Kennis-update #5:Trading zones: Een model om samenwerking tussen verschillende disciplines te analyseren

Een model om samenwerking tussen verschillende disciplines te analyseren

Studietitel: Trading zones and interactional expertise
Onderzoekers: Harry Collins, Robert Evans (Cardiff School of Social Sciences, Cardiff ) en Mike Gorman. (University of Virginia)
Publicatie: Studies in History and Philosophy of Science 38 (2007) 657-666)

Dit artikel introduceert het begrip ‘trading zone’ en ‘interactional expertise’ om vat te krijgen op interdisciplinair samenwerken. Het is niet specifiek gericht op het maken van informatie visualisaties, maar kan daar wel goed voor worden gebruikt.

Het artikel verscheen in 2007. We bespreken het nu, omdat het begrip ‘trading zone’ voor zover wij weten, niet eerder werd gebruikt in relatie tot informatievisualisaties. Hoogleraar wetenschapsgeschiedenis Peter Galison introduceerde het begrip in 1997 in zijn boek Image and Logic om te laten zien hoe de samenwerking tussen natuurwetenschappers verloopt. In het artikel waar we het hier over hebben wordt het begrip trading zone uitgewerkt om toe te kunnen passen op andere gebieden van professionele samenwerking.

Definitie
Trading zone wordt als volgt gedefinieerd

… locations in which communities with a deep problem of communication manage to communicate.

Het begrip is ontleend aan de antropologie om de handel te beschrijven tussen groepen die elkaars taal niet spreken.

Toegepast op de samenwerking tussen professionals betekent het dat mensen vanuit verschillende disciplines met elkaar aan een product kunnen werken zonder dat ze begrijpen wat de ander doet.

Schema 1: vormen van trading zones
De kern van het artikel wordt samengevat in twee schema’s. Het eerste geeft aan welke vormen van samenwerking je kunt onderscheiden als je kijkt naar de mate van dwang die wordt uitgeoefend om samen te werken en naar de mate van samenhang in de cultuur van degenen die samenwerken. Je krijgt dan het volgende kwadrant dat vier vormen van trading zones laat zien.

 Schema 1 trading zones

Opgelegd
In het vak rechtsonder gaat het om een vorm van samenwerken die wordt opgelegd aan mensen met een verschillende cultuur. Een voorbeeld hiervan is slavernij. Een slaaf, die meestal uit een andere cultuur komt, werkt onder dwang mee aan het maken van een gezamenlijk product. Maar ook in het geval een tekenaar precies moet tekenen wat een opdrachtgever wenst, is er sprake van opgelegde samenwerking.

Verdeeldheid
Het vlak rechtsboven toont de samenwerkingsvorm die we vaak tegenkomen bij het maken van informatievisualisaties: mensen met een verschillende achtergrond werken samen aan het maken van een gezamenlijk product. Denk bijvoorbeeld aan een statisticus en een vormgever die samenwerken aan een infographic. De eerste zal vooral geïnteresseerd zijn in de wiskundige juistheid van het product, de tweede in de aantrekkelijkheid van de vorm.

Gezamenlijkheid
Het vak linksboven betreft mensen met een zelfde achtergrond die op min of meer vrijwillige basis samenwerken. Hiervan kan sprake zijn in designbureaus waar mensen uit verschillende disciplines al langere tijd op voet van gelijkheid samenwerken.

Onderschikking
Het vlak linksonder geeft de samenwerking aan tussen mensen waarvan de ene groep de cultuur van de andere heeft overgenomen.  Je kunt hier denken aan vormgevers op een krant die precies maken waar journalisten om vragen. De vormgevers hebben zich de cultuur van de journalisten eigen gemaakt.

Schema 2: Evolutie van trading zones  

 schema2boundary object

Bovenstaand schema werkt met dezelfde coördinaten als die in het eerste schema werden gebruikt: mate van dwang en mate van homogeniteit.  Alleen zijn de coördinaten nu uitgezet op twee elkaar kruisende assen. Waarmee je dezelfde kwadranten krijgt als in het eerste schema. Dit schema is bedoeld om de ontwikkeling van een trading zone te kunnen beschrijven. Het is nadrukkelijk niet bedoeld om een ideaal plaatje te schetsen, van kijk, zo moet het. Het gaat er alleen om de ontwikkeling van verschillende vormen van samenwerking te kunnen duiden.

Stel dat er binnen een organisatie wordt voorgesteld dat tekstschrijvers en vormgevers meer met elkaar gaan samenwerking om tot informatievisualisaties te komen. Dat kan een opdracht zijn die vanuit het management wordt opgelegd. Het proces begint in dit geval in het kwadrant rechtsonder. Vervolgens gaan de vormgevers en tekstschrijvers daadwerkelijk aan de slag en maken een eerste visualisatie.  Schematisch gezien komen ze dan in het kwadrant rechtsboven terecht. Dezelfde schets kan voor de verschillende groepen iets verschillends betekenen. De tekstschrijvers zien het bijvoorbeeld als een verlevendiging van de tekst, terwijl de vormgevers er een specifieke inhoud aan geven.

Boundary object
Typerend voor de samenwerking tussen groepen met een verschillende achtergrond is dat het object waar ze gezamenlijk op betrokken zijn voor ieder een verschillende betekenis kan hebben. Wat voor de een waardeloze kralen zijn, kan voor de ander een gezien worden als een middel om zich van anderen te onderscheiden. Zo’n gezamenlijk object waar verschillende betrokkenen ieder hun eigen betekenis aan geven wordt een boundary object genoemd.

Boundary objects are objects that are both plastic enough to adapt to local needs and constraints of the several parties employing them, yet robust enough to maintain a common identity across sites.

Een visualisatie kan zo’n boundary object zijn. Een product dat voor de verschillende mensen die er wat mee willen, een verschillende betekenis kan hebben. Zo’n object kan ervoor zorgen dat mensen die met elkaar samenwerken elkaar beter gaan begrijpen. Galison beschrijft nieuwe radarsystemen die in de Tweede Wereldoorlog werden gemaakt als voorbeeld van een boundary object.

Interactional expertise
Behalve een boundary object is er nog meer nodig om tot goede samenwerking te komen. Namelijk iemand die beschikt over de kennis van verschillende vakgebieden en op grond daarvan aan verschillende experts kan uitleggen wat er gebeurt waardoor de trading zone zich kan uitbreiden. Dat wordt interactional expertise genoemd.

Gemeenschappelijke taal
Een boundary object en interactional expertise samen kunnen er voor zorgen dat de mensen die samenwerken een gemeenschappelijke taal gaan spreken. Dat is iets wat zich bijvoorbeeld heeft voorgedaan bij de ontwikkeling van de nanotechnologie en de biochemie. De trading zone bevindt zich dan in het kwadrant linksboven.

Wanneer een groep mensen een bruikbare manier van samenwerken heeft gevonden dan kan die manier van samenwerken worden overgenomen door andere groepen. Zoiets gebeurt bijvoorbeeld als je met een nieuw computersysteem gaat werken. Het is bedacht en ontwikkeld door anderen en jij maakt het je eigen met alle begrippen die daarbij horen.

De trading zone bevindt zich dan in het kwadrant links onder. Een groep van experts heeft iets nieuws bedacht en anderen nemen het over.

Tot slot kan de nieuw werkwijze geïnstitutionaliseerd worden. We zijn daarmee weer terug in het kwadrant rechtsonder. De nieuw ontwikkelde methode wordt door dwang van instituties opgelegd aan anderen.

Toepassing
Bovenstaand model lijkt heel bruikbaar om de samenwerking te analyseren van mensen die aan informatievisualisaties werken. Het is dan vooral belangrijk te kijken welke boundary objecten er zijn, en welke betekenis de verschillende belanghebbenden daaraan hechten. De mate waarin die beelden op elkaar afgestemd kunnen worden zal afhangen van de aanwezige interactionele expertise.

Auteurs