Lezen alleen welgestelden de krant? Dan de BTW omhoog!

Het was natuurlijk maar een ideetje, een onderdeel van de menukaart waarin alle mogelijke bezuinigingen op een rijtje werden gezet. Maar toch. Het afschaffen van het lage BTW-tarief voor culturele voorzieningen en media zou 1,4 miljard (!) opleveren.

Het is niet de eerste keer dat het BTW-plan opduikt, met enige regelmaat worden er proefballonnetjes opgelaten: waarom cultuur en media subsidiëren als die alleen maar gebruikt worden door mensen die deze voorzieningen best zelf kunnen betalen.

Een citaat uit de Volkskrant de geheime plannen publiceerde:

 

“In de lijst staat ook de constatering dat vooral mensen met een hoog inkomen boeken, kranten en tijdschriften lezen en musea, bibliotheken, theater, concerten, attractieparken, bioscopen en het circus bezoeken. Voor die zaken betalen mensen het lage btw-tarief dat ooit was bedoeld ‘om cultuur en media voor lage inkomens toegankelijk te maken’. Dat is mislukt, dus kan het hoge btw-tarief gaan gelden.”

Hoe het met attractieparken, bioscopen en circussen zit weet ik niet, maar bij het media-gebruik is vrij nauwkeurig bekend wat voor mensen gebruik maakt van deze ‘voorzieningen’.

Klopt het dat “vooral mensen met een hoog inkomen kranten en tijdschriften lezen?”

Nee dus.

Dit zijn de cijfers van NOM Printmonitor voor de tijdschriften. W1 is hoog, W4 en W5 is laag. Ruim 40% van de tijdschriftlezers zit in de twee hoogste categorieën, 36% in de twee laagste. Geheel onlogisch is dat niet, HP/De Tijd, LINDA en Quote worden misschien vooral in het Gooi en de Grachtengordel gelezen, Story, Donald Duck en de Panorama niet.

 

magazines nieuw

Dit zijn de cijfers van NOM Printmonitor voor de dagbladen. Opnieuw 40% in de twee hoogste, 38% in de twee laagste.

dagbladen nieuw

Bij dagbladen kunnen we het ook opsplitsen in lezers voor soorten kranten.

Hier behoorlijke verschillen tussen soorten kranten. Landelijke kranten doen het inderdaad goed in de hoogste welstandscategorie, ze bereiken 35% in die groep (het effect van NRC, Volkskrant, Trouw en FD). In de andere groepen is het bereik met 25% nog steeds aanzienlijk.

Bij regionale kranten is het bereik in de ‘lage’ W4/W5-groep zelfs het hoogst, bijna 27%. In de andere groepen ligt het bereik tussen de 21 en 23%. De Barneveldse Krant, Tubantia en Leeuwarder Courant worden net zo makkelijk door de burgemeester als door de baliemedewerker gelezen.

Gratis dagbladen bereiken relatief veel lezers de ‘laagste’ vier groepen, in de meest welstandige groep is hun bereik te laagst.

welstand 2015 kranten nieuw

Een BTW-verhoging van 6 naar 21% zal niet alleen gedragen worden door goed-verdienende Nederlanders, maar zal in alle lagen van de bevolking gevoeld worden. De prijsverhoging zou er dan natuurlijk wel toe kunnen leiden dat kranten vooral door mensen die veel verdienen kunnen worden gelezen.

En dat afgezien van de principiële vraag of het een juiste beslissing is om nieuws en informatie te belasten met hoge belastingen.

Dit artikel verscheen eerder op de site van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

AANVULLING

Dit zijn de NOM-cijfers waarop de analyses zijn gebaseerd (klikken voor grotere versie).

nom 2015

En de Welstandsindeling (klikken voor grotere versie).

welstand

4 opmerkingen

  • Geachte heer Bakker,

    Ik heb u erg hoog zitten. Ik heb erg veel waardering voor de serie artikelen die u dit voorjaar gepubliceerd heeft. En ik ben net als u, ook tegen de verhoging van de BTW. En ja, u heeft ook gelijk v.w.b. het door u opgemerkte verschil tussen landelijke kwaliteitsdagbladen (NRC, De Volkskrant, Trouw en FD) en regionale dagbladen.

    Desalniettemin moet ik toch een paar opmerkingen maken:

    1) Het samenvoegen van welstandklasse 3 + 4 geeft een vertekend beeld. In de groep welstandklasse 4 is het bereik van dagbladen namelijk echt heel laag. Als u die groepen apart in beeld had gebracht, dan hadden de grafieken er zeker anders uit gezien.
    2) Ik begrijp niet waarom u de groep ‘Gratis Dagbladen’ in het artikel en de grafiek verwerkt heeft. Dat is bij een BTW-discussie toch niet van toepassing?
    3) Waarom zijn uw grafieken enkel gebaseerd op absolute cijfers? Waarom heeft u geen selectitiveitsindices* gebruikt? Want dan zou de oververtegenwoordiging van de hogere welstandsklassen veel evidenter zijn…

    Daarnaast wil ik opmerken dat het fenomeen welstandsklasse niet alleen maar op inkomen te maken gebaseerd is. Het is indeling die binnen het NOM gemaakt wordt op huishoudniveau, waarbij er gekeken wordt naar drie factoren: opleiding, inkomen en vermogen. Daarvan is opleiding de meest zwaarwegende factor. Dat telt veel sterker mee dan inkomen.

    Hartelijke groet,

    Marcel Blijlevens

  • Post Scriptum:
    Een selectiviteitsindex is een getal dat de verhouding weergeeft tussen het bereik in een bepaalde (doel-)groep en een referentiedoelgroep.

    Als u het bereik in de Welstandsklasse 1 en Welstandsklasse 2 zou afzetten tegen het bereik onder alle respondenten (lees: alle welstandsklassen samen) en dat met behulp van grafieken zou visualiseren, dan zou het plaatje er toch echt wel anders uitzien.

    Nogmaals, ik ben tegen ook die BTW-verhoging. Maar u heeft de cijfers nu op zo’n manier gebruikt dat uw standpunt ondersteunen. En dat is gewoon niet helemaal zuiver…

  • Piet Bakker

    @Marcel
    Niet W3 en W4 zijn samengevoegd, maar W4 en W5. Maar dat verandert natuurlijk niks aan je argument. Dat samenvoegen is niet door mij gedaan maar door NOM die dit onderzoek uitvoert en rapporteert. Ik heb dus geen aparte cijfers van die groepen.

    Gratis dagbladen hebben geen abonnementsprijs en worden inderdaad niet geraakt door een BTW-verhoging (wel online en wel voor advertenties overigens). NOM rapporteert 4 groepen: alles (inclusief gratis), regionaal en landelijk. Omdat gratis ook in ‘alles’ zit (de tweede grafiek), leek het me handiger om de drie categorieën apart weer te geven. Het zegt nl. wel iets over welke groepen kranten lezen.

    In de laatste grafiek gaat het niet om absoluut maar om bereik binnen een welstandsklasse.

    Worden de cijfers zo ‘gepresenteerd’ om mijn standpunt te onderschrijven? Is er geen oververtegenwoordiging bij ‘hogere’ klassen? Die is er wel, dat blijkt ook uit de cijfers. Maar die is beperkt. De belangrijkste verklaring voor het hoge bereik bij ‘lagere’ klassen is leeftijd: veel ouderen (met laag inkomen en lage opleiding) lezen de krant.

    Ik zet de data en de Welstandsindeling in de post, zodat alle cijfers en definities transparant zijn. Meer cijfers dan die heb ik niet.

  • @Piet.

    1) Ik bedoelde inderdaad het samenvoegen van Welstandsklasse 4 en 5.
    2) Ik begrijp nu dat u de cijfers van het NOM heeft ontvangen. En dat verklaart veel. Want dan bent u afhankelijk van de manier waarop zij die cijfers aanleveren.
    3) Ik ben zelf jarenlang werkzaam geweest bij mediabureau’s en dan heb je de beschikking over software (zoals Pressure 4.0 van Pointlogic), waarmee je veel dieper kunt graven. Ik ben er te snel van uit gegaan dat u die software ook had.

    Hartelijke groet,

    Marcel