{"id":17305,"date":"2019-04-28T18:26:10","date_gmt":"2019-04-28T18:26:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.journalismlab.nl\/?p=17305"},"modified":"2021-06-23T18:51:41","modified_gmt":"2021-06-23T18:51:41","slug":"cijfers-net-zo-kritisch-beoordelen-als-woorden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.journalismlab.nl\/en\/cijfers-net-zo-kritisch-beoordelen-als-woorden\/","title":{"rendered":"Cijfers net zo kritisch beoordelen als woorden"},"content":{"rendered":"

Sanne Blauw, correspondente bij De Correspondent<\/em>, schreef een boek over cijfers. Over verkeerd en misleidend gebruik van cijfers. Een nuttig boek voor journalisten nu ruwe en bewerkte kwantitatieve data bij de standaard informatiebronnen zijn gaan horen.<\/strong><\/p>\n

Wat fijn is aan het boek van Blauw is dat het zonder veel cijfers, zonder formules en zonder wiskunde de meest voorkomende fouten met cijfers helder uitlegd. Veel journalisten zijn immers niet dol op cijfers; ze werden journalist omdat ze van woorden<\/em> houden. Volgens Nguyen en Lugo-Ocando (2015, p. 2) hebben veel journalisten last van number phobia<\/em>. Daarvoor komt overigens binnenkort een remedie. Elvira van Noort, Comenius Teaching Fellow<\/em><\/a> van de School voor Journalistiek in Utrecht, ontwikkelt, in samenwerking met J-lab<\/a>, een onderwijsprogramma om cijferangst van studenten journalistiek te lijf te gaan. Het boek van Sanne Blauw kan journalisten ook helpen gemakkelijker met cijfers om te gaan.<\/p>\n

Cijfers zijn numerieke feiten<\/strong><\/p>\n

Een van de kerntaken van journalisten is om de betrouwbaarheid van informatie te beoordelen. Cijfers<\/em> moeten net zo kritisch beoordeeld worden als woorden<\/em>. Cijfers zijn numerieke feiten die niet voor zich spreken. Ook, juist, numerieke feiten moeten gecheckt moeten worden en hebben context nodig. Journalisten gaan soms vreemd aan de haal met cijfers, omdat ze bij informatie met cijfers kennelijk hun gebruikelijke journalistieke \u2018gutfeeling\u2019 voor onbetrouwbare onzin uitschakelen.<\/p>\n

Een voorbeeld van hoe dat flink mis kan gaan noemt Blauw (p.109) de berichtgeving over de risico\u2019s op darmkanker. Najaar 2015 meldde het NOS Journaal<\/em> dat mensen die dagelijks bewerkt vlees eten 20 keer meer risico hadden op het krijgen van darmkanker. Ook andere media gebruikten toen vergelijkbare foute cijfers. Een soortgelijk voorbeeld zijn onjuiste berichten over de verdubbeling van de kans op een hersentumor door de straling van mobiele telefoons. Wat dan mis gaat is dat journalisten het verschil tussen relatieve en absolute getallen en percentages niet kennen. Zoals McConway (2016, p.57) het in een essay over journalistiek en statistiek fraai formuleert: twice not very much is still not very much<\/em>. Dat kun je overigens ook bedenken als je niet nadacht over absoluut en relatief.<\/p>\n

Verkeerd journalistiek cijfergebruik\u00a0<\/strong><\/p>\n

Scott Maier onderzocht welk soort fouten journalisten met cijfers maken en kwam tot elf soorten fouten. De lijst van meest voorkomende numerieke feitelijke onjuistheden<\/em> ziet er zo uit (Maier, 2002, p.512):<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Oliebollentest <\/strong><\/p>\n

In het boek van Sanne Blauw staat ook een voorbeeld van hoe media cijfers kunnen manipuleren om een verhaal aantrekkelijker te maken (p.59). Met de cijfers van de populaire jaarlijkse AD<\/em>-oliebollen ranglijst werd gerommeld, zo gaf hoofdredacteur Hans Nijenhuis toe. Die ouderwetse oliebollentest bestaat niet meer, maar ranglijstjes worden online op grote schaal gebruikt om clickbait<\/em> te generen. Een ranglijst<\/em> is volgens Blauw een van de vijf veelgemaakte fouten bij de presentatie van cijfers. De andere vier fouten die Blauw (p. 173) noemt zijn:<\/p>\n