun ouders of vrienden denken over klimaatverandering heeft een sterke invloed op hun eigen zorgen over het klimaat.[18]

De jongeren uit dit onderzoek gaven aan dat hun familie een grote bijdrage hebben op hun beeld van het klimaat, maar daarbij valt wel onderscheid te maken in twee manieren waarop klimaat ter sprake komt in het gezin. Bij sommige gezinnen wordt alleen gepraat over concrete zaken in hun dagelijkse leven die betrekking hebben op het klimaat, zoals vegetarisch eten of het aanschaffen van zonnepanelen. Yaegmur vertelt over de verbouwing bij haar thuis:

“Afgelopen jaar hebben wij een nieuwe keuken aangeschaft. We kookten eerst op gas, maar nu zijn we echt elektrisch. […] Daar hebben we ’t wel echt met de familie over gehad.”

Bij andere gezinnen wordt klimaat op een abstracter niveau besproken, zoals de invloed van uitstootgassen. Guus leert bijvoorbeeld veel van zijn zus:

“Mijn zus is heel erg bezig met bezuinigen en het milieu. Ze doet er ook een studie naar. We hebben daar thuis veel discussie over. Mijn vader vindt ‘t allemaal wel oké. Mijn moeder is ‘t met mijn zus eens. Ze vertelde over vlees en de uitstoot. Zij is wel mijn grootste bron.”

We zien dat de rol van familie een belangrijke rol kan spelen, maar dat de ouders daar vaak voor aan zet moeten zijn. Zij initiëren het gesprek op basis van wat zij weten, lezen en zien.

Als de respondenten met hun vrienden zijn is klimaat geen gespreksonderwerp. Soms komt het onderwerp ter sprake als er wordt gesproken over het weer. Maar het lijkt erop dat het onderwerp niet in hun dagelijkse leefwereld past, zoals bij Jochem:

“Ik heb ‘t nooit met vrienden hierover. We zijn gewoon bij elkaar om een goeie tijd te hebben.”

Omgevingsfactoren

Behalve de persoonlijke leefomgeving en familie en vrienden, spelen ook omgevingsfactoren een rol die invloed hebben op de attitudevorming van jongeren. Het gebruik van media[19] en het volgen van onderwijs[20] kunnen hier potentieel een rol spelen.

Media

De jongeren gaven allemaal aan dat de media een bron zijn waarop zij hun beeld van het klimaat baseren. Overeenkomstig met de literatuur gaven de respondenten aan dat social media hun toegangspoort is tot een diversiteit aan informatie, waarbij met name gebruik wordt gemaakt van de platforms Instagram en TikTok. Op één respondent na (die bewust geen kanalen meer volgt waarmee ze wordt geconfronteerd met heftige berichtgeving) zien vrijwel alle respondenten op hun socials klimaatgerelateerde informatie.

De informatie die ze daar zien varieert sterk. Een deel van de jongeren refereert naar beelden van natuurrampen, dierenleed of demonstraties. Een ander deel voegt daar nog aan toe dat ze informatie bekijken dat meer diepgang geeft over het onderwerp, zoals bijvoorbeeld uitlegvideo’s van de NOS of influencers die hun visie geven op hoe de natuur aan het veranderen is. Deze respondenten volgen op sociale media nieuwskanalen van reguliere media zoals de NOS, AD, Telegraaf of Powned. En ook alternatieve media zoals C’est Mocro of Rapnieuws. Mijke vertelt dat ze diverse content tegenkomt:

“Bijvoorbeeld een overstroming, heet weer, of die plastic soep, ik zie daar wel filmpjes van voorbijkomen op Instagram of TikTok. (…) TikTok filmpjes zijn wel de extreme filmpjes hoor, er zal niet snel een werkelijk informatief filmpje voorbij komen. (…) Op NOS stories, van het Jeugdjournaal zeg maar, daar komen wel van die informatieve filmpjes voorbij over het nieuws.”

Naast Instagram en TikTok, gebruiken sommige respondenten ook YouTube om zichzelf te informeren. Ze zoeken dan niet specifiek naar klimaatinformatie, maar kunnen het wel tegenkomen als ze op zoek zijn informatieve programma’s. De Avondshow van Arjen Lubach wordt daarbij vaak aangehaald. Merijn volgt het bijvoorbeeld tijdens het gamen:

“Meestal ben ik een beetje aan het gamen, dan kijk ik op Youtube en dan komt er een video langs over een uitgelegd onderwerp. (…) Ik klik dan op een video wanneer het voor mij een beetje boeiend en interessant is, wanneer het voor mij actueel is. Bijvoorbeeld het stroomnet dat overbelast is, dan ben ik wel benieuwd hoe dat in elkaar zit.”

Verder wordt Netflix vaak benoemd als bron. Sommige respondenten benoemen dat ze daar documentaires bekijken die te maken hebben met het klimaat. Met name worden dan natuurdocumentaires benoemd van bijvoorbeeld David Attenborough. Eén respondent geeft ook aan dat ze op Netflix een documentaire over veganistisch eten moest bekijken van haar vader.

Vrijwel alle respondenten geven aan dat ze niet actief zelf het televisienieuws bekijken. Sommige ouders bekijken nog wel op televisie het journaal, waardoor de jongeren zijdelings informatie meekrijgen. Bijvoorbeeld doordat ze in dezelfde ruimte zijn, of doordat ze de nieuwsonderwerpen later aan de eettafel bespreken. Maar de meeste jongeren geven aan dat ze het niet interessant vinden om te volgen, zoals Eva:

“Soms kijk ik naar het nieuws, maar ze gooien soms zulke dure woorden erin. (…) Soms begrijp ik die woorden ook niet en dan denk ik, laat maar zitten en dan ga ik weer online kijken.”

Onderwijs

Opvallend genoeg werd school niet als belangrijke factor aangegeven dat bijdraagt aan hun beeld van het klimaat. Alleen de respondenten die een opleiding volgen waar duurzaamheid een belangrijke rol speelt in het vakgebied, bespreken klimaatgerelateerde onderwerpen in de lessen, zoals bij de opleiding bouwkunde of eventmanagement.

“Op school hebben we het vanwege de bouw over vergroenen. Het moet beter zijn voor het klimaat. Wel hebben we ’t minder over echt het probleem.” (Joep)

“Met evenementen zijn we bezig hoe je ze duurzamer kunt organiseren, bijvoorbeeld andere bekertjes, of gescheiden afvalbakken.” (Anouk)

Kortom, diverse aspecten hebben impact op de vorming van de klimaatattitude. Familie en media spelen hierbij een belangrijke grote rol. Het gezin bepaalt in sterke mate of er maatschappelijke gesprekken worden gevoerd over het klimaat en dit leidt ertoe dat jongeren meer geïnformeerd raken over het onderwerp. In de media worden jongeren met een diversiteit aan klimaatcontent geconfronteerd. Bovendien versterken familie en media elkaar ook nog eens, zoals bij Mijke:

“Als het actueel in het nieuws is, bijvoorbeeld die bosbranden, dan krijg je dat best wel mee en hebben we het daar wel eens over tijdens een tafelgesprek.”

Klimaatattitude van jongeren

Het is duidelijk dat met name familie en media een grote rol kunnen spelen in de vorming van de klimaatattitude van jongeren. Het is aan familieleden om er het gesprek over te beginnen en wat ze meekrijgen uit de media is vaak op basis van wat ze tegenkomen. Maar wat heeft dit voor gevolg? Welke klimaatattitude herkennen we nu bij deze jongeren?

Uit de interviews blijkt dat het klimaat een groot scala aan denkbeelden oproept die erg verschillen per respondent. Ze benoemen veel verschillende zaken, waarbij we onderscheid maken in drie globale categorieën: milieuvervuiling, mens & natuur en duurzaamheid. Uit onze analyse zien we dat jongeren klimaat op verschillende manier kunnen benaderen, waarin twee variabelen van invloed zijn: in hoeverre klimaatproblemen dichtbij afspelen in de directe leefomgeving of veraf (afstandsdimensie) en de mate waarin het probleem heel concreet wordt ervaren of dat het meer een abstract fenomeen is (abstractiedimensie). Hieruit komen vier vormen naar voren. We zien dat de jongeren op verschillende dimensies hun beeld van het klimaat uitleggen, maar klimaat komt vooral ter sprake als het concreet gemaakt kan worden, of dat nou dichtbij of ver weg is.

Dichtbij/concreet	Dichtbij/abstract
Ver weg/concreet	Ver weg/abstract

Figuur 1: dimensies hoe naar klimaat wordt gekeken

Dichtbij/concreet

De meeste jongeren benoemen concrete zaken die ze in hun eigen leefwereld zien, zoals bijvoorbeeld afvalscheiding of elektrische auto’s. De jongeren uiten het gevoel dat er iets moet gebeuren om het leven duurzamer te maken. Ze vertellen over het recyclen van afval, bijvoorbeeld door statiegeld. Ze beginnen over vlees eten en elektrisch rijden, of noemen het belang van schone energie door windmolens en zonnepanelen.

“Iedereen gooit afval op straat. […] Of dat ze snel hun eten weggooien. Dat is ook wel een beetje klimaat. Als je snel iets weggooit, dat is verspilling.” (Emma)

“De opwarming komt door al het afval dat verbrand moet worden en al die fabrieken. Je kunt beter recyclen, dan is er minder uitstoot dan al het verbranden.” (Anouk)

Tegelijkertijd vinden jongeren ook dat het heel moeilijk is om de problematiek op te lossen en dat het veel geld kost. Ze vinden andere onderwerpen net zo belangrijk, zoals de huizenmarkt of inflatie, omdat dit hen direct raakt. Ze benadrukken dat de politiek ook aandacht moet hebben voor deze problemen.

“De overheid is soms zo bezig met klimaat, waardoor ze andere zaken vergeten, zoals huizen, inflatie, oorlog. De overheid lijkt wel doorgedraaid.” (Eva)

Ver weg/concreet

Net zo vaak noemen jongeren zaken die concreet zijn maar wel ver weg zijn. Zo noemen ze dat afval in de natuur belandt en dat kan leiden tot plastic soep in de oceanen of natuurbranden in verschillende werelddelen. Over de natuur vertellen de jongeren dat ze het kwalijk vinden dat bomen worden gekapt in de amazone. Ze vertellen over de aantasting van leefgebieden van dieren, bijvoorbeeld door het smelten van de poolgebieden, de vervuiling van oceanen, het afsterven van het koraal of bosbranden:

“Volgens mij was er een bosbrand, waardoor heel veel koala’s waren doodgegaan. Dat kwam echt door de extreme hitte daar. Dat vond ik echt super zielig.” (Yayant)

“Het Amazonegebied wordt weggekapt, dat is wel echt een probleem. De natuur moet toch echt wel blijven. Het is mooi. Het zijn de longen van de aarde.” (Guus)

Dichtbij/abstract

Een enkeling bespreekt klimaat ook in wat abstractere termen waarin ze de link kunnen leggen tussen het menselijk handelen en klimaat. Thema’s als uitstoot, schadelijke stoffen of de opwarming van de aarde komen dan ter sprake. Zoals Anna:

“Fabrieken maken gebruik van stoffen die het klimaat beïnvloeden. Het zijn schadelijke stoffen die niet goed voor de natuur zijn.”

Maar opvallend is dat vrijwel niet wordt besproken hoe het abstracte begrip klimaatverandering direct impact heeft op hun eigen leefwereld

Ver weg/abstract

Maar onderwerpen die ver weg zijn en niet in hun leefwereld zichtbaar zijn of impact op ze hebben, worden amper besproken. Ze beginnen wel over snelwegprotesten of klimaatactivisten, maar niet waar ze precies voor protesteren. Een enkeling benoemd dat de gezondheid van mensen wordt aangetast door vervuiling of klimaatverandering. Maar de link met het grote probleem van klimaat wordt altijd besproken als ze het kunnen relateren aan iets concreets wat ze hebben gezien of gehoord.

“Ik moest denken aan de boeren met CO2-uitstoot […] De overheid wil vermindering van boeren. Dat gaat dus ten koste van hun bedrijf, dan snap ik dat ze boos zijn. […] Dit is vanwege het klimaat, vanwege de stikstof.” (Jesse)

Conclusies

Er zijn de afgelopen jaren meerdere grootschalige onderzoeken gedaan naar hoe jongeren over klimaat en duurzaamheid denken. Ze geven inzicht in de mate waarin dit thema een rol speelt, maar bieden weinig inzicht welke invloedssferen met name invloed hebben hoe jongeren geïnformeerd worden en hoe dat hun attitude daarover bepaalt.

Dit is een exploratieve studie onder MBO jongeren, waarbij er kwalitatief is gekeken naar hoe ze klimaat definiëren, hoe ze zich daarover laten informeren en welke attitude ze daarover hebben.

Deze studie toont aan dat verschillende invloedsfactoren een rol kunnen spelen in de klimaatattitude van jongeren, waarbij vooral familie en media van invloed kunnen zijn. Onderwijs en vrienden lijken in veel mindere mate een rol te spelen.

Jongeren hebben een uiteenlopend beeld van het klimaat en benoemen klimaatgerelateerde kwesties vanuit verschillende invalshoeken. Toch komt het onderwerp pas echt tot leven wanneer het concreet wordt en directe invloed heeft op hun dagelijks leven. Gesprekken met ouders en informatie die zij uit de media weer doorgeven en vooral wat jongeren tegenkomen op sociale media, spelen een belangrijke rol in hoe goed geïnformeerd ze zijn en hoe ze over klimaatverandering denken.

Media brengen bijvoorbeeld beelden van verre problemen zoals de plasticsoep of bosbranden onder de aandacht, terwijl gesprekken binnen het gezin jongeren helpen om verbanden te leggen, bijvoorbeeld tussen milieuvervuiling en de opwarming van de aarde. Tegelijkertijd blijft het begrip klimaatverandering voor veel jongeren abstract en lastig te koppelen aan hun eigen leefwereld.

Jongeren benaderen het onderwerp dan ook vaak vanuit tastbare en persoonlijke ervaringen. Dit biedt kansen voor zowel journalistiek als onderwijs om vanuit concrete situaties en thema’s uit de leefwereld van jongeren bredere klimaatvraagstukken bespreekbaar te maken en uit te leggen.

Referenties

[1] https://ongehoordnederland.tv/184474/korte-clips/klimaatexpert-gelooft-niet-in-de-rampscenarios-die-ons-worden-voorgehouden/

[2] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272494419307145

[3] https://milieudefensie.nl/actueel/22087361_milieudefensiejong_ipsos_v2-0.pdf

[4] https://206.wpcdnnode.com/ipsos-publiek.nl/wp-content/uploads/2025/06/rapport-duurzaam-denken-duurzaam-doen-2025-onder-embargo.pdf

[5] Tamboer, Kleemans & Daalmans, 2022

[6] (Fletcher & Nielsen, 2018), (Bergström & Jervelycke Belfrage, 2018).

[7] (Toff & Kleis Nielsen, 2018

[8] (Duvekot et al., 2023)

[9] (Corner et al., 2015, Wu & Otsuka, 2021)

[10] (Biswas, 2021).

[11] (Gonzalez, Vandenbosch, & Rousseau, 2023).

[12] (Dekonick & Schmuck, 2023).

[13] Russel, 2023

[14] Eagly, A. H. Chaiken. S.(1998). Attitude, structure and function. Handbook of social psychology, 269-322.

[15] Clayton, Pihkala, Wray & Marks, 2023

[16] Grønhøj and Thøgersen 2009, 2012; Meeusen 2014

[17] De Vreede, Warner & Pitter, 2014

[18] Stevenson, 2016

[19] https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/climate-change-news-audiences-analysis-news-use-and-attitudes-eight-countries#header–10

[20] https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1115646.pdf of https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/1559689314Z.00000000021

Bron afbeelding: Unsplash

Het bericht Hoe informeren jongeren zich over klimaatverandering? verscheen eerst op Journalismlab.

Nieuws is ingewikkeld: herken jij dit ook?

Renée van der Nat — Wed, 23 Oct 2024 08:39:25 +0000

Vind jij het nieuws soms ingewikkeld of moeilijk om te volgen? Of heb je het gevoel dat nieuws niet altijd even duidelijk en makkelijk te begrijpen is? Onderzoekers van de Hogeschool Utrecht en Fontys Hogeschool willen graag met je praten om te begrijpen hoe jij nieuws ervaart.

Wij werken samen met redacties van NOS, Omroep Brabant en Omroep Venlo in een project dat ‘Verbroken Verbinding’ heet. Het doel is om te onderzoeken hoe we de band tussen publiek en media kunnen verbeteren. Daarom zoeken wij mensen die hun mening over nieuws met ons willen delen. Dit is jouw kans om je stem te laten horen en mee te denken over hoe nieuws beter kan aansluiten op wat jij nodig hebt.

Het interview duurt 30 tot 45 minuten en vindt plaats op een locatie die voor jou goed bereikbaar is. Je kunt tijdens het interview op elk moment stoppen. Er zijn geen verplichtingen en we zorgen ervoor dat jouw gegevens veilig worden behandeld.

Wil jij ons helpen nieuws te verbeteren? Meld je dan aan via: https://forms.office.com/e/9qt7xWBp6C

Heb je vragen? Neem dan contact op met onderzoeker Renée van der Nat (renee.vandernat@hu.nl).

Het bericht Nieuws is ingewikkeld: herken jij dit ook? verscheen eerst op Journalismlab.

If it bleeds, it leads? Niet wat je publiek betreft

Bram Peeters — Fri, 23 Aug 2024 13:13:00 +0000

Het Reuters Digital News Report 2024 toont dat mensen behoefte hebben aan nieuws dat verdiept: nieuwsconsumenten willen meer dan alleen de feiten. Wat betekent dit voor buitenlandredacties in deze turbulente tijden? Intensieve gesprekken met vijftig volgers van buitenlandnieuws bevestigen de conclusie: graag minder korte nieuwsupdates en meer duiding en analyse.

“More than just the facts”, luidt de titel uit het Reuters-deelonderzoek naar nieuwsbehoeften. Mensen verwachten dat de media ze voorzien van feiten om op de hoogte te blijven, maar hebben ook een sterkte behoefte aan nieuws dat die feiten in perspectief plaatst. Reuters beschouwde voor het onderzoek naar nieuwsbehoeften de categorieën van bedrijf Smartocto en concludeerde dat naast “weten” als hoofdbehoefte voor nieuws, er ook een noodzaak is voor “begrijpen”.

Wat betekent deze trend voor buitenlandredacties? Met oorlogen in Oekraïne en Gaza, de comeback van Trump en de opmars van China zijn het turbulente tijden op het wereldtoneel. Nederland heeft als klein land met een groot buitenland een publiek met veel interesse in buitenlandnieuws, zelfs de grootste interesse in vergelijking met andere landen.

Welke buitenlandse gebeurtenissen de Nederlandse nieuwsmedia halen, komt in de praktijk vaak voort uit de slogan “If it bleeds, it leads”. Deze tamelijk cynische slogan sluit aan bij een net zo cynische journalistieke vuistregel bij nieuwsselectie, die het ANP in 2021 nog aanhaalde: “nieuws is het aantal slachtoffers gedeeld door het aantal kilometers vanaf Nederland. Meer slachtoffers? Dichterbij? Meer nieuwswaarde.” Onderzoek uit 2015 bevestigde dat “slecht nieuws” de belangrijkste nieuwswaarde is in de Nederlandse buitenlandjournalistiek.

In hoeverre sluit “slecht nieuws” anno 2024 nog aan bij de behoefte van het Nederlandse publiek dat zich steeds meer zorgen maakt over internationale spanningen en dat met een overvloed aan (internationale) nieuwsbronnen meer keuze heeft dan ooit tevoren?

Over de behoeften specifiek wat betreft buitenlandnieuws is weinig recent onderzoek beschikbaar. Wel krijgen de behoeften van nieuwsconsumenten in het algemeen steeds meer aandacht. Zo maken redacties in binnen- en buitenland steeds meer gebruik van verschillende nieuwsbehoeftemodellen zoals ontwikkeld door Maike Olij en het bedrijf Smartocto. Daarnaast zijn bezoekersstatistieken uiteraard al langere tijd een belangrijke factor voor de selectie van nieuws, al dan niet tegen de wil van journalisten en redactiechefs die audience metrics als basis voor nieuwsselectie nog wel eens vinden conflicteren met hun eigen professionele normen. In 2020 bleek uit onderzoek dat de zoektocht naar hoge bezoekersaantallen of traffic vaak leidt tot het produceren van veel artikelen in korte tijd met juist bij de artikelen met veel clicks veel updates (en degene met weinig clicks juist minder), ook al zien journalisten niet altijd de noodzaak.

De aandacht voor bezoekersstatistieken is begrijpelijk, maar kan ook een vertekend beeld geven. Ze meten namelijk niet wat de redacties níet aanbieden, en wat de doelgroep misschien wél zou willen. Ook academici uit de journalism studies-hoek pleiten daarom voor meer onderzoek waarbij mét het publiek in plaats van óver het publiek wordt gesproken. Ook zijn er media zoals EenVandaag en de Volkskrant die met focusgroepen en lezerspanels actief contact zoeken met hun publiek om te horen wat ze zouden willen.

Focusgroepen buitenlandnieuws

Om de behoeften specifiek wat betreft buitenlandnieuws in kaart te brengen, verrichte het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van de Hogeschool Utrecht in de eerste helft van 2024 kwalitatief onderzoek in de vorm van groepsgesprekken van twee uur met in totaal vijftig mensen tussen de 20 en 72 jaar. Deelnemers hadden van tevoren aangegeven minimaal twee keer per week het buitenlandnieuws te volgen.

In de week voor de bijeenkomsten kregen respondenten de opdracht bij te houden wat ze zelf het meest interessante buitenlandnieuws vonden om vervolgens in de focusgroepen hun selectie en waardering te beargumenteren. Met name Amerikaanse verkiezingen (of specifiek Trump), de oorlog in Oekraïne (of specifiek Poetin) en de oorlog in Gaza sprongen er hier uit.

De meest geraadpleegde media voor buitenlandnieuws bleken de verschillende NOS-kanalen, NU.nl, RTL Nieuws en de Volkskrant (nieuwsmerken die overigens ook het meest worden vertrouwd volgens recente gegevens van het Commissariaat voor de Media). Er was echter ook een zeer grote variatie aan media van papieren kranten tot podcasts en online nieuws, ook van buitenlandse media zoals BBC, CNN en The Guardian.

Naast het bespreken van hun selectie beantwoordden respondenten vragen over onder andere waarom ze buitenlandnieuws volgen, wat ze in het algemeen interessant vinden, of dit voldoende aan bod komt, en of er bepaald nieuws is dat ze kunnen missen. Tot slot rangschikten ze een aantal door de onderzoeker aangedragen buitenlandproducties over uiteenlopende onderwerpen en genres zoals nieuwsvideo’s, analyses, reportages, liveblogs en explainers.

De intensieve gesprekken over hun perceptie van het buitenlandnieuws in Nederlandse media wijzen op deze vijf behoeften:

1: Meer verdiepende berichtgeving over geopolitiek, verschuivende machtsverhoudingen en de daaruit volgende conflicten.

Samengevat is het alom heersende gevoel dat er “nogal veel gebeurt in de wereld”. “Ik vind dat schaken op het wereldbord bijzonder fascinerend”, is een veelgehoorde variant op de interesse die ze hebben, maar ook omdat het effect heeft op onze veiligheid en politieke besluiten in Nederland. “We zitten nu op een soort kantelpunt van de afname van de invloed van het Westen en dat gaat voor ons heel grote gevolgen hebben”, aldus een deelnemer. “En dat is volgens mij een ontwikkeling die toch veel in de media gemist wordt.” Specifiek de rol van China wordt vaak genoemd als onderwerp waar ze meer over zouden willen horen. “Terwijl wij hier druk bezig zijn met Rusland is China ondertussen heel stil van alles wat aan het doen. Maar er wordt bijzonder weinig over verteld.”

2: Meer achtergronden en minder korte updates bij oorlogen.

Respondenten willen liever de duiding op een later moment dan constant nieuwe updates. De oorlogen in Gaza en in Oekraïne worden nog altijd als zeer interessante onderwerpen gezien, maar ze zien voor hun gevoel te veel herhaling en te weinig “nieuws”. Zoals een deelnemer zei: “In Oekraïne gaat het dan daar weer iets beter en elders weer ietsje slechter en dan krijgen ze weer iets meer wapens, of juist weer niet. Dat rommelt maar door de hele tijd en ga ik dan niet meer lezen.” Een andere deelnemer: “Datzelfde heb je natuurlijk ook met Gaza (..) vannacht weer drie doden. En morgen ook weer. En de kop voor overmorgen kan je alvast invullen.”

3: Meer context bij rampen, ongelukken en incidenten.

Kort nieuws over rampen en ongelukken zonder context beschouwen respondenten als weinig relevant, vaak ongeacht aantal slachtoffers. “Berichten zoals ingestorte mijn in Congo met zoveel doden, treinongeluk India met zoveel doden valt voor mij en mijn Brabantse vrienden in de categorie “’t’is wa””, aldus een deelnemer. “Het klinkt misschien heel hard en het is superrot voor de betrokkenen, maar ik kan er eigenlijk niet veel mee.” Een andere deelnemer verwoordde de behoefte aan meer informatie over oorzaken en gevolgen bij rampen als volgt: “Na een treinongeluk of vulkaanuitbarsting hoor je de dag erna vaak helemaal niks meer. Dan denk ik, ja maar dan hoef ik dat soort dingen toch ook niet te weten?”

4: Meer berichtgeving over landen uit andere werelddelen.

Respondenten zeggen het jammer te vinden “heel veel informatie te krijgen over slechts een paar buitenlanden”. Met name Afrika en Latijns-Amerika worden vaak genoemd. Respondenten storen zich eraan dat deze regio’s door de media als “tweederangs nieuws” lijken te worden gezien. “Een heleboel landen of continenten blijven eigenlijk zo heel erg onderbelicht in het nieuws” aldus de deelnemers die menen dat de media vaak te veel zijn gefocust op dezelfde brandhaarden en conflicten die “hot” zijn. “Ik vind het jammer dat daardoor andere onderwerpen letterlijk en figuurlijk uit de picture raken.”

5: Meer analyses en explainers, minder liveblogs (voor buitenlandnieuws).

Wanneer de deelnemers kunnen kiezen uit een nieuwsvideo, liveblog, explainer, analyse of reportage, verliest de liveblog als genre overduidelijk. Voor sport of breaking news vinden ze dat een ander verhaal, maar voor buitenlandnieuws is het te versnipperd met te veel “losse flarden”. “Door de hoeveelheid vind ik het moeilijker om te filteren wat het hoofdnieuws is. Ik wil niet zozeer minder nieuws, maar minder kleine updates. Liever dan één keer per dag een grote samenvatting van de grote lijn.” De genres van voorkeur zijn dan ook de analyse en explainer voor meer achtergrond en verdieping. “Ook omdat ze vaak geschreven zijn door mensen die heel erg gespecialiseerd zijn op dat terrein.”

Meer dan “alleen de feiten”

Bovenstaande resultaten verdiepen de bevinding van Reuters: “few want ‘just the facts’”. Zoals Smartocto ook al eerder signaleerde hebben journalisten de neiging om vooral véél te publiceren zonder te kijken op welke maníer je die verhalen het beste kan vertellen. Zo krijgt het publiek veel update-verhalen te verwerken over wat er is gebeurd terwijl het soms beter is om te wachten en een stuk te plaatsen dat ze helpt te begrijpen waarom iets is gebeurd. Want volgens Smartocto zijn zeventig procent van de berichten Update me-verhalen die slechts zeven procent van de pageviews zouden leveren.

De vraag is in hoeverre dit ook wordt toegepast op buitenlandredacties die mogelijk een andere dynamiek hebben dan andere deelredacties. Het onderzoek naar buitenlandnieuws maakt duidelijk dat ook wat betreft ontwikkelingen op het wereldtoneel er juist in deze turbulente tijden een grote behoefte is aan meer duiding.

Dat lijkt met name het geval bij respondenten die NU.nl, de NOS (app en online) en RTL Nieuws als belangrijkste bronnen voor buitenlandnieuws gebruiken. Mensen die (daarnaast) een kwaliteitskrant lezen of actualiteitenprogramma’s kijken, geven vaak aan die verdieping wél te vinden.

Een overweging is dus voor bovenstaande nieuwsplatforms om naast de focus op welke onderwerpen redacties selecteren, nog meer te kijken naar hoe buitenlanditems worden gepresenteerd en in hoeverre deze vorm aansluit bij hun behoefte.

Daarbij is de slogan “if it bleeds, it leads”, mogelijk aan vervanging toe. “If it feeds, it leads”?

Over de auteur: Bram Peeters (1978) is docent buitenlandjournalistiek op de School voor Journalistiek en onderzoeker bij het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van de Hogeschool Utrecht. Eerder werkte hij als buitenlandverslaggever voor verschillende (internationale) media, als bureauredacteur voor het ANP en NU.nl en als redactiechef bij de Clingendael Spectator.

Meer weten? Bram Peeters komt graag langs op redacties om de resultaten toe te lichten. Stuur een bericht naar bram.peeters@hu.nl.

Met dank aan Milou Vollebregt en Mirka van der Boom. Dit artikel is in verkorte versie gepubliceerd in het vakblad voor journalisten Villamedia.

Het bericht If it bleeds, it leads? Niet wat je publiek betreft verscheen eerst op Journalismlab.